ഉപനിഷത്തുകൾ · Bṛhadāraṇyaka 3.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 3.7.1
(उद्दालकब्राह्मणं, अन्तर्यामिब्राह्मणं वा सृष्टिप्रवेशब्राह्मणम्)
अथैनमुद्दालक आरुणिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्येति होवाच ।
मद्रेष्ववसाम पतञ्चलस्य काप्यस्य गृहेषु यज्ञमधीयानाः ।
तस्यासीद्भार्या गन्धर्वगृहीता ।
तमपृच्छाम कोऽसीति ।
सोऽब्रवीत्कबन्ध आथर्वण इति ।
सोऽब्रवीत्पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश्च वेत्थ नु त्वं काप्य तत्सूत्रं यस्मिन्नयं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि संदृब्धानि भवन्तीति ।
सोऽब्रवीत्पतञ्चलः काप्यो नाहं तद्भगवन् वेदेति ।
सोऽब्रवीत्पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश्च ।
वेत्थ नु त्वं काप्य तमन्तर्यामिणं य इमं च लोकं परं च लोकं सर्वाणि च भूतान्यन्तरो यमयति ।
सोऽब्रवीत्पतञ्चलः काप्यो नाहं तं भगवन् वेदेति ।
सोऽब्रवीत्पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश्च ।
यो वै तत्काप्य सूत्रं विद्यात्तं चान्तर्यामिणमिति स ब्रह्मवित्स लोकवित्स देववित्स वेदवित्स आत्मवित्स सर्ववित् ।
इति तेभ्योऽब्रवीत् ।
तदहं वेद ।
तच्चेत्त्वं याज्ञवल्क्य सूत्रमविद्वांस्तं चान्तर्यामिणं ब्रह्मगवीरुदजसे मूर्धा ते विपतिष्यति ।
वेद वा अहं गौतम तत्सूत्रं तं चान्तर्यामिणमिति ।
यो वा इदं कश्च ब्रूयाद्वेद वेदेति यथा वेत्थ तथा ब्रूहीति ॥ ३.७.१ ॥
ഇവിടെ ഉദ്ദാലക ആരുണി യാജ്ഞവൽക്യനോട് ചോദിച്ചു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ഞങ്ങൾ മദ്ര ദേശത്ത് പതഞ്ചല കാപ്യന്റെ വീടുകളിൽ യജ്ഞം പഠിച്ചുകൊണ്ട് താമസിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യയെ ഒരു ഗന്ധർവൻ ബാധിച്ചിരുന്നു. ഞങ്ങൾ അവനോട് ചോദിച്ചു: നീ ആരാണ്? അവൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ആഥർവണനായ കബന്ധനാണ്. അവൻ പതഞ്ചല കാപ്യനോടും യാജ്ഞികരോടും പറഞ്ഞു: ഹേ കാപ്യാ, ഈ ലോകവും പരലോകവും എല്ലാ ഭൂതങ്ങളും ഏതിൽ കോർക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവോ ആ സൂത്രം നിനക്കറിയുമോ? പതഞ്ചല കാപ്യൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവൻ, ഞാൻ അത് അറിയില്ല. അവൻ വീണ്ടും ചോദിച്ചു: ഹേ കാപ്യാ, ഈ ലോകത്തെയും പരലോകത്തെയും എല്ലാ ഭൂതങ്ങളെയും ഉള്ളിൽനിന്ന് നിയന്ത്രിക്കുന്ന ആ അന്തര്യാമിയെ നിനക്കറിയുമോ? പതഞ്ചല കാപ്യൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവൻ, അവനെ ഞാൻ അറിയില്ല. അവൻ പറഞ്ഞു: ആ കാപ്യസൂത്രവും ആ അന്തര്യാമിയും അറിയുന്നവൻ ബ്രഹ്മജ്ഞനും ലോകജ്ഞനും ദേവജ്ഞനും വേദജ്ഞനും ആത്മജ്ഞനും സർവജ്ഞനുമാണ്. അവൻ അവരോട് ഇതുതന്നെ പറഞ്ഞു. ഞാൻ അത് അറിയുന്നു. ഹേ യാജ്ഞവൽക്യാ, ആ സൂത്രവും ആ അന്തര്യാമിയും അറിയാതെ നീ ബ്രാഹ്മണന്റെ പശുക്കളെ തെളിച്ചാൽ നിന്റെ തല വീഴും. യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ഗൗതമാ, ആ സൂത്രവും ആ അന്തര്യാമിയും ഞാൻ തീർച്ചയായും അറിയുന്നു. 'ഞാൻ അറിയുന്നു, അറിയുന്നു' എന്ന് ആര് പറഞ്ഞാലും നീ അറിയുന്നതുപോലെ പറയണം.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.2
स होवाच वायुर्वै गौतम तत्सूत्रम् ।
वायुना वै गौतम सूत्रेणायं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि संदृब्धानि भवन्ति ।
तस्माद्वै गौतम पुरुषं प्रेतमाहुर्व्यस्रंसिषतास्याङ्गानीति ।
वायुना हि गौतम सूत्रेण सम्दृब्धानि भवन्तीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ।
अन्तर्यामिणं ब्रूहीति ॥ ३.७.२ ॥
അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ഗൗതമാ, വായുവാണ് ആ നൂൽ. ഗൗതമാ, വായു എന്ന നൂലിനാൽ ഈ ലോകവും പരലോകവും സർവ ഭൂതങ്ങളും കോർക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഗൗതമാ, മരിച്ച മനുഷ്യന്റെ അവയവങ്ങൾ അയഞ്ഞുപോയി എന്ന് പറയുന്നു. ഗൗതമാ, വായു എന്ന നൂലിനാലാണ് അവ ബന്ധിതമായിരിക്കുന്നത്. യാജ്ഞവല്ക്യാ, ഇത് അങ്ങനെതന്നെ. അന്തര്യാമിയെ പറഞ്ഞുതരൂ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.3
यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.३ ॥
ഭൂമിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, ഭൂമിക്കുള്ളിലുള്ളവൻ, ആരെ ഭൂമി അറിയുന്നില്ലയോ, ആരുടെ ശരീരമാണോ ഭൂമി, ഭൂമിക്കുള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ — അവനാണ് നിന്റെ അന്തര്യാമിയായ അമൃത ആത്മാവ്.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.4
योऽप्सु तिष्ठन्नद्भ्योऽन्तरो यमापो न विदुर्यस्यापः शरीरं योऽपोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.४ ॥
വെള്ളത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും വെള്ളത്തിനുള്ളിലുള്ളവനും, വെള്ളം ആരെ അറിയുന്നില്ലയോ, വെള്ളമേതോ ആരുടെ ശരീരമോ, വെള്ളത്തിനുള്ളിലിരുന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും — അവനാണ് നിന്റെ അന്തര്യാമിയായ അമൃത ആത്മാവ്.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.5
योऽग्नौ तिष्ठन्नग्नेरन्तरो यमग्निर्न वेद यस्याग्निः शरीरं योऽग्निमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.५ ॥
അഗ്നിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും അഗ്നിക്കുള്ളിലുള്ളവനും, അഗ്നി ആരെ അറിയുന്നില്ലയോ, അഗ്നിയേതോ ആരുടെ ശരീരമോ, അഗ്നിക്കുള്ളിലിരുന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും — അവനാണ് നിന്റെ അന്തര്യാമിയായ അമൃത ആത്മാവ്.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.6
योऽन्तरिक्षे तिष्ठन्नन्तरिक्षादन्तरो यमन्तरिक्षं न वेद यस्यान्तरिक्षं शरीरं योऽन्तरिक्षमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.६ ॥
ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും ആകാശത്തിനുള്ളിലുള്ളവനും, ആകാശം ആരെ അറിയുന്നില്ലയോ, ആകാശമേതോ ആരുടെ ശരീരമോ, ആകാശത്തിനുള്ളിലിരുന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും — അവനാണ് നിന്റെ അന്തര്യാമിയായ അമൃത ആത്മാവ്.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.7
यो वायौ तिष्ठन् वायोरन्तरो यं वायुर्न वेद यस्य वायुः शरीरं यो वायुमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.७ ॥
വായുവിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും വായുവിനുള്ളിലുള്ളവനും, വായു ആരെ അറിയുന്നില്ലയോ, വായുവേതോ ആരുടെ ശരീരമോ, വായുവിനുള്ളിലിരുന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും — അവനാണ് നിന്റെ അന്തര്യാമിയായ അമൃത ആത്മാവ്.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.8
यो दिवि तिष्ठन् दिवोऽन्तरो यं द्यौर्न वेद यस्य द्यौः शरीरं यो दिवमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.८ ॥
ആര് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, സ്വർഗ്ഗത്തിനകത്തുള്ളവനോ, ആരെ സ്വർഗ്ഗം അറിയുന്നില്ലയോ, ആരുടെ ശരീരമാണോ സ്വർഗ്ഗം, സ്വർഗ്ഗത്തിനകത്തിരുന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനോ—അവനാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, അന്തര്യാമി, അമൃതൻ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.9
य आदित्ये तिष्ठन्नादित्यादन्तरो यमादित्यो न वेद यस्यादित्यः शरीरं य आदित्यमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.९ ॥
ആര് സൂര്യനിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, സൂര്യനകത്തുള്ളവനോ, ആരെ സൂര്യൻ അറിയുന്നില്ലയോ, ആരുടെ ശരീരമാണോ സൂര്യൻ, സൂര്യനകത്തിരുന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനോ—അവനാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, അന്തര്യാമി, അമൃതൻ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.10
यो दिक्षु तिष्ठन् दिग्भ्योऽन्तरो यं दिशो न विदुर्यस्य दिशः शरीरं यो दिशोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१० ॥
ആര് ദിക്കുകളിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, ദിക്കുകളകത്തുള്ളവനോ, ആരെ ദിക്കുകൾ അറിയുന്നില്ലയോ, ആരുടെ ശരീരമാണോ ദിക്കുകൾ, ദിക്കുകളകത്തിരുന്ന് അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനോ—അവനാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, അന്തര്യാമി, അമൃതൻ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.11
यश्चन्द्रतारके तिष्ठञ्चन्द्रतारकादन्तरो यं चन्द्रतारकं न वेद यस्य चन्द्रतारकं शरीरं यश्चन्द्रतारकमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.११ ॥
ആര് ചന്ദ്രനിലും നക്ഷത്രങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്നുവോ, ചന്ദ്രനക്ഷത്രങ്ങളകത്തുള്ളവനോ, ആരെ ചന്ദ്രനക്ഷത്രങ്ങൾ അറിയുന്നില്ലയോ, ആരുടെ ശരീരമാണോ ചന്ദ്രനക്ഷത്രങ്ങൾ, അവയകത്തിരുന്ന് നിയന്ത്രിക്കുന്നവനോ—അവനാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, അന്തര്യാമി, അമൃതൻ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.12
य आकाशे तिष्ठन्नाकाशादन्तरो यमाकाशो न वेद यस्याकाशः शरीरं य आकाशमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१२ ॥
ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ആകാശത്തിനുള്ളിലുള്ളവൻ, ആകാശം ആരെ അറിയുന്നില്ലയോ, ആകാശം ആരുടെ ശരീരമോ, ആകാശത്തിനുള്ളിലിരുന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ — അവനാണ് നിന്റെ അന്തര്യാമിയായ അമൃതാത്മാവ്.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.13
यस्तमसि तिष्ठंस्तमसोऽन्तरो यं तमो न वेद यस्य तमः शरीरं यस्तमोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१३ ॥
ഇരുളിൽ നിലകൊണ്ട് ഇരുളിനുള്ളിലുള്ളവൻ, ഇരുൾ ആരെ അറിയുന്നില്ലയോ, ഇരുൾ ആരുടെ ശരീരമോ, ഇരുളിനുള്ളിലിരുന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ — അവനാണ് നിന്റെ അന്തര്യാമിയായ അമൃതാത്മാവ്.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.14
यस्तेजसि तिष्ठंस्तेजसोऽन्तरो यं तेजो न वेद यस्य तेजः शरीरं यस्तेजोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१४ ॥
തേജസ്സിൽ നിലകൊണ്ട് തേജസ്സിനുള്ളിലുള്ളവൻ, തേജസ്സ് ആരെ അറിയുന്നില്ലയോ, തേജസ്സ് ആരുടെ ശരീരമോ, തേജസ്സിനുള്ളിലിരുന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ — അവനാണ് നിന്റെ അന്തര്യാമിയായ അമൃതാത്മാവ്.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.15
अथाधिभूतम् ।
यः सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन् सर्वेभ्यो भूतेभ्योऽन्तरो यं सर्वाणि भूतानि न विदुर्यस्य सर्वाणि भुतानि शरीरं यः सर्वाणि भूतान्यन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ।
इत्यधिभूतम् ॥ ३.७.१५ ॥
ഇനി അധിഭൂതം (ജീവികളെക്കുറിച്ച്): എല്ലാ ജീവികളിലും നിലകൊണ്ട് എല്ലാ ജീവികൾക്കുള്ളിലുള്ളവൻ, എല്ലാ ജീവികളും ആരെ അറിയുന്നില്ലയോ, എല്ലാ ജീവികളും ആരുടെ ശരീരമോ, എല്ലാ ജീവികൾക്കുള്ളിലിരുന്ന് അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ — അവനാണ് നിന്റെ അന്തര്യാമിയായ അമൃതാത്മാവ്. ഇതാണ് അധിഭൂതം.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.16
अथाध्यात्मम् । यः प्राणे तिष्ठन् प्राणादन्तरो यं प्राणो न वेद यस्य प्राणः शरीरं यः प्राणमन्तरो यमयति एष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१६ ॥
ഇനി ആധ്യാത്മികത്തെക്കുറിച്ച്: പ്രാണനിൽ സ്ഥിതനായവൻ, പ്രാണനേക്കാൾ ഉള്ളിലുള്ളവൻ, പ്രാണൻ ആരെ അറിയുന്നില്ലയോ, ആർക്ക് പ്രാണൻ ശരീരമോ, പ്രാണനുള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ — അവനാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, അന്തര്യാമി, അമൃതൻ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.17
यो वाचि तिष्ठन् वाचोऽन्तरो यं वाङ्न वेद यस्य वाक्शरीरं यो वाचमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१७ ॥
വാക്കിൽ സ്ഥിതനായവൻ, വാക്കിനേക്കാൾ ഉള്ളിലുള്ളവൻ, വാക്ക് ആരെ അറിയുന്നില്ലയോ, ആർക്ക് വാക്ക് ശരീരമോ, വാക്കിനുള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ — അവനാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, അന്തര്യാമി, അമൃതൻ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.18
यश्चक्षुषि तिष्ठञ्चक्षुषोऽन्तरो यं चक्षुर्न वेद यस्य चक्षुः शरीरं यश्चक्षुरन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१८ ॥
കണ്ണിൽ സ്ഥിതനായവൻ, കണ്ണിനേക്കാൾ ഉള്ളിലുള്ളവൻ, കണ്ണ് ആരെ അറിയുന്നില്ലയോ, ആർക്ക് കണ്ണ് ശരീരമോ, കണ്ണിനുള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ — അവനാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, അന്തര്യാമി, അമൃതൻ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.19
यः श्रोत्रे तिष्ठञ्छ्रोत्रादन्तरो यं श्रोत्रं न वेद यस्य श्रोत्रं शरीरं यः श्रोत्रमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१९ ॥
ചെവിയിൽ സ്ഥിതനായവൻ, ചെവിയേക്കാൾ ഉള്ളിലുള്ളവൻ, ചെവി ആരെ അറിയുന്നില്ലയോ, ആർക്ക് ചെവി ശരീരമോ, ചെവിക്കുള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ — അവനാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, അന്തര്യാമി, അമൃതൻ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.20
यो मनसि तिष्ठन्मनसोऽन्तरो यं मनो न वेद यस्य मनः शरीरं यो मनोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.२० ॥
മനസ്സിൽ വസിച്ചുകൊണ്ട് മനസ്സിന്റെ ഉള്ളിലിരിക്കുന്നവൻ, ആരെ മനസ്സറിയുന്നില്ലയോ, മനസ്സ് ആരുടെ ശരീരമോ, മനസ്സിന്റെ ഉള്ളിൽനിന്ന് ആര് നിയന്ത്രിക്കുന്നുവോ—അവനാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, അന്തര്യാമി, അമൃതൻ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.21
यस्त्वचि तिष्ठंस्त्वचोऽन्तरो यं त्वङ्न वेद यस्य त्वक्शरीरं यस्त्वचमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.२१ ॥
ത്വക്കിൽ വസിച്ചുകൊണ്ട് ത്വക്കിന്റെ ഉള്ളിലിരിക്കുന്നവൻ, ആരെ ത്വക്ക് അറിയുന്നില്ലയോ, ത്വക്ക് ആരുടെ ശരീരമോ, ത്വക്കിന്റെ ഉള്ളിൽനിന്ന് ആര് നിയന്ത്രിക്കുന്നുവോ—അവനാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, അന്തര്യാമി, അമൃതൻ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.22
यो विज्ञाने तिष्ठन् विज्ञानादन्तरो यं विज्ञानं न वेद यस्य विज्ञानं शरीरं यो विज्ञानमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.२२ ॥
വിജ്ഞാനത്തിൽ വസിച്ചുകൊണ്ട് വിജ്ഞാനത്തിന്റെ ഉള്ളിലിരിക്കുന്നവൻ, ആരെ വിജ്ഞാനം അറിയുന്നില്ലയോ, വിജ്ഞാനം ആരുടെ ശരീരമോ, വിജ്ഞാനത്തിന്റെ ഉള്ളിൽനിന്ന് ആര് നിയന്ത്രിക്കുന്നുവോ—അവനാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, അന്തര്യാമി, അമൃതൻ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.23
यो रेतसि तिष्ठं रेतसोऽन्तरो यं रेतो न वेद यस्य रेतः शरीरं यो रेतोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ।
अदृष्टो द्रष्टाश्रुतः श्रोतामतो मन्ताविज्ञतो विज्ञाता ।
नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा नान्योऽतोऽस्ति श्रोता नान्योऽतोऽस्ति मन्ता नान्योऽतोऽस्ति विज्ञाता ।
एष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ।
अतोऽन्यदार्तम् ।
ततो होद्दालक आरुणिरुपरराम ॥ ३.७.२३ ॥
രേതസ്സിൽ വസിച്ചുകൊണ്ട് രേതസ്സിന്റെ ഉള്ളിലിരിക്കുന്നവൻ, ആരെ രേതസ്സ് അറിയുന്നില്ലയോ, രേതസ്സ് ആരുടെ ശരീരമോ, രേതസ്സിന്റെ ഉള്ളിൽനിന്ന് ആര് നിയന്ത്രിക്കുന്നുവോ—അവനാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, അന്തര്യാമി, അമൃതൻ. അവൻ കാണപ്പെടാത്ത ദ്രഷ്ടാവ്, കേൾക്കപ്പെടാത്ത ശ്രോതാവ്, ചിന്തിക്കപ്പെടാത്ത മന്താവ്, അറിയപ്പെടാത്ത വിജ്ഞാതാവ്. അവനല്ലാതെ മറ്റൊരു ദ്രഷ്ടാവില്ല, മറ്റൊരു ശ്രോതാവില്ല, മറ്റൊരു മന്താവില്ല, മറ്റൊരു വിജ്ഞാതാവില്ല. അവനാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, അന്തര്യാമി, അമൃതൻ. ഇതല്ലാത്തതെല്ലാം ദുഃഖകരം. അപ്പോൾ ഉദ്ദാലകൻ ആരുണി മൗനിയായി.