ウパニシャッド · Maitrāyaṇī 4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Maitrāyaṇī 4.1
तृतीयः प्रपाठकः ॥
ते ह खल्वथोर्ध्वरेतसोऽतिविस्मिता अतिसमेत्योचुर्भगवन्नमस्ते त्वं नः शाधि त्वमस्माकं गतिरन्या न विद्यत इत्यस्य कोऽतिथिर्भूतात्मनो येनेदं हित्वामन्येव सायुज्यमुपैति तान्होवाच ॥ ४.१ ॥
第三章。上向の精をもつ苦行者たちは大いに驚き、近づいて言った。尊き方よ、礼拝いたします。どうか我らに教えてください。あなた以外に我らの拠り所はありません。この元素の我の客人とは誰か、それによってこれを捨てて、彼は別のものと合一に至るのか。そこで彼は彼らに言った。
Maitrāyaṇī 4.2
अथान्यत्राप्युक्तं महानदीषूर्मय इव निवर्तकमस्य यत्पुराकृतं समुद्रवेलेव दुर्निवार्यमस्य मृत्योरागमनं सदसत्फलमयैर्हि पाशैः पशुरिव बद्धं बन्धनस्थस्येवास्वातन्त्र्यं यमविषयस्थस्यैव बहुभयावस्थं मदिरोन्मत्त इवामोदममदिरोन्मत्तं पाप्मना गृहीत इव भ्राम्यमाणं महोरगदष्ट इव विपदृष्टं महान्धकार इव रागान्धमिन्द्रजालमिव मायामयं स्वप्नमिव मिथ्यादर्शनं कदलीगर्भ इवासारं नट इव क्षणवेषं चित्रभित्तिरिव मिथ्यामनोरममित्यथोक्तम् ॥ शब्दस्पर्शादयो येऽर्था अनर्था इव ते स्थिताः । येष्वासक्तस्तु भूतात्मा न स्मरेच्च परं पदम् ॥ ४.२ ॥
また別の箇所でも言われている。大河の波が押し返すように、過去の行いが彼を押し返す。海岸を押しとどめがたいように、死の到来は彼にとって防ぎがたい。善と悪の果報からなる縄で、彼は家畜のように縛られている。牢獄にいる者のように、彼には自由がない。ヤマの領域にある者には大きな恐怖の状態がある。酒に酔った者のように、あるいは喜びも酒もなく酔った者のように、罪に捕らえられてさまよう。大蛇にかまれたかのように、災難の中にあるように見える。大きな闇のように、彼は情欲によって盲目である。手品のように、彼は幻からできている。夢のように、彼の見るものは偽りである。芭蕉の芯のように、彼には実質がない。俳優のように、一瞬の衣装をまとう。彩色された壁のように、偽りに心を惹きつけるのだと言われている。音、触れられるものなどの対象は、害悪のように立っている。それらに執着した有身の我は、最高の境地を思い出さない。
Maitrāyaṇī 4.3
अयं वा व खल्वस्य प्रतिविधिर्भूतात्मनो यद्येव विद्याधिगमस्य धर्मस्यानुचरणं स्वाश्रमेष्वानुक्रमणं स्वधर्म एव सर्वं धत्ते स्तम्भशाखेवेतराण्यनेनोर्ध्वभाग्भवत्यन्यथधः पतत्येष स्वधर्माभिभूतो यो वेदेषु न स्वधर्मातिक्रमेणाश्रमी भवत्याश्रमेष्वेवावस्थितस्तपस्वी चेत्युच्यत एतदप्युक्तं नातपस्कस्यात्मध्यानेऽधिगमः कर्मशुद्धिर्वेत्येवं ह्याह ॥ तपसा प्राप्यते सत्त्वं सत्त्वात्सम्प्राप्यते मनः । मनसा प्राप्यते त्वात्मा ह्यात्मापत्त्या निवर्तत इति ॥ ४.३ ॥
これこそ有身の我のための対治である。知識を得る法に従い、自らの生活期を順にたどるならば、自らの法だけがすべてを支える。ちょうど柱の枝が他のものを支えるように。これによって人は上昇する。さもなければ下に落ちる。ヴェーダにおいて自らの法に圧倒され、自らの法を越えずにアーシュラマに住する者は、アーシュラマに立つ苦行者と呼ばれる。これも言われている。苦行のない者には、自己の瞑想における到達も、行為の清浄もない、とこのように言われる。苦行によって存在の清浄が得られ、存在の清浄から心が完全に得られ、心によって自己が得られる。自己に到達した者は、もはや帰ってこない。
Maitrāyaṇī 4.4
अत्रैते श्लोका भवन्ति ॥ यथा निरिन्धनो वह्निः स्वयोनावुपशाम्यति । तथा वृत्तिक्षयाच्चित्तं स्वयोनावुपशाम्यति ॥ १ ॥
स्वयोनावुपशान्तस्य मनसः सत्यगामिनः । इन्द्रियार्थाविमूढस्यानृताः कर्मवशानुगाः ॥ २ ॥
चित्तमेव हि संसारस्तत्प्रयत्नेन शोधयेत् । यच्चित्तस्तन्मयो भवति गुह्यमेतत्सनातनम् ॥ ३ ॥
चित्तस्य हि प्रसादेन हन्ति कर्म शुभाशुभम् । प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमव्ययमश्नुते ॥ ४ ॥
समासक्तं यदा चित्तं जन्तोर्विषयगोचरे । यद्येवं ब्रह्मणि स्यात्तत्को न मुच्येत बन्धनात् ॥ ५ ॥
मनो हि द्विविधं प्रोक्तं शुद्धं चाशुद्धमेव च । अशुद्धं कामसण्कल्पं शुद्धं कामविवर्जितम् ॥ ६ ॥
लयविक्षेपरहितं मनः कृत्वा सुनिश्चलम् । यदा यात्यमनीभावं तदा तत्परमं पदम् ॥ ७ ॥
तावदेव निरोद्धव्यं हृदि यावत्क्षयं गतम् । एतज्ज्ञानं च मोक्षं च शेषास्तु ग्रन्थविस्तराः ॥ ८ ॥
समाधिनिर्धूतमलस्य चेतसो निवेशितस्यात्मनि यत्सुखं लभेत् । न शक्यते वर्णयितुं गिरा तदा स्वयं तदन्तःकरणेन गृह्यते ॥ ९ ॥
अपामपोऽग्निरग्नौ वा व्योम्नि व्योम न लक्षयेत् । एवमन्तर्गतं चित्तं पुरुषः प्रतिमुच्यते ॥ १० ॥
मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः । बन्धाय विषयासक्तं मुक्त्यै निर्विषयं स्मृतमिति ॥ ११ ॥
अथ यथेयं कौत्सायनिस्तुतिः ॥ त्वं ब्रह्मा त्वं च वै विष्णुस्त्वं रुद्रस्त्वं प्रजापतिः । त्वमग्निर्वरुणो वायुस्त्वमिन्द्रस्त्वं निशाकरः ॥ १२ ॥
त्वं मनुस्त्वं यमश्च त्वं पृथिवी त्वमथाच्युतः । स्वार्थे स्वाभाविकेऽर्थे च बहुधा तिष्ठसे दिवि ॥ १३ ॥
विश्वेश्वर नमस्तुभ्यं विश्वात्मा विश्वकर्मकृत् । विश्वभुग्विश्वमायस्त्वं विश्वक्रीडारतिः प्रभुः ॥ १४ ॥
नमः शान्तात्मने तुभ्यं नमो गुह्यतमाय च । अचिन्त्यायाप्रमेयाय अनादिनिधनाय चेति ॥ १५ ॥ ॥ ४.४ ॥
ここにこれらの詩節がある。燃料のない火が自らの源に鎮まるように、心の働きが尽きれば、心は自らの源に鎮まる。(1) 自らの源に鎮まり、真理へ向かい、感覚の対象に惑わされない心には、偽りの思いはもはや業の力に従わない。(2) 心こそがサンサーラである。ゆえに努力して心を浄めるべきである。心がどのようであるか、人はそのようになる。これは秘密であり永遠である。(3) 心の清澄によって善悪の業は滅ぼされ、清澄な自己は自己の中に確立して、不滅の幸福を得る。(4) 生きものの心が感覚対象の領域に深く執着しているとき、もしその同じ心がブラフマンにあるならば、誰が束縛から解放されないだろうか。(5) 心は二種類と説かれる。清浄と不浄である。不浄な心は欲望と意図に満ち、清浄な心は欲望を離れている。(6) 心が昏沈と散乱を離れ、完全に不動となり、無心の状態に達するとき、それが最高の境地である。(7) 心は滅するに至るまで、ただ心臓のうちに抑えるべきである。これが知識であり解脱であり、残りは文献の拡張にすぎない。(8) 三昧によって垢を払われた心が自己に定まったとき得られる幸福は、言葉で表すことはできない。それは内なる器官そのものによって把握される。(9) 水の中の水、火の中の火、空の中の空が区別されないように、心が内に没入したとき人は解放される。(10) 心だけが人間の束縛と解脱の原因である。対象に執着した心は束縛のためであり、対象を離れた心は解脱のためと伝えられる。(11) さてこれはカウツァーヤニの讃歌である。あなたはブラフマーである。あなたはまたヴィシュヌである。あなたはルドラであり、プラジャーパティである。あなたはアグニ、ヴァルナ、ヴァーユであり、インドラであり、月である。(12) あなたはマヌであり、ヤマである。あなたは大地であり、アチュタである。自らの目的のため、また本来の状態において、あなたは天界に多様な仕方で住している。(13) 宇宙の主よ、あなたに礼拝する。宇宙の我、宇宙の作り手、宇宙の享受者、宇宙の幻力者、宇宙の遊戯を楽しむ主よ。(14) 寂静なる自己に礼拝する。最も秘密なるものに礼拝する。思議しがたく、量りがたく、始めも終わりもないものに礼拝する。(15)
Maitrāyaṇī 4.5
तमो वा इदमेकमास तत्पश्चात्परेणेरितं विषयत्वं प्रयात्येतद्वै रजसो रूपं तद्रजः खल्वीरितं विषमत्वं प्रयात्येतद्वै तमसो रूपं तत्तमः खल्वीरितं तमसः सम्प्रास्रवत्येतद्वै सत्त्वस्य रूपं तत्सत्त्वमेवेरितं तत्सत्त्वात्संप्रास्रवत्सोंऽशोऽयं यश्चेतनमात्रः प्रतिपुरुषं क्षेत्रज्ञः सण्कल्पाध्यवसायाभिमानलिण्गः प्रजापतिस्तस्य प्रोक्ता अग्र्यास्तनवो ब्रह्मा रुद्रो विष्णुरित्यथ यो ह खलु वावास्य राजसोंऽशोऽसौ स योऽयं ब्रह्माथ यो ह खलु वावास्य तामसोंऽशोऽसौ स योऽयं रुद्रोऽथ यो ह खलु वावास्य सात्विकोंऽशोऽसौ स एवं विष्णुः स वा एष एकस्त्रिधाभूतोऽष्टधैकादशधा द्वादशधापरिमितधा चोद्भूत उद्भूतत्वाद्भूतेषु चरति प्रतिष्ठा सर्वभूतानामधिपतिर्बभूवेत्यसावात्मान्तर्बहिश्चान्तर्बहिस् ह्च ॥ ४.५ ॥
初めにはタマスだけがあった。やがて至高者によって動かされ、それは知覚の対象となった。これがラジャスの形である。動かされたラジャスは不均衡に至った。これがタマスの形である。動かされたタマスは流れ出た。これがサットヴァの形である。動かされたサットヴァも流れ出た。各人の内にあってただ意識であるこの部分は、場を知る者であり、意図・決意・我慢によって特徴づけられるプラジャーパティである。その最高の姿はブラフマー、ルドラ、ヴィシュヌと説かれる。そのラジャス部分がこのブラフマーであり、タマス部分がこのルドラであり、サットヴァ部分がヴィシュヌである。一なるものが三重となり、八、十一、十二の様式、そして無量の様式で顕現した。顕現したそれは存在の間を行き巡り、一切の存在の支えとなり主となった。このātmanは内にも外にもあり、内外にもある。