ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Muṇḍaka 2.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Muṇḍaka 2.1.1
तदेतत् सत्यं
यथा सुदीप्तात् पावकाद्विस्फुलिङ्गाः
सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः ।
तथाऽक्षराद्विविधाः सोम्य भावाः
प्रजायन्ते तत्र चैवापि यन्ति ॥ २.१.१ ॥
ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਸੇ ਰੂਪ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੰਗਿਆੜੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਅਕਸ਼ਰ ਤੋਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭਾਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Muṇḍaka 2.1.2
दिव्यो ह्यमूर्तः पुरुषः स बाह्याभ्यन्तरो ह्यजः ।
अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो ह्यक्षरात् परतः परः ॥ २.१.२ ॥
ਉਹ ਪੁਰਖ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਅਮੂਰਤ ਹੈ; ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਦੋਵੇਂ ਹੈ, ਅਜਨਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ, ਮਨਹੀਣ, ਸ਼ੁਭਰ ਹੈ; ਅਕਸ਼ਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ।
Muṇḍaka 2.1.3
एतस्माज्जायते प्रणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च ।
खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी ॥ २.१.३ ॥
ਇਸੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ, ਮਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਜਨਮਦੀਆਂ ਹਨ; ਆਕਾਸ਼, ਵਾਯੂ, ਤੇਜ, ਜਲ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਵੀ।
Muṇḍaka 2.1.4
अग्नीर्मूर्धा चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ
दिशः श्रोत्रे वाग् विवृताश्च वेदाः ।
वायुः प्रणो हृदयं विश्वमस्य पद्भ्यां
पृथिवी ह्येष सर्वभूतान्तरात्मा ॥ २.१.४ ॥
ਅਗਨੀ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਅੱਖਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਵੇਦ ਉਸ ਦੇ ਹਨ; ਵਾਯੂ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਵਿਸ਼ਵ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ, ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ; ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਹੀ ਸਰਬ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹੈ।
Muṇḍaka 2.1.5
तस्मादग्निः समिधो यस्य सूर्यः
सोमात् पर्जन्य ओषधयः पृथिव्याम् ।
पुमान् रेतः सिञ्चति योषितायां
बह्वीः प्रजाः पुरुषात् संप्रसूताः ॥ २.१.५ ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਜਨਮਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਿਧਾ ਸੂਰਜ ਹੈ; ਸੋਮ ਤੋਂ ਬੱਦਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ; ਪੁਰਖ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਸਿੰਜਦਾ ਹੈ; ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Muṇḍaka 2.1.6
तस्मादृचः साम यजूंषि दीक्षा
यज्ञाश्च सर्वे क्रतवो दक्षिणाश्च ।
संवत्सरश्च यजमानश्च लोकाः
सोमो यत्र पवते यत्र सूर्यः ॥ २.१.६ ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਰਿਚਾਵਾਂ, ਸਾਮ, ਯਜੁਸ, ਦੀਖਿਆ, ਸਾਰੇ ਯੱਗ, ਕ੍ਰਤੂ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ; ਸੰਵਤਸਰ, ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਲੋਕ; ਜਿੱਥੇ ਸੋਮ ਵਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਹੈ ਉੱਥੇ ਵੀ।
Muṇḍaka 2.1.7
तस्माच्च देवा बहुधा संप्रसूताः
साध्या मनुष्याः पशवो वयांसि ।
प्राणापानौ व्रीहियवौ तपश्च
श्रद्ध सत्यं ब्रह्मचर्यं विधिश्च ॥ २.१.७ ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਸਾਧ੍ਯ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਪੰਛੀ; ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ, ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਜੌਂ, ਤਪ, ਸ਼ਰਧਾ, ਸੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਅਤੇ ਵਿਧੀ।
Muṇḍaka 2.1.8
सप्त प्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्
सप्तार्चिषः समिधः सप्त होमाः ।
सप्त इमे लोका येषु चरन्ति प्राणा
गुहाशया निहिताः सप्त सप्त ॥ २.१.८ ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸੱਤ ਪ੍ਰਾਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸੱਤ ਲਾਟਾਂ, ਸੱਤ ਸਮਿਧਾਂ, ਸੱਤ ਹੋਮ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ, ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਰੱਖੇ ਗਏ।
Muṇḍaka 2.1.9
अतः समुद्रा गिरयश्च सर्वेऽस्मात्
स्यन्दन्ते सिन्धवः सर्वरूपाः ।
अतश्च सर्वा ओषधयो रसश्च
येनैष भूतैस्तिष्ठते ह्यन्तरात्मा ॥ २.१.९ ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪਰਬਤ; ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਰਸ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਉਹ।
Muṇḍaka 2.1.10
पुरुष एवेदं विश्वं कर्म तपो ब्रह्म परामृतम् ।
एतद्यो वेद निहितं गुहायां
सोऽविद्याग्रन्थिं विकिरतीह सोम्य ॥ २.१.१० ॥
ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੁਰਖ ਹੀ ਹੈ; ਕਰਮ, ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਪਰਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ। ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੋਮ੍ਯ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਅਵਿਦਿਆ ਦੀ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।