ఉపనిషత్తులు · Bṛhadāraṇyaka 3.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 3.7.1
(उद्दालकब्राह्मणं, अन्तर्यामिब्राह्मणं वा सृष्टिप्रवेशब्राह्मणम्)
अथैनमुद्दालक आरुणिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्येति होवाच ।
मद्रेष्ववसाम पतञ्चलस्य काप्यस्य गृहेषु यज्ञमधीयानाः ।
तस्यासीद्भार्या गन्धर्वगृहीता ।
तमपृच्छाम कोऽसीति ।
सोऽब्रवीत्कबन्ध आथर्वण इति ।
सोऽब्रवीत्पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश्च वेत्थ नु त्वं काप्य तत्सूत्रं यस्मिन्नयं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि संदृब्धानि भवन्तीति ।
सोऽब्रवीत्पतञ्चलः काप्यो नाहं तद्भगवन् वेदेति ।
सोऽब्रवीत्पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश्च ।
वेत्थ नु त्वं काप्य तमन्तर्यामिणं य इमं च लोकं परं च लोकं सर्वाणि च भूतान्यन्तरो यमयति ।
सोऽब्रवीत्पतञ्चलः काप्यो नाहं तं भगवन् वेदेति ।
सोऽब्रवीत्पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश्च ।
यो वै तत्काप्य सूत्रं विद्यात्तं चान्तर्यामिणमिति स ब्रह्मवित्स लोकवित्स देववित्स वेदवित्स आत्मवित्स सर्ववित् ।
इति तेभ्योऽब्रवीत् ।
तदहं वेद ।
तच्चेत्त्वं याज्ञवल्क्य सूत्रमविद्वांस्तं चान्तर्यामिणं ब्रह्मगवीरुदजसे मूर्धा ते विपतिष्यति ।
वेद वा अहं गौतम तत्सूत्रं तं चान्तर्यामिणमिति ।
यो वा इदं कश्च ब्रूयाद्वेद वेदेति यथा वेत्थ तथा ब्रूहीति ॥ ३.७.१ ॥
ఇక్కడ ఉద్దాలక ఆరుణి యాజ్ఞవల్క్యుడిని అడిగాడు. అతడు అన్నాడు: మేము మద్ర దేశంలో పతంచల కాప్యుని ఇళ్లలో యజ్ఞాన్ని అధ్యయనం చేస్తూ ఉన్నాము. అతని భార్యను గంధర్వుడు ఆవహించాడు. మేము అతనిని అడిగాము: నీవు ఎవరు? అతడు అన్నాడు: నేను కబంధ ఆథర్వణుడను. అతడు పతంచల కాప్యునితో, యాజ్ఞికులతో అన్నాడు: ఓ కాప్యా, ఈ లోకం, పరలోకం, సర్వభూతాలు దేనిలో కూర్చబడి ఉన్నాయో ఆ సూత్రాన్ని నీవు ఎరుగుదువా? పతంచల కాప్యుడు అన్నాడు: భగవన్, నేను దానిని ఎరుగను. మళ్లీ అతడు అన్నాడు: ఈ లోకాన్ని, పరలోకాన్ని, సర్వభూతాలను లోపల నుండి నియంత్రించే ఆ అంతర్యామిని నీవు ఎరుగుదువా? పతంచల కాప్యుడు అన్నాడు: భగవన్, అతడిని నేను ఎరుగను. అతడు అన్నాడు: ఆ కాప్య సూత్రాన్ని, ఆ అంతర్యామిని ఎరిగినవాడు బ్రహ్మవేత్త, లోకవేత్త, దేవవేత్త, వేదవేత్త, ఆత్మవేత్త, సర్వవేత్త. అతడు వారికి ఇదే చెప్పాడు. నేను దానిని ఎరుగుదును. ఓ యాజ్ఞవల్క్యా, నీవు ఆ సూత్రాన్ని, ఆ అంతర్యామిని ఎరుగకుండా బ్రాహ్మణుని ఆవులను తోలితే నీ తల రాలిపోతుంది. యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు: ఓ గౌతమా, ఆ సూత్రాన్ని, ఆ అంతర్యామిని నేను నిజంగా ఎరుగుదును. 'నేను ఎరుగుదును, ఎరుగుదును' అని ఎవరు అన్నా, నీవు ఎరిగినట్లు చెప్పాలి.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.2
स होवाच वायुर्वै गौतम तत्सूत्रम् ।
वायुना वै गौतम सूत्रेणायं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि संदृब्धानि भवन्ति ।
तस्माद्वै गौतम पुरुषं प्रेतमाहुर्व्यस्रंसिषतास्याङ्गानीति ।
वायुना हि गौतम सूत्रेण सम्दृब्धानि भवन्तीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ।
अन्तर्यामिणं ब्रूहीति ॥ ३.७.२ ॥
ఆయన ఇలా అన్నాడు: గౌతమా, వాయువే ఆ దారం. గౌతమా, వాయువనే దారంతో ఈ లోకం, పరలోకం, సర్వ ప్రాణులూ కూర్చబడి ఉన్నాయి. అందుచేతనే, గౌతమా, చనిపోయిన మనిషి అవయవాలు వదులయ్యాయని అంటారు. గౌతమా, వాయువనే దారంతోనే అవన్నీ బంధించబడి ఉంటాయి. యాజ్ఞవల్క్యా, ఇది అలాగే ఉంది. అంతర్యామిని వివరించు.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.3
यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.३ ॥
భూమిలో నివసిస్తూ, భూమి లోపల ఉంటూ, ఎవరిని భూమి ఎరుగదో, ఎవరికి భూమి శరీరమో, భూమిలోపల ఉండి దానిని నియమించేవాడు — అతడే నీ అంతర్యామి అమృత ఆత్మ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.4
योऽप्सु तिष्ठन्नद्भ्योऽन्तरो यमापो न विदुर्यस्यापः शरीरं योऽपोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.४ ॥
నీటిలో ఉంటూ నీటికి లోపల ఉన్నవాడు, నీరు ఎవరిని తెలుసుకోదో, నీరే ఎవని శరీరమో, నీటి లోపల ఉండి దానిని నియమించేవాడు — అతడే నీ అంతర్యామి అమర ఆత్మ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.5
योऽग्नौ तिष्ठन्नग्नेरन्तरो यमग्निर्न वेद यस्याग्निः शरीरं योऽग्निमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.५ ॥
అగ్నిలో ఉంటూ అగ్నికి లోపల ఉన్నవాడు, అగ్ని ఎవరిని తెలుసుకోదో, అగ్నియే ఎవని శరీరమో, అగ్ని లోపల ఉండి దానిని నియమించేవాడు — అతడే నీ అంతర్యామి అమర ఆత్మ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.6
योऽन्तरिक्षे तिष्ठन्नन्तरिक्षादन्तरो यमन्तरिक्षं न वेद यस्यान्तरिक्षं शरीरं योऽन्तरिक्षमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.६ ॥
అంతరిక్షంలో ఉంటూ అంతరిక్షానికి లోపల ఉన్నవాడు, అంతరిక్షం ఎవరిని తెలుసుకోదో, అంతరిక్షమే ఎవని శరీరమో, అంతరిక్షం లోపల ఉండి దానిని నియమించేవాడు — అతడే నీ అంతర్యామి అమర ఆత్మ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.7
यो वायौ तिष्ठन् वायोरन्तरो यं वायुर्न वेद यस्य वायुः शरीरं यो वायुमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.७ ॥
వాయువులో ఉంటూ వాయువుకు లోపల ఉన్నవాడు, వాయువు ఎవరిని తెలుసుకోదో, వాయువే ఎవని శరీరమో, వాయువు లోపల ఉండి దానిని నియమించేవాడు — అతడే నీ అంతర్యామి అమర ఆత్మ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.8
यो दिवि तिष्ठन् दिवोऽन्तरो यं द्यौर्न वेद यस्य द्यौः शरीरं यो दिवमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.८ ॥
ఎవరు స్వర్గంలో నిలిచి ఉంటారో, స్వర్గానికి లోపల ఉంటారో, ఎవరిని స్వర్గం తెలుసుకోదో, ఎవరి శరీరం స్వర్గమో, స్వర్గం లోపల ఉండి దానిని నియంత్రించేవారో—ఆయనే నీ ఆత్మ, అంతర్యామి, అమృతుడు.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.9
य आदित्ये तिष्ठन्नादित्यादन्तरो यमादित्यो न वेद यस्यादित्यः शरीरं य आदित्यमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.९ ॥
ఎవరు సూర్యునిలో నిలిచి ఉంటారో, సూర్యునికి లోపల ఉంటారో, ఎవరిని సూర్యుడు తెలుసుకోడో, ఎవరి శరీరం సూర్యుడో, సూర్యుని లోపల ఉండి దానిని నియంత్రించేవారో—ఆయనే నీ ఆత్మ, అంతర్యామి, అమృతుడు.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.10
यो दिक्षु तिष्ठन् दिग्भ्योऽन्तरो यं दिशो न विदुर्यस्य दिशः शरीरं यो दिशोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१० ॥
ఎవరు దిశలలో నిలిచి ఉంటారో, దిశలకు లోపల ఉంటారో, ఎవరిని దిశలు తెలుసుకోవో, ఎవరి శరీరం దిశలో, దిశల లోపల ఉండి వాటిని నియంత్రించేవారో—ఆయనే నీ ఆత్మ, అంతర్యామి, అమృతుడు.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.11
यश्चन्द्रतारके तिष्ठञ्चन्द्रतारकादन्तरो यं चन्द्रतारकं न वेद यस्य चन्द्रतारकं शरीरं यश्चन्द्रतारकमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.११ ॥
ఎవరు చంద్రునిలో, తారలలో నిలిచి ఉంటారో, చంద్రతారలకు లోపల ఉంటారో, ఎవరిని చంద్రతారలు తెలుసుకోవో, ఎవరి శరీరం చంద్రతారలో, చంద్రతారల లోపల ఉండి వాటిని నియంత్రించేవారో—ఆయనే నీ ఆత్మ, అంతర్యామి, అమృతుడు.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.12
य आकाशे तिष्ठन्नाकाशादन्तरो यमाकाशो न वेद यस्याकाशः शरीरं य आकाशमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१२ ॥
ఆకాశంలో ఉంటూ ఆకాశానికి లోపల ఉన్నవాడు, ఆకాశం ఎవరిని తెలుసుకోలేదో, ఆకాశం ఎవరి శరీరమో, ఆకాశం లోపల ఉండి దానిని నియంత్రించేవాడు — అతడే నీ అంతర్యామి, అమృత ఆత్మ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.13
यस्तमसि तिष्ठंस्तमसोऽन्तरो यं तमो न वेद यस्य तमः शरीरं यस्तमोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१३ ॥
చీకటిలో ఉంటూ చీకటికి లోపల ఉన్నవాడు, చీకటి ఎవరిని తెలుసుకోలేదో, చీకటి ఎవరి శరీరమో, చీకటి లోపల ఉండి దానిని నియంత్రించేవాడు — అతడే నీ అంతర్యామి, అమృత ఆత్మ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.14
यस्तेजसि तिष्ठंस्तेजसोऽन्तरो यं तेजो न वेद यस्य तेजः शरीरं यस्तेजोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१४ ॥
తేజస్సులో ఉంటూ తేజస్సుకు లోపల ఉన్నవాడు, తేజస్సు ఎవరిని తెలుసుకోలేదో, తేజస్సే ఎవరి శరీరమో, తేజస్సు లోపల ఉండి దానిని నియంత్రించేవాడు — అతడే నీ అంతర్యామి, అమృత ఆత్మ.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.15
अथाधिभूतम् ।
यः सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन् सर्वेभ्यो भूतेभ्योऽन्तरो यं सर्वाणि भूतानि न विदुर्यस्य सर्वाणि भुतानि शरीरं यः सर्वाणि भूतान्यन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ।
इत्यधिभूतम् ॥ ३.७.१५ ॥
ఇప్పుడు అధిభూతం (ప్రాణులను గురించి): సర్వ ప్రాణులలో ఉంటూ సర్వ ప్రాణులకు లోపల ఉన్నవాడు, సర్వ ప్రాణులు ఎవరిని తెలుసుకోలేవో, సర్వ ప్రాణులే ఎవరి శరీరమో, సర్వ ప్రాణుల లోపల ఉండి వాటిని నియంత్రించేవాడు — అతడే నీ అంతర్యామి, అమృత ఆత్మ. ఇది అధిభూతం.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.16
अथाध्यात्मम् । यः प्राणे तिष्ठन् प्राणादन्तरो यं प्राणो न वेद यस्य प्राणः शरीरं यः प्राणमन्तरो यमयति एष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१६ ॥
ఇక ఆధ్యాత్మం గురించి: ప్రాణంలో నిలిచి ఉన్నవాడు, ప్రాణం కంటే లోపలివాడు, ప్రాణం ఎవరిని తెలుసుకోదో, ఎవరికి ప్రాణం శరీరమో, ప్రాణం లోపల ఉండి దాన్ని నియమించేవాడు — అతడే నీ ఆత్మ, అంతర్యామి, అమృతుడు.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.17
यो वाचि तिष्ठन् वाचोऽन्तरो यं वाङ्न वेद यस्य वाक्शरीरं यो वाचमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१७ ॥
వాక్కులో నిలిచి ఉన్నవాడు, వాక్కు కంటే లోపలివాడు, వాక్కు ఎవరిని తెలుసుకోదో, ఎవరికి వాక్కు శరీరమో, వాక్కు లోపల ఉండి దాన్ని నియమించేవాడు — అతడే నీ ఆత్మ, అంతర్యామి, అమృతుడు.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.18
यश्चक्षुषि तिष्ठञ्चक्षुषोऽन्तरो यं चक्षुर्न वेद यस्य चक्षुः शरीरं यश्चक्षुरन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१८ ॥
కంటిలో నిలిచి ఉన్నవాడు, కంటి కంటే లోపలివాడు, కన్ను ఎవరిని తెలుసుకోదో, ఎవరికి కన్ను శరీరమో, కంటి లోపల ఉండి దాన్ని నియమించేవాడు — అతడే నీ ఆత్మ, అంతర్యామి, అమృతుడు.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.19
यः श्रोत्रे तिष्ठञ्छ्रोत्रादन्तरो यं श्रोत्रं न वेद यस्य श्रोत्रं शरीरं यः श्रोत्रमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१९ ॥
చెవిలో నిలిచి ఉన్నవాడు, చెవి కంటే లోపలివాడు, చెవి ఎవరిని తెలుసుకోదో, ఎవరికి చెవి శరీరమో, చెవి లోపల ఉండి దాన్ని నియమించేవాడు — అతడే నీ ఆత్మ, అంతర్యామి, అమృతుడు.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.20
यो मनसि तिष्ठन्मनसोऽन्तरो यं मनो न वेद यस्य मनः शरीरं यो मनोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.२० ॥
మనసులో ఉంటూ మనసుకు లోపల ఉండేవాడు, ఎవరిని మనసు తెలుసుకోదో, మనసే ఎవరి శరీరమో, మనసు లోపలి నుంచి ఎవరు నియమిస్తాడో—అతడే నీ ఆత్మ, అంతర్యామి, అమృతుడు.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.21
यस्त्वचि तिष्ठंस्त्वचोऽन्तरो यं त्वङ्न वेद यस्य त्वक्शरीरं यस्त्वचमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.२१ ॥
చర్మంలో ఉంటూ చర్మానికి లోపల ఉండేవాడు, ఎవరిని చర్మం తెలుసుకోదో, చర్మమే ఎవరి శరీరమో, చర్మం లోపలి నుంచి ఎవరు నియమిస్తాడో—అతడే నీ ఆత్మ, అంతర్యామి, అమృతుడు.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.22
यो विज्ञाने तिष्ठन् विज्ञानादन्तरो यं विज्ञानं न वेद यस्य विज्ञानं शरीरं यो विज्ञानमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.२२ ॥
విజ్ఞానంలో ఉంటూ విజ్ఞానానికి లోపల ఉండేవాడు, ఎవరిని విజ్ఞానం తెలుసుకోదో, విజ్ఞానమే ఎవరి శరీరమో, విజ్ఞానం లోపలి నుంచి ఎవరు నియమిస్తాడో—అతడే నీ ఆత్మ, అంతర్యామి, అమృతుడు.
Bṛhadāraṇyaka 3.7.23
यो रेतसि तिष्ठं रेतसोऽन्तरो यं रेतो न वेद यस्य रेतः शरीरं यो रेतोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ।
अदृष्टो द्रष्टाश्रुतः श्रोतामतो मन्ताविज्ञतो विज्ञाता ।
नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा नान्योऽतोऽस्ति श्रोता नान्योऽतोऽस्ति मन्ता नान्योऽतोऽस्ति विज्ञाता ।
एष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ।
अतोऽन्यदार्तम् ।
ततो होद्दालक आरुणिरुपरराम ॥ ३.७.२३ ॥
రేతస్సులో ఉంటూ రేతస్సుకు లోపల ఉండేవాడు, ఎవరిని రేతస్సు తెలుసుకోదో, రేతస్సే ఎవరి శరీరమో, రేతస్సు లోపలి నుంచి ఎవరు నియమిస్తాడో—అతడే నీ ఆత్మ, అంతర్యామి, అమృతుడు. అతడు కనబడని ద్రష్ట, వినబడని శ్రోత, ఆలోచించబడని మంత, తెలియని విజ్ఞాత. అతనికి భిన్నమైన ద్రష్ట లేడు, శ్రోత లేడు, మంత లేడు, విజ్ఞాత లేడు. అతడే నీ ఆత్మ, అంతర్యామి, అమృతుడు. దీనికి భిన్నమైనది అంతా దుఃఖకరం. అప్పుడు ఉద్దాలక ఆరుణి మౌనం వహించాడు.