ऋग्वेद · सूक्त 4.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.50.1
यस्त॒स्तम्भ॒ सह॑सा॒ वि ज्मो अन्ता॒न्बृह॒स्पति॑स्त्रिषध॒स्थो रवे॑ण ।
तं प्र॒त्नास॒ ऋष॑यो॒ दीध्या॑नाः पु॒रो विप्रा॑ दधिरे म॒न्द्रजि॑ह्वम् ॥
आपल्या सामर्थ्याने जगाची दोन टोके वेगळी धरून ठेवणारा — गर्जनेसह तीन आसनांवर बसलेला बृहस्पती. त्या मधुरवाणी देवाला प्राचीन तेजस्वी ऋषी आणि बुद्धिमान कवींनी आपल्यासमोर स्थापन केले.
4.50.2
धु॒नेत॑यः सुप्रके॒तं मद॑न्तो॒ बृह॑स्पते अ॒भि ये न॑स्तत॒स्रे ।
पृष॑न्तं सृ॒प्रमद॑ब्धमू॒र्वं बृह॑स्पते॒ रक्ष॑तादस्य॒ योनि॑म् ॥
चमकणारे, आनंदी किरण आमच्यापर्यंत पसरले आहेत — हे बृहस्पती! शिंपडणाऱ्या, वेगवान, अक्षत, विशाल जलाचे रक्षण कर; त्याच्या उगमस्थानाचेही रक्षण कर.
4.50.3
बृह॑स्पते॒ या प॑र॒मा प॑रा॒वदत॒ आ त॑ ऋत॒स्पृशो॒ नि षे॑दुः ।
तुभ्यं॑ खा॒ता अ॑व॒ता अद्रि॑दुग्धा॒ मध्व॑ श्चोतन्त्य॒भितो॑ विर॒प्शम् ॥
हे बृहस्पती! दूरच्या सर्वोच्च स्थानापासून इथपर्यंत, ऋताला स्पर्श करणारी जले तुझ्याजवळ बसली आहेत. तुझ्यासाठी खोदलेल्या, रक्षण करणाऱ्या, दगडातून दोहलेल्या विहिरी गोड जल चहूकडे विस्तृत प्रवाहाने वाहवतात.
4.50.4
बृह॒स्पतिः॑ प्रथ॒मं जाय॑मानो म॒हो ज्योति॑षः पर॒मे व्यो॑मन् ।
स॒प्तास्य॑स्तुविजा॒तो रवे॑ण॒ वि स॒प्तर॑श्मिरधम॒त्तमां॑सि ॥
बृहस्पती प्रथम जन्मला — महान प्रकाशाच्या सर्वोच्च आकाशात. सात तोंडांचा, बहुजन्मा तो गर्जनेसह, सात किरणांसह, अंधार दूर सारला.
4.50.5
स सु॒ष्टुभा॒ स ऋक्व॑ता ग॒णेन॑ व॒लं रु॑रोज फलि॒गं रवे॑ण ।
बृह॒स्पति॑रु॒स्रिया॑ हव्य॒सूदः॒ कनि॑क्रद॒द्वाव॑शती॒रुदा॑जत् ॥
त्याने सुष्टुभ् छंदाने, ऋचांच्या समूहाने ती गुहा फोडली; गर्जनेसह बृहस्पतीने हविर्दात्री गायी बाहेर काढल्या आणि हंबरणाऱ्या गायींना हाकलून नेले.
4.50.6
ए॒वा पि॒त्रे वि॒श्वदे॑वाय॒ वृष्णे॑ य॒ज्ञैर्वि॑धेम॒ नम॑सा ह॒विर्भिः॑ ।
बृह॑स्पते सुप्र॒जा वी॒रव॑न्तो व॒यं स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाम् ॥
असे पिता, विश्वदेव आणि वृषभरूप देवाची यज्ञ, नमस्कार आणि हविर्द्रव्यांनी आपण पूजा करू. हे बृहस्पती! उत्तम संतती आणि वीर पुत्रांनी युक्त होऊन आपण धनाचे स्वामी होऊ.
4.50.7
स इद्राजा॒ प्रति॑जन्यानि॒ विश्वा॒ शुष्मे॑ण तस्थाव॒भि वी॒र्ये॑ण ।
बृह॒स्पतिं॒ यः सुभृ॑तं बि॒भर्ति॑ वल्गू॒यति॒ वन्द॑ते पूर्व॒भाज॑म् ॥
तोच राजा आपल्या सामर्थ्याने व वीर्याने सर्व प्रजांवर स्थित आहे. जो सुपोषित बृहस्पतीला धारण करतो, तो पूर्वभागाचा अधिकारी असलेल्याची स्तुती आणि वंदना करतो.
4.50.8
स इत्क्षे॑ति॒ सुधि॑त॒ ओक॑सि॒ स्वे तस्मा॒ इळा॑ पिन्वते विश्व॒दानी॑म् ।
तस्मै॒ विशः॑ स्व॒यमे॒वा न॑मन्ते॒ यस्मि॑न्ब्र॒ह्मा राज॑नि॒ पूर्व॒ एति॑ ॥
तोच सुस्थापित होऊन आपल्या स्वगृही राहतो; त्याच्यासाठी इळा सदैव समृद्धी वाढवते. ज्या राजात ब्रह्मा प्रथम येतो, त्याला प्रजा आपोआपच नमन करतात.
4.50.9
अप्र॑तीतो जयति॒ सं धना॑नि॒ प्रति॑जन्यान्यु॒त या सज॑न्या ।
अ॒व॒स्यवे॒ यो वरि॑वः कृ॒णोति॑ ब्र॒ह्मणे॒ राजा॒ तम॑वन्ति दे॒वाः ॥
कोणाचाही विरोध न होता तो प्रजांची संपत्ती आणि नातेवाईक जिंकतो; संरक्षणासाठी जो ब्रह्माला धन देतो त्या राजाचे देव रक्षण करतात.
4.50.10
इन्द्र॑श्च॒ सोमं॑ पिबतं बृहस्पते अ॒स्मिन्य॒ज्ञे म॑न्दसा॒ना वृ॑षण्वसू ।
आ वां॑ विश॒न्त्विन्द॑वः स्वा॒भुवो॑ अ॒स्मे र॒यिं सर्व॑वीरं॒ नि य॑च्छतम् ॥
इंद्र आणि सोम प्राशन करा, हे बृहस्पती; या यज्ञात आनंदित होऊन, हे वृषण्वसूंनो. तुम्हा दोघांमध्ये स्वयंभू सोमबिंदू प्रवेश करोत; आम्हाला सर्व वीरांसह धन स्थिर करून द्या.
4.50.11
बृह॑स्पत इन्द्र॒ वर्ध॑तं नः॒ सचा॒ सा वां॑ सुम॒तिर्भू॑त्व॒स्मे ।
अ॒वि॒ष्टं धियो॑ जिगृ॒तं पुरं॑धीर्जज॒स्तम॒र्यो व॒नुषा॒मरा॑तीः ॥
हे बृहस्पती, हे इंद्रा, आम्हाला वाढवा; तुम्हा दोघांची सुमती आमच्यासोबत असो. सर्वात संरक्षक विचार जागवा, ज्ञानी बुद्धी उंचवा; उपासकांचे शत्रू दूर पळवा.