ऋग्वेद · सूक्त 1.161
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.161.1
किमु॒ श्रेष्ठः॒ किं यवि॑ष्ठो न॒ आज॑ग॒न्किमी॑यते दू॒त्यं॑ कद्यदू॑चि॒म ।
न नि॑न्दिम चम॒सं यो म॑हाकु॒लो अग्ने॑ भ्रात॒र्द्रुण॒ इद्भू॒तिमू॑दिम ॥
सर्वात श्रेष्ठ कोण, सर्वात लहान कोण आमच्याकडे आला? आपण बोलतो तेव्हा दूतकार्य कधी पाठवले जाते? महाकुलातील त्या चषालाची आपण निंदा केली नाही; हे अग्नी, हे बंधो, लाकडी पात्रातील भागच आपण वाटून घेतो.
1.161.2
एकं॑ चम॒सं च॒तुरः॑ कृणोतन॒ तद्वो॑ दे॒वा अ॑ब्रुव॒न्तद्व॒ आग॑मम् ।
सौध॑न्वना॒ यद्ये॒वा क॑रि॒ष्यथ॑ सा॒कं दे॒वैर्य॒ज्ञिया॑सो भविष्यथ ॥
एका चषालाचे चार करा — हे देवांनी तुम्हांस सांगितले; म्हणूनच मी आलो आहे. हे सौधन्वनांनो, तुम्ही असे केल्यास देवांसह यज्ञयोग्य व्हाल.
1.161.3
अ॒ग्निं दू॒तं प्रति॒ यदब्र॑वीत॒नाश्वः॒ कर्त्वो॒ रथ॑ उ॒तेह कर्त्वः॑ ।
धे॒नुः कर्त्वा॑ युव॒शा कर्त्वा॒ द्वा तानि॑ भ्रात॒रनु॑ वः कृ॒त्व्येम॑सि ॥
हे बंधो, अग्नीला दूत म्हणून पाठवताना तुम्ही म्हणाला होता — 'घोडा कौशल्याने घडवलेला, रथ कौशल्याने घडवलेला, येथे गाय कौशल्याने, तरुण जोडपे कौशल्याने, दोन्ही कौशल्याने; त्यांच्या मागे, हे बंधूंनो, तुमच्यासाठी कौशल्य करत आम्ही येतो.'
1.161.4
च॒कृ॒वांस॑ ऋभव॒स्तद॑पृच्छत॒ क्वेद॑भू॒द्यः स्य दू॒तो न॒ आज॑गन् ।
य॒दावाख्य॑च्चम॒साञ्च॒तुरः॑ कृ॒तानादित्त्वष्टा॒ ग्नास्व॒न्तर्न्या॑नजे ॥
हे ऋभुंनो, निर्माणकर्त्यांनो, दूत म्हणून आमच्याकडे आलेला तो कुठे झाला, असे तुम्ही विचारले? त्याने चार घडवलेली पात्रे प्रकट केली, तेव्हाच त्वष्ट्याने त्याला पत्न्यांमध्ये अभिषिक्त केले.
1.161.5
हना॑मैनाँ॒ इति॒ त्वष्टा॒ यदब्र॑वीच्चम॒सं ये दे॑व॒पान॒मनि॑न्दिषुः ।
अ॒न्या नामा॑नि कृण्वते सु॒ते सचाँ॑ अ॒न्यैरे॑नान्क॒न्या॑ नाम॑भि स्परत् ॥
"यांना आपण मारू" असे त्वष्ट्याने म्हटले, जेव्हा त्याने देवांच्या पेयाचा अनादर न करणाऱ्या त्या पात्राशी बोलले. सोम पिळला जाताना ते दुसरी नावे धारण करतात; कन्येने त्यांना इतरांच्या नावांनी स्पर्श करावा.
1.161.6
इन्द्रो॒ हरी॑ युयु॒जे अ॒श्विना॒ रथं॒ बृह॒स्पति॑र्वि॒श्वरू॑पा॒मुपा॑जत ।
ऋ॒भुर्विभ्वा॒ वाजो॑ दे॒वाँ अ॑गच्छत॒ स्वप॑सो य॒ज्ञियं॑ भा॒गमै॑तन ॥
इंद्राने दोन तपकिरी घोडे रथाला जुंपले; बृहस्पती सर्वरूप रथाजवळ आले. ऋभू, विभू, वाज देवांजवळ आले; हे सत्कर्मी हो, तुम्ही यज्ञयोग्य भाग विस्तारलात.
1.161.7
निश्चर्म॑णो॒ गाम॑रिणीत धी॒तिभि॒र्या जर॑न्ता युव॒शा ताकृ॑णोतन ।
सौध॑न्वना॒ अश्वा॒दश्व॑मतक्षत यु॒क्त्वा रथ॒मुप॑ दे॒वाँ अ॑यातन ॥
हे सौधन्वनांनो, तुम्ही आपल्या बुद्धी आणि कौशल्याने कातडीतून गाय बाहेर काढलीत; जे दोघे वृद्ध झाले होते त्यांना पुन्हा तरुण केलेत. घोड्यापासून घोडा घडवून, रथ जोडून तुम्ही देवांकडे गेलात.
1.161.8
इ॒दमु॑द॒कं पि॑ब॒तेत्य॑ब्रवीतने॒दं वा॑ घा पिबता मुञ्ज॒नेज॑नम् ।
सौध॑न्वना॒ यदि॒ तन्नेव॒ हर्य॑थ तृ॒तीये॑ घा॒ सव॑ने मादयाध्वै ॥
'हे पाणी प्या' असे तुम्ही म्हणालात; किंवा 'हे मिश्र पेय प्या'. हे सौधन्वनांनो, ते तसे मिळाले नाही तर तिसऱ्या सवनात आपण नक्कीच आनंदी होऊ.
1.161.9
आपो॒ भूयि॑ष्ठा॒ इत्येको॑ अब्रवीद॒ग्निर्भूयि॑ष्ठ॒ इत्य॒न्यो अ॑ब्रवीत् ।
व॒ध॒र्यन्तीं॑ ब॒हुभ्यः॒ प्रैको॑ अब्रवीदृ॒ता वद॑न्तश्चम॒साँ अ॑पिंशत ॥
एकाने म्हटले, 'पाणी सर्वाधिक आहे.' दुसऱ्याने म्हटले, 'अग्नी सर्वाधिक आहे.' एकाने नाश पावणाऱ्याबद्दल अनेकांसाठी सांगितले; ऋत बोलत त्यांनी चमसांना आकार दिला.
1.161.10
श्रो॒णामेक॑ उद॒कं गामवा॑जति मां॒समेकः॑ पिंशति सू॒नयाभृ॑तम् ।
आ नि॒म्रुचः॒ शकृ॒देको॒ अपा॑भर॒त्किं स्वि॑त्पु॒त्रेभ्यः॑ पि॒तरा॒ उपा॑वतुः ॥
एक श्रोणाचे पाणी आणि गाय खाली नेतो; दुसरा मुलांनी आणलेले मांस दळतो. एकाने बुडणाऱ्यापासून शेण वर काढले; मुलांसाठी आईवडील का जवळ आले?
1.161.11
उ॒द्वत्स्व॑स्मा अकृणोतना॒ तृणं॑ नि॒वत्स्व॒पः स्व॑प॒स्यया॑ नरः ।
अगो॑ह्यस्य॒ यदस॑स्तना गृ॒हे तद॒द्येदमृ॑भवो॒ नानु॑ गच्छथ ॥
वर जाणाऱ्या ठिकाणी त्याच्यासाठी गवत केलेत; खाली वाहणारी पाणी कुशल कर्माने ठीक केलीत. हे नरांनो, घरात तुम्ही जे केले, हे ऋभूंनो, ते आज येथे पुन्हा जाणार नाही का?
1.161.12
स॒म्मील्य॒ यद्भुव॑ना प॒र्यस॑र्पत॒ क्व॑ स्वित्ता॒त्या पि॒तरा॑ व आसतुः ।
अश॑पत॒ यः क॒रस्नं॑ व आद॒दे यः प्राब्र॑वी॒त्प्रो तस्मा॑ अब्रवीतन ॥
जग डोळे मिटून एकत्र फिरत असताना तुमचे दोन पिता कुठे बसले होते? ज्याने तुमचा करस्न घेतला त्याला त्यांनी शाप दिला; जो पुढे बोलला त्याला तुम्ही सांगितले.
1.161.13
सु॒षु॒प्वांस॑ ऋभव॒स्तद॑पृच्छ॒तागो॑ह्य॒ क इ॒दं नो॑ अबूबुधत् ।
श्वानं॑ ब॒स्तो बो॑धयि॒तार॑मब्रवीत्संवत्स॒र इ॒दम॒द्या व्य॑ख्यत ॥
हे ऋभुंनो, झोपलेल्यांनी ते विचारले: 'हे अभागी, आम्हाला हे कोणी जागे केले?' रक्षकाने जागवणाऱ्या कुत्र्याला सांगितले; आज या संवत्सरात हे प्रकट झाले.
1.161.14
दि॒वा या॑न्ति म॒रुतो॒ भूम्या॒ग्निर॒यं वातो॑ अ॒न्तरि॑क्षेण याति ।
अ॒द्भिर्या॑ति॒ वरु॑णः समु॒द्रैर्यु॒ष्माँ इ॒च्छन्तः॑ शवसो नपातः ॥
दिवसा मरुत पृथ्वीवरून जातात; हा अग्नी आहे, हा वायू अंतरिक्षातून जातो. वरुण जलांसह, समुद्रांसह जातो; तुम्हाला इच्छिणारे, हे बलाच्या नातवांनो.