الأوبانيشاد · Maitrāyaṇī 4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Maitrāyaṇī 4.1
तृतीयः प्रपाठकः ॥
ते ह खल्वथोर्ध्वरेतसोऽतिविस्मिता अतिसमेत्योचुर्भगवन्नमस्ते त्वं नः शाधि त्वमस्माकं गतिरन्या न विद्यत इत्यस्य कोऽतिथिर्भूतात्मनो येनेदं हित्वामन्येव सायुज्यमुपैति तान्होवाच ॥ ४.१ ॥
الدرس الثالث. فدنا أولئك الزهّاد ذوو المني الصاعد، مندهشين للغاية، وقالوا: أيها الجليل، التحية لك. علّمنا؛ فليس لنا مفزع غيرك. من هو ضيف هذه الذات الأولية، الذي به، بعد أن يترك هذا، يبلغ الاتحاد بآخر؟ فقال لهم.
Maitrāyaṇī 4.2
अथान्यत्राप्युक्तं महानदीषूर्मय इव निवर्तकमस्य यत्पुराकृतं समुद्रवेलेव दुर्निवार्यमस्य मृत्योरागमनं सदसत्फलमयैर्हि पाशैः पशुरिव बद्धं बन्धनस्थस्येवास्वातन्त्र्यं यमविषयस्थस्यैव बहुभयावस्थं मदिरोन्मत्त इवामोदममदिरोन्मत्तं पाप्मना गृहीत इव भ्राम्यमाणं महोरगदष्ट इव विपदृष्टं महान्धकार इव रागान्धमिन्द्रजालमिव मायामयं स्वप्नमिव मिथ्यादर्शनं कदलीगर्भ इवासारं नट इव क्षणवेषं चित्रभित्तिरिव मिथ्यामनोरममित्यथोक्तम् ॥ शब्दस्पर्शादयो येऽर्था अनर्था इव ते स्थिताः । येष्वासक्तस्तु भूतात्मा न स्मरेच्च परं पदम् ॥ ४.२ ॥
ويُقال في موضع آخر أيضًا: كما تردّ أمواج الأنهار العظيمة، كذلك تردّه أعماله السابقة. وكما لا يُحبس شاطئ البحر، كذلك يصعب عليه دفع قدوم الموت. إنه مربوط كالحيوان بحبال مصنوعة من ثمار الخير والشر. وكمن هو في الأسر لا حرية له. ولمن هو في مجال ياما حالة من خوف عظيم. كالمخمور بالخمر، أو المخمور بلا فرح ولا خمر، يتيه مأخوذًا بالإثم. يبدو في نكبة كمن لدغته أفعى عظيمة. كظلمة شديدة، يعمى بالشهوة. كخدعة السحر، هو مصنوع من الوهم. كالحلم، رؤيته كاذبة. كقلب شجرة الموز، لا جوهر فيه. كالممثل، يتخذ زيًّا لحظة. كجدار مُصوَّر، يُعجب زورًا، هكذا قيل. الصوت واللمس وسائر الموضوعات تقف كأنها ضرر. والذات المتجسدة، المتعلقة بها، لا تتذكر الحال العليا.
Maitrāyaṇī 4.3
अयं वा व खल्वस्य प्रतिविधिर्भूतात्मनो यद्येव विद्याधिगमस्य धर्मस्यानुचरणं स्वाश्रमेष्वानुक्रमणं स्वधर्म एव सर्वं धत्ते स्तम्भशाखेवेतराण्यनेनोर्ध्वभाग्भवत्यन्यथधः पतत्येष स्वधर्माभिभूतो यो वेदेषु न स्वधर्मातिक्रमेणाश्रमी भवत्याश्रमेष्वेवावस्थितस्तपस्वी चेत्युच्यत एतदप्युक्तं नातपस्कस्यात्मध्यानेऽधिगमः कर्मशुद्धिर्वेत्येवं ह्याह ॥ तपसा प्राप्यते सत्त्वं सत्त्वात्सम्प्राप्यते मनः । मनसा प्राप्यते त्वात्मा ह्यात्मापत्त्या निवर्तत इति ॥ ४.३ ॥
وهذا بعينه علاج الذات المتجسدة: إن اتبع المرء الدharma المؤدي إلى بلوغ المعرفة، وتقدم على الترتيب في مراحل حياته، فإن دharmaه وحده يحمل كل شيء، كغصن العمود الذي يحمل ما سواه. بذلك يصعد، وإلا يهوي. ومن غلبه دharmaه في الفيدا، ولم يتجاوز دharmaه فصار ساكنًا في المراحل، يُسمّى زاهدًا مقيمًا في مراحل الحياة. وقيل أيضًا: لمن لا تقشف له لا بلوغ في تأمل الذات ولا طهارة للفعل، هكذا قيل. بالتقشف يُنال صفاء الكينونة؛ ومن صفاء الكينونة يُنال العقل تمامًا؛ وبالعقل تُنال الذات؛ وبإدراك الذات لا يعود المرء أبدًا.
Maitrāyaṇī 4.4
अत्रैते श्लोका भवन्ति ॥ यथा निरिन्धनो वह्निः स्वयोनावुपशाम्यति । तथा वृत्तिक्षयाच्चित्तं स्वयोनावुपशाम्यति ॥ १ ॥
स्वयोनावुपशान्तस्य मनसः सत्यगामिनः । इन्द्रियार्थाविमूढस्यानृताः कर्मवशानुगाः ॥ २ ॥
चित्तमेव हि संसारस्तत्प्रयत्नेन शोधयेत् । यच्चित्तस्तन्मयो भवति गुह्यमेतत्सनातनम् ॥ ३ ॥
चित्तस्य हि प्रसादेन हन्ति कर्म शुभाशुभम् । प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमव्ययमश्नुते ॥ ४ ॥
समासक्तं यदा चित्तं जन्तोर्विषयगोचरे । यद्येवं ब्रह्मणि स्यात्तत्को न मुच्येत बन्धनात् ॥ ५ ॥
मनो हि द्विविधं प्रोक्तं शुद्धं चाशुद्धमेव च । अशुद्धं कामसण्कल्पं शुद्धं कामविवर्जितम् ॥ ६ ॥
लयविक्षेपरहितं मनः कृत्वा सुनिश्चलम् । यदा यात्यमनीभावं तदा तत्परमं पदम् ॥ ७ ॥
तावदेव निरोद्धव्यं हृदि यावत्क्षयं गतम् । एतज्ज्ञानं च मोक्षं च शेषास्तु ग्रन्थविस्तराः ॥ ८ ॥
समाधिनिर्धूतमलस्य चेतसो निवेशितस्यात्मनि यत्सुखं लभेत् । न शक्यते वर्णयितुं गिरा तदा स्वयं तदन्तःकरणेन गृह्यते ॥ ९ ॥
अपामपोऽग्निरग्नौ वा व्योम्नि व्योम न लक्षयेत् । एवमन्तर्गतं चित्तं पुरुषः प्रतिमुच्यते ॥ १० ॥
मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः । बन्धाय विषयासक्तं मुक्त्यै निर्विषयं स्मृतमिति ॥ ११ ॥
अथ यथेयं कौत्सायनिस्तुतिः ॥ त्वं ब्रह्मा त्वं च वै विष्णुस्त्वं रुद्रस्त्वं प्रजापतिः । त्वमग्निर्वरुणो वायुस्त्वमिन्द्रस्त्वं निशाकरः ॥ १२ ॥
त्वं मनुस्त्वं यमश्च त्वं पृथिवी त्वमथाच्युतः । स्वार्थे स्वाभाविकेऽर्थे च बहुधा तिष्ठसे दिवि ॥ १३ ॥
विश्वेश्वर नमस्तुभ्यं विश्वात्मा विश्वकर्मकृत् । विश्वभुग्विश्वमायस्त्वं विश्वक्रीडारतिः प्रभुः ॥ १४ ॥
नमः शान्तात्मने तुभ्यं नमो गुह्यतमाय च । अचिन्त्यायाप्रमेयाय अनादिनिधनाय चेति ॥ १५ ॥ ॥ ४.४ ॥
هذه هي الأبيات: كما تهدأ النار التي لا وقود لها في أصلها، كذلك يهدأ الذهن في أصله حين تنقضي تقلباته. (1) فللذهن الهادئ في أصله، الساعي إلى الحق، الذي لا تخدعه موضوعات الحواس، لا تتبع الأفكار الكاذبة بعد ذلك سلطان الأفعال. (2) الذهن وحده هو السَّمسارا؛ ولذلك ينبغي تطهيره بالجهد. فكما يكون الذهن يكون الإنسان؛ وهذا سرٌّ أزليّ. (3) بصفاء الذهن تُمحى الأفعال الحسنة والسيئة؛ والذات الصافية الثابتة في الذات تنال السعادة الدائمة التي لا تزول. (4) حين يتعلق ذهن الكائن تعلّقاً شديداً بمجال الموضوعات، فلو كان هذا الذهن نفسه في البراهمن، فمن لا يتحرر من القيد؟ (5) يُقال إن الذهن نوعان: طاهر ونجس. فالنجس مملوء بالشهوة والقصد، والطاهر خالٍ من الشهوة. (6) حين يصبح الذهن، الخالي من الخمول والتشتت، ساكناً تماماً ويبلغ حال اللاذهن، فذلك هو المقام الأعلى. (7) ينبغي كبحه في القلب حتى يبلغ الفناء؛ وهذا هو العلم والتحرر، أما الباقي فهو امتداد للنصوص. (8) والسعادة التي يحصل عليها الذهن، بعد أن تُنفض عنه الشوائب بالسمادهي، حين يستقر في الذات، لا يمكن وصفها بالكلام؛ إنما تُدرَك بالعضو الباطن نفسه. (9) كما لا يُميَّز الماء في الماء، ولا النار في النار، ولا الفضاء في الفضاء، كذلك يتحرر الإنسان حين يذوب الذهن في باطنه. (10) والذهن وحده سبب القيد والتحرر للناس؛ فالذهن المتعلق بالموضوعات للقيد، والذهن الخالي من الموضوعات يُذكر للتحرر. (11) وهذا نشيد كاوتسايانِ: أنت براهما، وأنت فيشنو، وأنت رودرا، وأنت برجاباتي؛ أنت أغني وفارونا وفايو، وأنت إندرا، وأنت القمر. (12) أنت مَنو، وأنت ياما، وأنت الأرض، وأنت أتشيوتا؛ ولغايتك ولحالك الطبيعية تقيم في السماء على أشكال شتى. (13) يا رب الكون، لك التحية؛ يا روح الكون، يا صانع عمل الكون، يا مُتمتِّعاً بالكون، يا صاحب مايا الكون، يا رب المتلذذ بلعب الكون. (14) التحية لك أيتها الذات الساكنة، التحية لك أيها الأسرار الأخفى؛ للذي لا يُدرك بالفكر، ولا يُقاس، ولا بداية له ولا نهاية، التحية. (15)
Maitrāyaṇī 4.5
तमो वा इदमेकमास तत्पश्चात्परेणेरितं विषयत्वं प्रयात्येतद्वै रजसो रूपं तद्रजः खल्वीरितं विषमत्वं प्रयात्येतद्वै तमसो रूपं तत्तमः खल्वीरितं तमसः सम्प्रास्रवत्येतद्वै सत्त्वस्य रूपं तत्सत्त्वमेवेरितं तत्सत्त्वात्संप्रास्रवत्सोंऽशोऽयं यश्चेतनमात्रः प्रतिपुरुषं क्षेत्रज्ञः सण्कल्पाध्यवसायाभिमानलिण्गः प्रजापतिस्तस्य प्रोक्ता अग्र्यास्तनवो ब्रह्मा रुद्रो विष्णुरित्यथ यो ह खलु वावास्य राजसोंऽशोऽसौ स योऽयं ब्रह्माथ यो ह खलु वावास्य तामसोंऽशोऽसौ स योऽयं रुद्रोऽथ यो ह खलु वावास्य सात्विकोंऽशोऽसौ स एवं विष्णुः स वा एष एकस्त्रिधाभूतोऽष्टधैकादशधा द्वादशधापरिमितधा चोद्भूत उद्भूतत्वाद्भूतेषु चरति प्रतिष्ठा सर्वभूतानामधिपतिर्बभूवेत्यसावात्मान्तर्बहिश्चान्तर्बहिस् ह्च ॥ ४.५ ॥
في البدء كان التامس وحده. ثم، حين حرّكه الأعلى، صار موضوعاً للإدراك؛ وهذه صورة الرجس. ولما تحرك الرجس بلغ عدم التوازن؛ وهذه صورة التامس. ولما تحرك التامس فاض؛ وهذه صورة السattva. ولما تحرك السattva فاض أيضاً. وهذا الجزء الذي هو في كل إنسان مجرد وعي، هو عارف الحقل، براجاباتي المتميز بالقصد والعزم والاعتداد بالنفس. وقد قيل إن أسمى صوره براهما ورودرا وفيشنو. فجزؤه الرجسي هو هذا براهما، وجزؤه التامسي هو هذا رودرا، وجزؤه الساتفيكي هو فيشنو. صار الواحد ثلاثياً، وتجلى على ثمانية وأحد عشر واثني عشر وجهاً وبأوجه لا تحصى. وبعد تجليه يتحرك بين الكائنات، وصار سند جميع الكائنات وسيدها. وهذه الآتمن في الداخل والخارج، وفي الداخل والخارج معاً.