ウパニシャッド · Muṇḍaka 2.1

Muṇḍaka 2.1.1

तदेतत् सत्यं
यथा सुदीप्तात् पावकाद्विस्फुलिङ्गाः
सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः ।
तथाऽक्षराद्विविधाः सोम्य भावाः
प्रजायन्ते तत्र चैवापि यन्ति ॥ २.१.१ ॥

これが真理である。よく燃え上がる火から同じ形の火花が千も生じるように、愛しき者よ、不滅者から種々の存在が生じ、そこへまた還っていくのである。

दिव्यो ह्यमूर्तः पुरुषः स बाह्याभ्यन्तरो ह्यजः ।
अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो ह्यक्षरात् परतः परः ॥ २.१.२ ॥

そのプルシャは神聖で無形である。外にも内にもあり、不生である。息なく、意なく、清浄であり、不滅者をさえ超えて、それより高い。

एतस्माज्जायते प्रणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च ।
खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी ॥ २.१.३ ॥

ここから生気（prāṇa）、意（manas）と一切の感官が生じ、また虚空、風、光、水、そして万物を支える大地が生じる。

अग्नीर्मूर्धा चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ
दिशः श्रोत्रे वाग् विवृताश्च वेदाः ।
वायुः प्रणो हृदयं विश्वमस्य पद्भ्यां
पृथिवी ह्येष सर्वभूतान्तरात्मा ॥ २.१.४ ॥

火は彼の頭、日月は彼の両眼、方位は彼の耳であり、顕れた言葉とヴェーダも彼のものである。風は彼の生気（prāṇa）、宇宙は彼の心、大地は彼の両足から生じた。まことに彼こそが一切の存在者の内なるアートマン（ātman）である。

तस्मादग्निः समिधो यस्य सूर्यः
सोमात् पर्जन्य ओषधयः पृथिव्याम् ।
पुमान् रेतः सिञ्चति योषितायां
बह्वीः प्रजाः पुरुषात् संप्रसूताः ॥ २.१.५ ॥

彼から火が生じ、太陽はその薪である。ソーマから雨雲が生じ、地上に草木が生じる。男が女に精を注ぎ、プルシャ（Puruṣa）から多くの生類が生じ出る。

तस्मादृचः साम यजूंषि दीक्षा
यज्ञाश्च सर्वे क्रतवो दक्षिणाश्च ।
संवत्सरश्च यजमानश्च लोकाः
सोमो यत्र पवते यत्र सूर्यः ॥ २.१.६ ॥

彼からリグの詩句、サーマの歌、ヤジュスの祭詞、入信式（dīkṣā）、すべての祭祀、儀式と布施が生じ、また年、祭主と諸世界も生じる。ソーマの流れるところ、太陽のあるところも同様である。

तस्माच्च देवा बहुधा संप्रसूताः
साध्या मनुष्याः पशवो वयांसि ।
प्राणापानौ व्रीहियवौ तपश्च
श्रद्ध सत्यं ब्रह्मचर्यं विधिश्च ॥ २.१.७ ॥

彼から、サーディヤ神群、人間、家畜、鳥など、諸々の神々が多様に生じた。プラーナとアパーナ、米と大麦、苦行、信、真実、梵行と規律も。

सप्त प्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्
सप्तार्चिषः समिधः सप्त होमाः ।
सप्त इमे लोका येषु चरन्ति प्राणा
गुहाशया निहिताः सप्त सप्त ॥ २.१.८ ॥

彼から七つの気息、七つの炎、七つの薪、七つの供物が生じる。気息が行き巡るこれら七つの世界は、洞窟に宿るものとして七つずつ置かれている。

अतः समुद्रा गिरयश्च सर्वेऽस्मात्
स्यन्दन्ते सिन्धवः सर्वरूपाः ।
अतश्च सर्वा ओषधयो रसश्च
येनैष भूतैस्तिष्ठते ह्यन्तरात्मा ॥ २.१.९ ॥

彼から、すべての海と山が生じる。彼から、あらゆる形の川が流れる。彼から、すべての草木と樹液がある。この内なるアートマンが万物とともにとどまる、そのことによって。

पुरुष एवेदं विश्वं कर्म तपो ब्रह्म परामृतम् ।
एतद्यो वेद निहितं गुहायां
सोऽविद्याग्रन्थिं विकिरतीह सोम्य ॥ २.१.१० ॥

この宇宙全体は実にプルシャのみである。行為も苦行もブラフマンも最高の不死もまたそれである。洞窟に隠れたこれを知る者は、善き者よ、ここにおいて無明の結び目を解く。