ऋग्वेद · सूक्त 10.135

10.135.1

यस्मि॑न्वृ॒क्षे सु॑पला॒शे दे॒वैः स॒म्पिब॑ते य॒मः ।
अत्रा॑ नो वि॒श्पतिः॑ पि॒ता पु॑रा॒णाँ अनु॑ वेनति ॥

सुंदर पानांच्या वृक्षात देवांसह यम पान करतो; तेथे आमचा विश्वपती पिता प्राचीन पूर्वजांसाठी आसुसतो.

पु॒रा॒णाँ अ॑नु॒वेन॑न्तं॒ चर॑न्तं पा॒पया॑मु॒या ।
अ॒सू॒यन्न॒भ्य॑चाकशं॒ तस्मा॑ अस्पृहयं॒ पुनः॑ ॥

प्राचीन पूर्वजांसाठी आसुसलेल्या, भटकणाऱ्या त्याला, या पापासह त्या दिशेने — उसासे टाकत मी पाहिले; त्याच्यासाठी पुन्हा आस धरली.

यं कु॑मार॒ नवं॒ रथ॑मच॒क्रं मन॒साकृ॑णोः ।
एके॑षं वि॒श्वतः॒ प्राञ्च॒मप॑श्य॒न्नधि॑ तिष्ठसि ॥

हे कुमारा! नवा, चाकाशिवाय रथ तू मनाने घडवलास — एकाच आसाचा, सर्व दिशांना पुढे जाणारा — त्यावर, त्याकडे पाहत तू उभा राहतोस.

यं कु॑मार॒ प्राव॑र्तयो॒ रथं॒ विप्रे॑भ्य॒स्परि॑ ।
तं सामानु॒ प्राव॑र्तत॒ समि॒तो ना॒व्याहि॑तम् ॥

हे कुमारा! ऋषींमधून तू पुढे वळवलेल्या रथामागे सामगानही पुढे वळले; येथून ते नावेत ठेवले गेले आहे.

कः कु॑मा॒रम॑जनय॒द्रथं॒ को निर॑वर्तयत् ।
कः स्वि॒त्तद॒द्य नो॑ ब्रूयादनु॒देयी॒ यथाभ॑वत् ॥

कुमाराला कोणी जन्म दिला, रथ बाहेर कोणी फिरवला? ही गोष्ट आज आम्हाला कोण सांगेल — ते उत्तर कसे झाले?

यथाभ॑वदनु॒देयी॒ ततो॒ अग्र॑मजायत ।
पु॒रस्ता॑द्बु॒ध्न आत॑तः प॒श्चान्नि॒रय॑णं कृ॒तम् ॥

ते उत्तर जसे झाले, तसे प्रथम जे पुढे होते ते जन्मले; पुढे मूळ, मागे विस्तार, गतीचा मार्ग केला गेला.

इ॒दं य॒मस्य॒ साद॑नं देवमा॒नं यदु॒च्यते॑ ।
इ॒यम॑स्य धम्यते ना॒ळीर॒यं गी॒र्भिः परि॑ष्कृतः ॥

यमाचे हे आसन, जे देवासारखे म्हटले जाते. त्याची ही नळी वाजवली जाते; ही स्तोत्रांनी सजवलेली आहे.