ഉപനിഷത്തുകൾ · Maitrāyaṇī 4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Maitrāyaṇī 4.1
तृतीयः प्रपाठकः ॥
ते ह खल्वथोर्ध्वरेतसोऽतिविस्मिता अतिसमेत्योचुर्भगवन्नमस्ते त्वं नः शाधि त्वमस्माकं गतिरन्या न विद्यत इत्यस्य कोऽतिथिर्भूतात्मनो येनेदं हित्वामन्येव सायुज्यमुपैति तान्होवाच ॥ ४.१ ॥
മൂന്നാം പ്രപാഠകം. ഊർധ്വരേതസ്സുകളായ ആ മുനിമാർ അത്യന്തം വിസ്മയിച്ച് അടുത്തുചെന്നു പറഞ്ഞു: ഭഗവാനേ, നമസ്കാരം. ഞങ്ങൾക്ക് ഉപദേശിക്കണം; നിങ്ങളല്ലാതെ ഞങ്ങൾക്ക് മറ്റൊരു ഗതിയില്ല. ഭൂതാത്മാവിന്റെ അതിഥി ആരാണ്, ഇതിനെ വിട്ട് അവൻ മറ്റൊന്നുമായി സായുജ്യം പ്രാപിക്കുന്നത് ഏതുവഴിയാണ്? അപ്പോൾ അദ്ദേഹം അവരോട് പറഞ്ഞു.
Maitrāyaṇī 4.2
अथान्यत्राप्युक्तं महानदीषूर्मय इव निवर्तकमस्य यत्पुराकृतं समुद्रवेलेव दुर्निवार्यमस्य मृत्योरागमनं सदसत्फलमयैर्हि पाशैः पशुरिव बद्धं बन्धनस्थस्येवास्वातन्त्र्यं यमविषयस्थस्यैव बहुभयावस्थं मदिरोन्मत्त इवामोदममदिरोन्मत्तं पाप्मना गृहीत इव भ्राम्यमाणं महोरगदष्ट इव विपदृष्टं महान्धकार इव रागान्धमिन्द्रजालमिव मायामयं स्वप्नमिव मिथ्यादर्शनं कदलीगर्भ इवासारं नट इव क्षणवेषं चित्रभित्तिरिव मिथ्यामनोरममित्यथोक्तम् ॥ शब्दस्पर्शादयो येऽर्था अनर्था इव ते स्थिताः । येष्वासक्तस्तु भूतात्मा न स्मरेच्च परं पदम् ॥ ४.२ ॥
മറ്റൊരിടത്തും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: മഹാനദികളിലെ തിരമാലകൾ തിരിച്ചയക്കുന്നതുപോലെ, ഇവന്റെ പൂർവകൃതകർമ്മങ്ങൾ ഇവനെ തിരിച്ചയക്കുന്നു. കടൽത്തീരം പോലെ മൃത്യുവിന്റെ വരവ് തടുക്കാൻ പ്രയാസമാണ്. നല്ലതും ചീത്തയുമായ ഫലങ്ങളാൽ നിർമ്മിച്ച പാശങ്ങളാൽ മൃഗത്തെപ്പോലെ ഇവൻ ബദ്ധനാണ്. ബന്ധനത്തിലുള്ളവനെപ്പോലെ ഇവന് സ്വാതന്ത്ര്യമില്ല. യമവിഷയത്തിൽ നിൽക്കുന്നവന് വളരെ ഭയമുള്ള അവസ്ഥയുണ്ട്. മദ്യലഹരിയിൽ ഉന്മത്തനെപ്പോലെയും, ആനന്ദവും മദ്യവും ഇല്ലാതെ ഉന്മത്തനായും, പാപത്താൽ പിടികൂടപ്പെട്ട് അലയുന്നു. മഹാസർപ്പം കടിച്ചവനെപ്പോലെ വിപത്തായി കാണപ്പെടുന്നു. മഹാന്ധകാരം പോലെ രാഗത്താൽ അന്ധനാണ്. ഇന്ദ്രജാലം പോലെ മായാമയമാണ്. സ്വപ്നം പോലെ മിഥ്യാദർശനമാണ്. വാഴക്കാമ്പു പോലെ സാരമില്ലാത്തത്. നടൻ പോലെ ക്ഷണികവേഷം. ചിത്രഭിത്തി പോലെ മിഥ്യാമനോഹരം എന്ന് പറയപ്പെട്ടു. ശബ്ദം, സ്പർശം മുതലായ വിഷയങ്ങൾ അനർത്ഥങ്ങൾ പോലെ നിലകൊള്ളുന്നു. അവയിൽ ആസക്തനായ ഭൂതാത്മാവ് പരമപദത്തെ സ്മരിക്കുന്നില്ല.
Maitrāyaṇī 4.3
अयं वा व खल्वस्य प्रतिविधिर्भूतात्मनो यद्येव विद्याधिगमस्य धर्मस्यानुचरणं स्वाश्रमेष्वानुक्रमणं स्वधर्म एव सर्वं धत्ते स्तम्भशाखेवेतराण्यनेनोर्ध्वभाग्भवत्यन्यथधः पतत्येष स्वधर्माभिभूतो यो वेदेषु न स्वधर्मातिक्रमेणाश्रमी भवत्याश्रमेष्वेवावस्थितस्तपस्वी चेत्युच्यत एतदप्युक्तं नातपस्कस्यात्मध्यानेऽधिगमः कर्मशुद्धिर्वेत्येवं ह्याह ॥ तपसा प्राप्यते सत्त्वं सत्त्वात्सम्प्राप्यते मनः । मनसा प्राप्यते त्वात्मा ह्यात्मापत्त्या निवर्तत इति ॥ ४.३ ॥
ഇതുതന്നെയാണ് ഭൂതാത്മാവിന്റെ പ്രതിവിധി: വിദ്യാപ്രാപ്തിക്കായുള്ള ധർമ്മം അനുസരിച്ച്, സ്വന്തം ആശ്രമങ്ങളിൽ ക്രമമായി നടന്നാൽ, സ്വധർമ്മം തന്നെ എല്ലാം താങ്ങുന്നു; സ്തംഭത്തിന്റെ ശാഖ മറ്റുള്ളവയെ താങ്ങുന്നതുപോലെ. ഇതിനാൽ അവൻ മേല്പോട്ടു പോകുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ താഴേക്കു വീഴുന്നു. വേദങ്ങളിൽ സ്വധർമ്മത്താൽ അഭിഭൂതനായവനും, സ്വധർമ്മം ലംഘിക്കാതെ ആശ്രമിയാകുന്നവനും, ആശ്രമങ്ങളിൽ സ്ഥിതനായ തപസ്വിയെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇതും പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്: തപസ്സില്ലാത്തവന് ആത്മധ്യാനത്തിൽ പ്രാപ്തിയില്ല, അല്ലെങ്കിൽ കർമ്മശുദ്ധിയില്ല എന്ന് ഇങ്ങനെ തന്നെ പറയുന്നു. തപസ്സിനാൽ സത്ത്വം പ്രാപിക്കപ്പെടുന്നു; സത്ത്വത്താൽ മനസ്സ് പൂർണ്ണമായി പ്രാപിക്കപ്പെടുന്നു; മനസ്സിനാൽ ആത്മാവ് പ്രാപിക്കപ്പെടുന്നു; ആത്മാവിനെ പ്രാപിക്കുന്നതിനാൽ അവൻ തിരിച്ചുവരുന്നില്ല.
Maitrāyaṇī 4.4
अत्रैते श्लोका भवन्ति ॥ यथा निरिन्धनो वह्निः स्वयोनावुपशाम्यति । तथा वृत्तिक्षयाच्चित्तं स्वयोनावुपशाम्यति ॥ १ ॥
स्वयोनावुपशान्तस्य मनसः सत्यगामिनः । इन्द्रियार्थाविमूढस्यानृताः कर्मवशानुगाः ॥ २ ॥
चित्तमेव हि संसारस्तत्प्रयत्नेन शोधयेत् । यच्चित्तस्तन्मयो भवति गुह्यमेतत्सनातनम् ॥ ३ ॥
चित्तस्य हि प्रसादेन हन्ति कर्म शुभाशुभम् । प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमव्ययमश्नुते ॥ ४ ॥
समासक्तं यदा चित्तं जन्तोर्विषयगोचरे । यद्येवं ब्रह्मणि स्यात्तत्को न मुच्येत बन्धनात् ॥ ५ ॥
मनो हि द्विविधं प्रोक्तं शुद्धं चाशुद्धमेव च । अशुद्धं कामसण्कल्पं शुद्धं कामविवर्जितम् ॥ ६ ॥
लयविक्षेपरहितं मनः कृत्वा सुनिश्चलम् । यदा यात्यमनीभावं तदा तत्परमं पदम् ॥ ७ ॥
तावदेव निरोद्धव्यं हृदि यावत्क्षयं गतम् । एतज्ज्ञानं च मोक्षं च शेषास्तु ग्रन्थविस्तराः ॥ ८ ॥
समाधिनिर्धूतमलस्य चेतसो निवेशितस्यात्मनि यत्सुखं लभेत् । न शक्यते वर्णयितुं गिरा तदा स्वयं तदन्तःकरणेन गृह्यते ॥ ९ ॥
अपामपोऽग्निरग्नौ वा व्योम्नि व्योम न लक्षयेत् । एवमन्तर्गतं चित्तं पुरुषः प्रतिमुच्यते ॥ १० ॥
मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः । बन्धाय विषयासक्तं मुक्त्यै निर्विषयं स्मृतमिति ॥ ११ ॥
अथ यथेयं कौत्सायनिस्तुतिः ॥ त्वं ब्रह्मा त्वं च वै विष्णुस्त्वं रुद्रस्त्वं प्रजापतिः । त्वमग्निर्वरुणो वायुस्त्वमिन्द्रस्त्वं निशाकरः ॥ १२ ॥
त्वं मनुस्त्वं यमश्च त्वं पृथिवी त्वमथाच्युतः । स्वार्थे स्वाभाविकेऽर्थे च बहुधा तिष्ठसे दिवि ॥ १३ ॥
विश्वेश्वर नमस्तुभ्यं विश्वात्मा विश्वकर्मकृत् । विश्वभुग्विश्वमायस्त्वं विश्वक्रीडारतिः प्रभुः ॥ १४ ॥
नमः शान्तात्मने तुभ्यं नमो गुह्यतमाय च । अचिन्त्यायाप्रमेयाय अनादिनिधनाय चेति ॥ १५ ॥ ॥ ४.४ ॥
ഇവിടെ ഈ ശ്ലോകങ്ങളുണ്ട്: ഇന്ധനമില്ലാത്ത അഗ്നി സ്വന്തം ഉറവിടത്തിൽ ശമിക്കുന്നതുപോലെ, വൃത്തികളുടെ ക്ഷയത്താൽ ചിത്തം സ്വന്തം ഉറവിടത്തിൽ ശമിക്കുന്നു॥1॥ സ്വന്തം ഉറവിടത്തിൽ ശമിച്ച, സത്യത്തിലേക്ക് പോകുന്ന, ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളാൽ മോഹിതനാകാത്ത മനസ്സിന് അസത്യമായ ചിന്തകൾ കർമ്മവശത്തെ പിന്തുടരുന്നില്ല॥2॥ ചിത്തമാണ് സംസാരം; അതിനാൽ അതിനെ പ്രയത്നത്തോടെ ശുദ്ധമാക്കണം. ഏതു ചിത്തമുള്ളവൻ അതുപോലെ ആകുന്നു; ഇത് രഹസ്യവും സനാതനവുമാണ്॥3॥ ചിത്തത്തിന്റെ പ്രസന്നതയാൽ ശുഭാശുഭ കർമ്മങ്ങൾ നശിക്കുന്നു; പ്രസന്നാത്മാവ് സ്വയത്തിൽ സ്ഥിതനായി അവ്യയമായ സുഖം നേടുന്നു॥4॥ ജീവന്റെ ചിത്തം വിഷയങ്ങളിൽ അത്യധികം ആസക്തമാകുമ്പോൾ, അതേ ചിത്തം ബ്രഹ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നെങ്കിൽ, ബന്ധനത്തിൽനിന്ന് ആര് മോചിതനാകാതിരിക്കും?॥5॥ മനസ്സ് രണ്ടു വിധമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു: ശുദ്ധവും അശുദ്ധവും. കാമസങ്കല്പമുള്ളത് അശുദ്ധം; കാമരഹിതമായത് ശുദ്ധം॥6॥ ലയവിക്ഷേപരഹിതമായി മനസ്സിനെ അത്യന്തം നിശ്ചലമാക്കി അമനീഭാവം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ അതുതന്നെ പരമപദം॥7॥ ഹൃദയത്തിൽ (വാസനകൾ) ക്ഷയിക്കുന്നതുവരെ മനസ്സിനെ നിരോധിക്കണം; ഇതാണ് ജ്ഞാനവും മോക്ഷവും, ശേഷമുള്ളത് ഗ്രന്ഥവിസ്താരം മാത്രം॥8॥ സമാധിയാൽ മലം കഴുകപ്പെട്ട ചിത്തം ആത്മാവിൽ ഉറയ്ക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന സുഖം വാക്കുകളാൽ വർണിക്കാനാവില്ല; അത് അന്തഃകരണത്താൽ സ്വയം അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നു॥9॥ വെള്ളത്തിൽ വെള്ളവും അഗ്നിയിൽ അഗ്നിയും ആകാശത്തിൽ ആകാശവും വേർതിരിച്ചറിയാനാകാത്തതുപോലെ, ഉള്ളിൽ ലയിച്ച ചിത്തത്തോടെ പുരുഷൻ മോചിതനാകുന്നു॥10॥ മനുഷ്യർക്ക് ബന്ധമോക്ഷങ്ങൾക്ക് കാരണം മനസ്സുതന്നെ; വിഷയാസക്തമായ മനസ്സ് ബന്ധത്തിനും വിഷയരഹിതമായത് മുക്തിക്കും എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു॥11॥ ഇനി ഇത് കൗത്സായനിയുടെ സ്തുതി: നീയാണ് ബ്രഹ്മാവ്, നീയാണ് വിഷ്ണു, നീയാണ് രുദ്രൻ, നീയാണ് പ്രജാപതി; നീയാണ് അഗ്നി, വരുണൻ, വായു, ഇന്ദ്രൻ, ചന്ദ്രൻ॥12॥ നീയാണ് മനു, നീയാണ് യമൻ, നീയാണ് ഭൂമി, നീയാണ് അച്യുതൻ; നിന്റെ സ്വാർത്ഥത്തിലും സ്വാഭാവിക രൂപത്തിലും നീ സ്വർഗത്തിൽ പല വിധത്തിൽ സ്ഥിതനാകുന്നു॥13॥ വിശ്വേശ്വരാ, നിനക്ക് നമസ്കാരം; നീ വിശ്വാത്മാവ്, വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ കർത്താവ്, വിശ്വത്തെ അനുഭവിക്കുന്നവൻ, വിശ്വമായാസ്വരൂപൻ, വിശ്വക്രീഡയിൽ രമിക്കുന്ന പ്രഭു॥14॥ ശാന്താത്മാവിന് നമസ്കാരം, ഗുഹ്യതമന് നമസ്കാരം; അചിന്ത്യനും അപ്രമേയനും ആദിയന്തരഹിതനുമായവന് നമസ്കാരം॥15॥
Maitrāyaṇī 4.5
तमो वा इदमेकमास तत्पश्चात्परेणेरितं विषयत्वं प्रयात्येतद्वै रजसो रूपं तद्रजः खल्वीरितं विषमत्वं प्रयात्येतद्वै तमसो रूपं तत्तमः खल्वीरितं तमसः सम्प्रास्रवत्येतद्वै सत्त्वस्य रूपं तत्सत्त्वमेवेरितं तत्सत्त्वात्संप्रास्रवत्सोंऽशोऽयं यश्चेतनमात्रः प्रतिपुरुषं क्षेत्रज्ञः सण्कल्पाध्यवसायाभिमानलिण्गः प्रजापतिस्तस्य प्रोक्ता अग्र्यास्तनवो ब्रह्मा रुद्रो विष्णुरित्यथ यो ह खलु वावास्य राजसोंऽशोऽसौ स योऽयं ब्रह्माथ यो ह खलु वावास्य तामसोंऽशोऽसौ स योऽयं रुद्रोऽथ यो ह खलु वावास्य सात्विकोंऽशोऽसौ स एवं विष्णुः स वा एष एकस्त्रिधाभूतोऽष्टधैकादशधा द्वादशधापरिमितधा चोद्भूत उद्भूतत्वाद्भूतेषु चरति प्रतिष्ठा सर्वभूतानामधिपतिर्बभूवेत्यसावात्मान्तर्बहिश्चान्तर्बहिस् ह्च ॥ ४.५ ॥
ആദിയിൽ തമസ്സ് മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. പിന്നീട് പരനാൽ പ്രേരിതമായി അത് വിഷയത്വം പ്രാപിച്ചു; ഇതാണ് രജസ്സിന്റെ രൂപം. രജസ്സ് പ്രേരിതമായി വിഷമത്വം പ്രാപിച്ചു; ഇതാണ് തമസ്സിന്റെ രൂപം. തമസ്സ് പ്രേരിതമായി ഒഴുകി; ഇതാണ് സത്ത്വത്തിന്റെ രൂപം. സത്ത്വം പ്രേരിതമായി ഒഴുകി. ഓരോ പുരുഷനിലും കേവലം ചൈതന്യമായ ഈ അംശം ക്ഷേത്രജ്ഞൻ; സങ്കല്പം, നിശ്ചയം, അഭിമാനം എന്നിവയാൽ അടയാളപ്പെട്ട പ്രജാപതി. അവന്റെ ശ്രേഷ്ഠ രൂപങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവ്, രുദ്രൻ, വിഷ്ണു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അവന്റെ രാജസ അംശമാണ് ഈ ബ്രഹ്മാവ്; താമസ അംശമാണ് ഈ രുദ്രൻ; സാത്ത്വിക അംശമാണ് വിഷ്ണു. ഒന്നുതന്നെ മൂന്നു രൂപമായി, എട്ട്, പതിനൊന്ന്, പന്ത്രണ്ട് വിധങ്ങളിലും അപരിമിതമായ വിധങ്ങളിലും പ്രകടമായി. പ്രകടമായതിനാൽ അത് ഭൂതങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; എല്ലാ ഭൂതങ്ങൾക്കും ആധാരവും അധിപതിയുമായി. ഇതാണ് ആത്മാവ്, അകത്തും പുറത്തും, അകത്തും പുറത്തുമായി.