ઉપનિષદો · Muṇḍaka 2.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Muṇḍaka 2.1.1
तदेतत् सत्यं
यथा सुदीप्तात् पावकाद्विस्फुलिङ्गाः
सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः ।
तथाऽक्षराद्विविधाः सोम्य भावाः
प्रजायन्ते तत्र चैवापि यन्ति ॥ २.१.१ ॥
આ સત્ય છે: સારી રીતે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાંથી તેના જેવા રૂપની હજારો ચિનગારીઓ ઉત્પન્ન થાય છે, તેમ હે સૌમ્ય, અક્ષરમાંથી અનેક પ્રકારના ભાવો ઉત્પન્ન થાય છે અને તેમાં જ પાછા જાય છે.
Muṇḍaka 2.1.2
दिव्यो ह्यमूर्तः पुरुषः स बाह्याभ्यन्तरो ह्यजः ।
अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो ह्यक्षरात् परतः परः ॥ २.१.२ ॥
તે પુરુષ દિવ્ય અને અમૂર્ત છે; તે બહાર અને અંદર બંને છે, અજ છે. તે પ્રાણરહિત, મનરહિત, શુભ્ર છે; અક્ષરથી પણ પર છે, તેનાથી પણ શ્રેષ્ઠ છે.
Muṇḍaka 2.1.3
एतस्माज्जायते प्रणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च ।
खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी ॥ २.१.३ ॥
આમાંથી જ પ્રાણ, મન અને સર્વ ઇન્દ્રિયો જન્મે છે; આકાશ, વાયુ, તેજ, જળ અને સર્વને ધારણ કરનારી પૃથ્વી પણ.
Muṇḍaka 2.1.4
अग्नीर्मूर्धा चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ
दिशः श्रोत्रे वाग् विवृताश्च वेदाः ।
वायुः प्रणो हृदयं विश्वमस्य पद्भ्यां
पृथिवी ह्येष सर्वभूतान्तरात्मा ॥ २.१.४ ॥
અગ્નિ તેનું મસ્તક, ચંદ્ર અને સૂર્ય તેની બે આંખો, દિશાઓ તેના કાન, પ્રગટ વાણી અને વેદો તેના; વાયુ તેનો પ્રાણ, વિશ્વ તેનું હૃદય, પૃથ્વી તેના બે પગથી પ્રગટી; ખરેખર આ જ સર્વભૂતોનો અંતરાત્મા છે.
Muṇḍaka 2.1.5
तस्मादग्निः समिधो यस्य सूर्यः
सोमात् पर्जन्य ओषधयः पृथिव्याम् ।
पुमान् रेतः सिञ्चति योषितायां
बह्वीः प्रजाः पुरुषात् संप्रसूताः ॥ २.१.५ ॥
તેનાથી જ અગ્નિ ઉત્પન્ન થાય છે, જેની સમિધા સૂર્ય છે; સોમથી મેઘ, પૃથ્વી પર ઔષધિઓ; પુરુષ સ્ત્રીમાં રેતસ્ સિંચે છે; પુરુષથી ઘણી પ્રજાઓ સારી રીતે ઉત્પન્ન થાય છે.
Muṇḍaka 2.1.6
तस्मादृचः साम यजूंषि दीक्षा
यज्ञाश्च सर्वे क्रतवो दक्षिणाश्च ।
संवत्सरश्च यजमानश्च लोकाः
सोमो यत्र पवते यत्र सूर्यः ॥ २.१.६ ॥
તેનાથી ઋચાઓ, સામ, યજુષ, દીક્ષા, સર્વ યજ્ઞો, ક્રતુઓ અને દક્ષિણાઓ; સંવત્સર, યજમાન અને લોકો; સોમ જ્યાં વહે છે અને સૂર્ય જ્યાં છે ત્યાં પણ.
Muṇḍaka 2.1.7
तस्माच्च देवा बहुधा संप्रसूताः
साध्या मनुष्याः पशवो वयांसि ।
प्राणापानौ व्रीहियवौ तपश्च
श्रद्ध सत्यं ब्रह्मचर्यं विधिश्च ॥ २.१.७ ॥
તેમનામાંથી જ દેવો અનેક પ્રકારે ઉત્પન્ન થયા; સાધ્યો, મનુષ્યો, પશુઓ અને પક્ષીઓ; પ્રાણ અને અપાન, ડાંગર અને જવ, તપ, શ્રદ્ધા, સત્ય, બ્રહ્મચર્ય અને વિધિ.
Muṇḍaka 2.1.8
सप्त प्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्
सप्तार्चिषः समिधः सप्त होमाः ।
सप्त इमे लोका येषु चरन्ति प्राणा
गुहाशया निहिताः सप्त सप्त ॥ २.१.८ ॥
તેમનામાંથી જ સાત પ્રાણો ઉત્પન્ન થાય છે; સાત જ્વાળાઓ, સાત સમિધ, સાત હોમ; જે સાત લોકોમાં પ્રાણો વિચરે છે, ગુફામાં રહેનારા તરીકે સાત-સાત કરીને મૂકાયેલા.
Muṇḍaka 2.1.9
अतः समुद्रा गिरयश्च सर्वेऽस्मात्
स्यन्दन्ते सिन्धवः सर्वरूपाः ।
अतश्च सर्वा ओषधयो रसश्च
येनैष भूतैस्तिष्ठते ह्यन्तरात्मा ॥ २.१.९ ॥
તેમનામાંથી જ બધા સમુદ્રો અને પર્વતો; તેમનામાંથી જ વિવિધ રૂપની નદીઓ વહે છે; તેમનામાંથી જ બધી ઔષધિઓ અને રસ; જેનાથી આ અંતરાત્મા પ્રાણીઓ સાથે રહે છે તે.
Muṇḍaka 2.1.10
पुरुष एवेदं विश्वं कर्म तपो ब्रह्म परामृतम् ।
एतद्यो वेद निहितं गुहायां
सोऽविद्याग्रन्थिं विकिरतीह सोम्य ॥ २.१.१० ॥
આ સમગ્ર વિશ્વ ખરેખર પુરુષ જ છે; કર્મ, તપ, બ્રહ્મ અને પરમ અમૃત પણ તે જ. ગુફામાં નિહિત આને જે જાણે છે, હે સોમ્ય, તે અહીં જ અવિદ્યાની ગાંઠ ઉકેલે છે.