อุปนิษัท · Bṛhadāraṇyaka 4.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 4.2.1
जनको ह वैदेहः कूर्चादुपावसर्पन्नुवाच नमस्तेऽस्तु याज्ञवल्क्य ।
अनु मा शाधीति ।
स होवाच यथा वै सम्राण्महान्तमध्वानमेष्यन् रथं वा नावं वा समाददीतैवमेवैताभिरुपनिषद्भिः समाहितात्मासि ।
एवं वृन्दारक आढ्यः सन्नधीतवेद उक्तोपनिषत्क इतो विमुच्यमानः क्व गमिष्यसीति ।
नाहं तद्भगवन् वेद यत्र गमिष्यामीति ।
अथ वै तेऽहं तद्वक्ष्यामि यत्र गमिष्यसीति ।
ब्रवीतु भगवानिति ॥ ४.२.१ ॥
ชนกแห่งวิเทหะลุกจากที่นั่ง เข้าไปใกล้แล้วกล่าวว่า ขอนอบน้อมแด่ท่าน ยาชญวัลกยะ โปรดสั่งสอนข้าพเจ้าด้วย ท่านจึงกล่าวว่า เหมือนดังจักรพรรดิผู้จะเดินทางไกลย่อมเลือกรถหรือเรือไว้ฉันใด ท่านก็เป็นผู้มีอาตมันสงบมั่นด้วยอุปนิษัทเหล่านี้ฉันนั้น ท่านผู้ประเสริฐและมั่งคั่ง ได้ศึกษาเวทและเรียนรู้อุปนิษัทแล้ว เมื่อพ้นจากที่นี่ท่านจะไปที่ใดเล่า ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าไม่รู้ว่าจะไปที่ใด ดังนั้นข้าพเจ้าจะบอกท่านว่าท่านจะไปที่ใด ขอท่านผู้เจริญจงตรัสเถิด
Bṛhadāraṇyaka 4.2.2
इन्धो ह वै नामैष योऽयं दक्षिणेऽक्षन् पुरुषः ।
तं वा एतमिन्धं सन्तमिन्द्र इत्याचक्षते परोक्षेणैव ।
परोक्षप्रिया इव हि देवाः प्रत्यक्षद्विषः ॥ ४.२.२ ॥
บุรุษที่อยู่ในตาขวานี้มีชื่อว่า ผู้จุดไฟ สิ่งที่เป็นผู้จุดไฟนั้นเรียกว่าอินทร์ เรียกโดยอ้อมเท่านั้น เพราะเทพทั้งหลายโปรดสิ่งที่ไม่ปรากฏโดยตรง และไม่ชอบสิ่งที่ปรากฏโดยตรง
Bṛhadāraṇyaka 4.2.3
अथैतद्वामेऽक्षणि पुरुषरूपमेषास्य पत्नी विराट् ।
तयोरेष संस्तावो य एषोऽन्तर्हृदय आकाशः ।
अथैनयोरेतदन्नं य एषोऽन्तर्हृदये लोहितपिण्डः ।
अथैनयोरेतत्प्रावरणं यदेतदन्तर्हृदये जालकमिव ।
अथैनयोरेषा सृतिः संचरणी यैषा हृदयादूर्ध्वा नाड्युच्चरति ।
यथा केशः सहस्रधा भिन्न एवमस्यैता हिता नाम नाड्योऽन्तर्हृदये प्रतिष्ठिता भवन्ति ।
एताभिर्वा एतदास्रवदास्रवति ।
तस्मादेष प्रविविक्ताहारतर इव भवत्यस्माच्छारीरादात्मनः ॥ ४.२.३ ॥
ส่วนบุรุษในตาซ้ายมีรูปของบุรุษ มีวิราชเป็นภรรยา ที่พบกันของทั้งสองคือช่องว่างภายในหัวใจ อาหารของทั้งสองคือก้อนเลือดแดงภายในหัวใจ เครื่องคลุมของทั้งสองคือสิ่งคล้ายตาข่ายภายในหัวใจ ทางเดินของทั้งสองคือเส้นประสาทที่พุ่งขึ้นจากหัวใจ เหมือนเส้นผมที่ผ่าแยกเป็นพันเส้น เส้นประสาทชื่อหิตาเหล่านี้ตั้งอยู่ภายในหัวใจ ผ่านเส้นเหล่านี้น้ำหล่อเลี้ยงจึงไหลไปทั่ว เพราะฉะนั้นบุรุษนี้จึงเหมือนกินอาหารน้อยกว่าอาตมันแห่งร่างกายนี้
Bṛhadāraṇyaka 4.2.4
तस्य प्राची दिक्प्राञ्चः प्राणाः ।
दक्षिणा दिग्दक्षिणे प्राणाः ।
प्रतीची दिक्प्रत्यञ्चः प्राणाः ।
उदीची दिगुदञ्चः प्राणाः ।
ऊर्ध्वा दिगूर्ध्वाः प्राणाः ।
अवाची दिगवाञ्चः प्राणाः ।
सर्वा दिशः सर्वे प्राणाः ।
स एष नेति नेत्यात्मा ।
अगृह्यो न हि गृह्यते ।
अशीर्यो न हि शीर्यते ।
असङ्गो न हि सज्यते ।
असितो न व्यथते ।
न रिष्यति ।
अभयं वै जनक प्राप्तोऽसीति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
स होवाच जनको वैदेहोऽभयं त्वा गच्छताद्याज्ञवल्क्य यो नो भगवन्नभयं वेदयसे ।
नमस्तेऽस्तु ।
इमे विदेहा अयमहमस्मीति ॥ ४.२.४ ॥
สำหรับบุรุษนั้น ทิศตะวันออกคือปราณที่พุ่งไปข้างหน้า ทิศใต้คือปราณทางใต้ ทิศตะวันตกคือปราณที่ย้อนกลับ ทิศเหนือคือปราณที่พุ่งขึ้น ทิศเบื้องบนคือปราณที่ขึ้นสู่เบื้องบน ทิศเบื้องล่างคือปราณที่ลงสู่เบื้องล่าง ทิศทั้งปวงและปราณทั้งปวงคือบุรุษนั้นเอง อาตมันนั้นคือ เนติ เนติ ไม่ใช่นี่ ไม่ใช่นี่ จับต้องไม่ได้ เพราะไม่มีใครจับต้องได้ ทำลายไม่ได้ เพราะไม่มีใครทำลายได้ ไม่ยึดติด เพราะไม่มีสิ่งใดยึดติด ไม่ผูกพัน จึงไม่เจ็บปวดและไม่พินาศ ยาชญวัลกยะกล่าวว่า ชนกเอ๋ย เจ้าได้บรรลุความไม่กลัวแล้ว ชนกแห่งวิเทหะจึงกล่าวว่า ขอให้ความไม่กลัวมาถึงท่านเช่นกัน ยาชญวัลกยะ ผู้ทำให้เราได้รู้ความไม่กลัว ท่านผู้เจริญ ขอนอบน้อมแด่ท่าน ข้าพเจ้าคือชาววิเทหะเหล่านี้ และข้าพเจ้าคือผู้นี้