ઉપનિષદો · Bṛhadāraṇyaka 2.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 2.5.1
(मधुब्राह्मणम्)
इयं पृथिवी सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्यै पृथिव्यै सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्यां पृथिव्यां तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यस्चायमध्यात्मं शारीरस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.१ ॥
(મધુબ્રાહ્મણ) આ પૃથ્વી બધા પ્રાણીઓનું મધ છે. આ પૃથ્વીના બધા પ્રાણીઓ મધ છે. આ પૃથ્વીમાં જે તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, અને અધ્યાત્મમાં શરીરનો જે તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, તે જ આ આત્મા છે. આ અમૃત છે, આ બ્રહ્મ છે, આ સર્વ છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.2
इमा आपः सर्वेषां भूतानां मधु ।
आसामपां सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमास्वप्सु तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं रैतसस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.२ ॥
આ જળ બધા પ્રાણીઓનું મધ છે. આ જળના બધા પ્રાણીઓ મધ છે. આ જળમાં જે તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, અને અધ્યાત્મમાં રેતસનો જે તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, તે જ આ આત્મા છે. આ અમૃત છે, આ બ્રહ્મ છે, આ સર્વ છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.3
अयमग्निः सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्याग्नेः सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन्नग्नौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं वाङ्मयस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.३ ॥
આ અગ્નિ બધા પ્રાણીઓનું મધ છે. આ અગ્નિના બધા પ્રાણીઓ મધ છે. આ અગ્નિમાં જે તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, અને અધ્યાત્મમાં વાણીમય જે તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, તે જ આ આત્મા છે. આ અમૃત છે, આ બ્રહ્મ છે, આ સર્વ છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.4
अयं वायुः सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्य वायोः सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन् वायौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं प्राणस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यमेव स योऽयमात्मा ।
इदं अमृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.४ ॥
આ વાયુ સર્વ ભૂતોનું મધુ છે. આ વાયુ માટે સર્વ ભૂતો મધુ છે. આ વાયુમાં રહેલો તેજોમય અમૃતમય પુરુષ, અને અધ્યાત્મમાં પ્રાણરૂપ તેજોમય અમૃતમય પુરુષ, તે જ આ આત્મા છે. આ અમૃત છે, આ બ્રહ્મ છે, આ સર્વ છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.5
अयमादित्यः सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्यादित्यस्य सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन्नादित्ये तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं चाक्षुषस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.५ ॥
આ આદિત્ય સર્વ ભૂતોનું મધુ છે. આ આદિત્ય માટે સર્વ ભૂતો મધુ છે. આ આદિત્યમાં રહેલો તેજોમય અમૃતમય પુરુષ, અને અધ્યાત્મમાં ચાક્ષુષ તેજોમય અમૃતમય પુરુષ, તે જ આ આત્મા છે. આ અમૃત છે, આ બ્રહ્મ છે, આ સર્વ છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.6
इमा दिशः सर्वेषां भूतानां मधु ।
आसां दिशां सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमासु दिक्षु तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं श्रौत्रः प्रातिश्रुत्कस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.६ ॥
આ દિશાઓ સર્વ ભૂતોનું મધુ છે. આ દિશાઓ માટે સર્વ ભૂતો મધુ છે. આ દિશાઓમાં રહેલો તેજોમય અમૃતમય પુરુષ, અને અધ્યાત્મમાં શ્રોત્ર, પ્રતિધ્વનિરૂપ તેજોમય અમૃતમય પુરુષ, તે જ આ આત્મા છે. આ અમૃત છે, આ બ્રહ્મ છે, આ સર્વ છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.7
अयं चन्द्रः सर्वेषां भूतानां मध्व् ।
अस्य चन्द्रस्य सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन् चन्द्रे तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं मानसस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मेदममृतम् ।
इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.७ ॥
આ ચંદ્ર સર્વ ભૂતોનું મધુ છે. આ ચંદ્ર માટે સર્વ ભૂતો મધુ છે. આ ચંદ્રમાં રહેલો તેજોમય અમૃતમય પુરુષ, અને અધ્યાત્મમાં માનસ તેજોમય અમૃતમય પુરુષ, તે જ આ આત્મા છે; આ અમૃત છે. આ બ્રહ્મ છે, આ સર્વ છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.8
इयं विद्युत्सर्वेषां भूतानं मधु ।
अस्यै विद्युतः सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्यां विद्युति तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं तैजसस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.८ ॥
આ વીજળી સર્વ પ્રાણીઓનું મધુ છે. આ વીજળીને માટે સર્વ પ્રાણીઓ મધુ છે. આ વીજળીમાં જે તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, અને અધ્યાત્મમાં જે તૈજસ, તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, તે જ આ આત્મા છે. આ અમૃત છે, આ બ્રહ્મ છે, આ સર્વ છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.9
अयं स्तनयित्नुः सर्वेषां भुतानां मधु ।
अस्य स्तनयित्नोः सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन्स्तनयित्नौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं शाब्दः सौवरस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.९ ॥
આ ગર્જના સર્વ પ્રાણીઓનું મધુ છે. આ ગર્જનાને માટે સર્વ પ્રાણીઓ મધુ છે. આ ગર્જનામાં જે તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, અને અધ્યાત્મમાં જે શાબ્દ, સૌવર, તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, તે જ આ આત્મા છે. આ અમૃત છે, આ બ્રહ્મ છે, આ સર્વ છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.10
अयमाकाशः सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्याकाशस्य सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन्नाकाशे तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं हृद्याकाशस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.१० ॥
આ આકાશ સર્વ પ્રાણીઓનું મધુ છે. આ આકાશને માટે સર્વ પ્રાણીઓ મધુ છે. આ આકાશમાં જે તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, અને અધ્યાત્મમાં જે હૃદયાકાશ, તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, તે જ આ આત્મા છે. આ અમૃત છે, આ બ્રહ્મ છે, આ સર્વ છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.11
अयं धर्मः सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्य धर्मस्य सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन् धर्मे तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं धार्मस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.११ ॥
આ ધર્મ સર્વ પ્રાણીઓનું મધુ છે. આ ધર્મને માટે સર્વ પ્રાણીઓ મધુ છે. આ ધર્મમાં જે તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, અને અધ્યાત્મમાં જે ધાર્મ, તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, તે જ આ આત્મા છે. આ અમૃત છે, આ બ્રહ્મ છે, આ સર્વ છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.12
इदं सत्यं सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्य सत्यस्य सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन् सत्ये तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं सात्यस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.१२ ॥
આ સત્ય સર્વ ભૂતોનું મધુ છે. આ સત્યનાં સર્વ ભૂતો મધુ છે. આ સત્યમાં જે તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, અને અધ્યાત્મમાં સત્યનો જે તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, તે જ આ આત્મા છે. આ અમૃત છે, આ બ્રહ્મ છે, આ સર્વ છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.13
इदं मानुषं सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्य मानुषस्य सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन्मानुषे तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं मानुषस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.१३ ॥
આ માનુષ સર્વ ભૂતોનું મધુ છે. આ માનુષનાં સર્વ ભૂતો મધુ છે. આ માનુષમાં જે તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, અને અધ્યાત્મમાં માનુષનો જે તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, તે જ આ આત્મા છે. આ અમૃત છે, આ બ્રહ્મ છે, આ સર્વ છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.14
अयमात्मा सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्यात्मनः सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन्नात्मनि तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमात्मा तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.१४ ॥
આ આત્મા સર્વ ભૂતોનું મધુ છે. આ આત્માનાં સર્વ ભૂતો મધુ છે. આ આત્મામાં જે તેજોમય, અમૃતમય પુરુષ છે, અને જે તેજોમય, અમૃતમય આ આત્મા છે, તે જ આ આત્મા છે. આ અમૃત છે, આ બ્રહ્મ છે, આ સર્વ છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.15
स वा अयमात्मा सर्वेषां अधिपतिः सर्वेषां भूतानां राजा ।
तद्यथा रथनाभौ च रथनेमौ चाराः सर्वे समर्पिताः ।
एवमेवास्मिन्नात्मनि सर्वाणि भूतानि सर्वे देवाः सर्वे लोकाः सर्वे प्राणाः सर्व एत आत्मानः समर्पिताः ॥ २.५.१५ ॥
તે આ આત્મા જ સર્વનો અધિપતિ અને સર્વ ભૂતોનો રાજા છે. રથના નાભિમાં અને રથના નેમિમાં જેમ સર્વ આરા જોડાયેલા હોય છે, તેમ આ આત્મામાં સર્વ ભૂતો, સર્વ દેવો, સર્વ લોકો, સર્વ પ્રાણો અને આ સર્વ આત્માઓ જોડાયેલા છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.16
इदं वै तन्मधु दध्यङ्ङाथर्वणोऽश्विभ्यामुवाच ।
तदेतदृषिः पश्यन्नवोचत् तद्वां नरा सनये दंस उग्रमाविष्कृणोमि तन्यतुर्न वृष्टिम् ।
दध्यङ्ह यन्मध्वाथर्वणो वामश्वस्य शीर्ष्णा प्र यदीमुवाचेति ॥ २.५.१६ ॥
આ એ મધુવિદ્યા છે; દધ્યંગ્ આથર્વણે અશ્વિનીકુમારોને તે કહી. ઋષિએ તે જોઈને કહ્યું: હે નરો, હું તમારું ઉગ્ર કર્મ પ્રગટ કરું છું, જેમ ગર્જના વરસાદ પ્રગટ કરે. દધ્યંગ્ આથર્વણે ઘોડાના મસ્તક સાથે તમને કહેલું મધુ આ જ છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.17
इदं वै तन्मधु दध्यङ्ङाथर्वणोऽश्विभ्यामुवाच ।
तदेतदृषिः पश्यन्नवोचत् आथर्वणायाश्विनौ दधीचेऽश्व्यं शिरः प्रत्यैरयतम् ।
स वां मधु प्र वोचदृतायन् त्वाष्ट्रं यद्दस्रावपिकक्ष्यं वामिति ॥ २.५.१७ ॥
આ એ મધુવિદ્યા છે; દધ્યંગ્ આથર્વણે અશ્વિનીકુમારોને તે કહી. ઋષિએ તે જોઈને કહ્યું: આથર્વણ દધીચિ માટે, હે અશ્વિનીકુમારો, તમે ઘોડાનું મસ્તક ફરી જોડ્યું. સત્યની શોધ કરતાં તેમણે તમને તે મધુ કહ્યું, ત્વષ્ટાનું, હે દસ્રો, જે તમારી બગલમાં છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.18
इदं वै तन्मधु दध्यङ्ङाथर्वणोऽश्विभ्यामुवाच ।
तदेतदृषिः पश्यन्नवोचत् पुरश्चक्रे द्विपदः पुरश्चक्रे चतुष्पदः ।
पुरः स पक्षी भुत्वा पुरः पुरुष आविशदिति ।
स वा अयं पुरुषः सर्वासु पूर्षु पुरिशयः ।
नैनेन किं चनानावृतम् ।
नैनेन किं चनासंवृतम् ॥ २.५.१८ ॥
આ એ મધુવિદ્યા છે; દધ્યંગ્ આથર્વણે અશ્વિનીકુમારોને તે કહી. ઋષિએ જોઈને કહ્યું: તેણે પહેલાં દ્વિપદો રચ્યા, પહેલાં ચતુષ્પદો રચ્યા. પક્ષી થઈને પહેલાં પ્રવેશ્યો, પુરુષ થઈને પહેલાં પ્રવેશ્યો. આ પુરુષ સર્વ પુરોમાં (દેહોમાં) પુરમાં શયન કરનાર છે. તેનાથી કંઈ ઢંકાયેલું નથી; તેનાથી કંઈ છુપાયેલું નથી.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.19
इदं वै तन्मधु दध्यङ्ङाथर्वणोऽश्विभ्यामुवाच ।
तदेतदृषिः पश्यन्नवोचत् रूपंरूपं प्रतिरूपो बभूव तदस्य रूपं प्रतिचक्षणाय ।
इन्द्रो मायाभिः पुरुरूप ईयते युक्ता ह्यस्य हरयः शता दशेति ।
अयं वै हरयोऽयं वै दश च सहस्रणि बहूनि चानन्तानि च ।
तदेतद्ब्रह्मापूर्वमनपरमनन्तरमबाह्यम् ।
अयमात्मा ब्रह्म सर्वानुभूः ।
इत्यनुशासनम् ॥ २.५.१९ ॥
આ એ મધુવિદ્યા છે; દધ્યંગ્ આથર્વણે અશ્વિનીકુમારોને તે કહી. ઋષિએ જોઈને કહ્યું: રૂપે રૂપે તે પોતાને અનુરૂપ થયો; તેનું રૂપ દર્શાવવા. ઇન્દ્ર પોતાની માયાઓથી અનેક રૂપોમાં વિચરે છે; તેના હરિઓ સો અને દસ જોડાયેલા છે. આ જ હરિઓ; આ જ દસ અને હજારો, ઘણા અને અનંત. આ બ્રહ્મ પૂર્વરહિત, પરરહિત, અંતરરહિત, બાહ્યરહિત છે. આ આત્મા બ્રહ્મ છે, સર્વાનુભવી. આ ઉપદેશ છે.