उपनिषदे · Bṛhadāraṇyaka 2.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 2.5.1
(मधुब्राह्मणम्)
इयं पृथिवी सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्यै पृथिव्यै सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्यां पृथिव्यां तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यस्चायमध्यात्मं शारीरस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.१ ॥
(मधुब्राह्मण) ही पृथ्वी सर्व प्राण्यांचे मध आहे. या पृथ्वीचे सर्व प्राणी मध आहेत. या पृथ्वीतील जो तेजोमय, अमृतमय पुरुष, आणि अध्यात्मातील शरीरातील जो तेजोमय, अमृतमय पुरुष, तोच हा आत्मा. हे अमृत, हे ब्रह्म, हे सर्व.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.2
इमा आपः सर्वेषां भूतानां मधु ।
आसामपां सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमास्वप्सु तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं रैतसस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.२ ॥
ही आपो सर्व प्राण्यांचे मध आहे. या आपांचे सर्व प्राणी मध आहेत. या आपांमधील जो तेजोमय, अमृतमय पुरुष, आणि अध्यात्मातील रेतसातील जो तेजोमय, अमृतमय पुरुष, तोच हा आत्मा. हे अमृत, हे ब्रह्म, हे सर्व.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.3
अयमग्निः सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्याग्नेः सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन्नग्नौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं वाङ्मयस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.३ ॥
हा अग्नी सर्व प्राण्यांचे मध आहे. या अग्नीचे सर्व प्राणी मध आहेत. या अग्नीतील जो तेजोमय, अमृतमय पुरुष, आणि अध्यात्मातील वाणीमय जो तेजोमय, अमृतमय पुरुष, तोच हा आत्मा. हे अमृत, हे ब्रह्म, हे सर्व.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.4
अयं वायुः सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्य वायोः सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन् वायौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं प्राणस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यमेव स योऽयमात्मा ।
इदं अमृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.४ ॥
हा वायू सर्व भूतांचे मधु आहे. या वायूला सर्व भूते मधु आहेत. या वायूत असलेला तेजोमय अमृतमय पुरुष, आणि अध्यात्मातील प्राणरूप तेजोमय अमृतमय पुरुष, तोच हा आत्मा. हे अमृत आहे, हे ब्रह्म आहे, हे सर्व आहे.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.5
अयमादित्यः सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्यादित्यस्य सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन्नादित्ये तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं चाक्षुषस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.५ ॥
हा आदित्य सर्व भूतांचे मधु आहे. या आदित्याला सर्व भूते मधु आहेत. या आदित्यात असलेला तेजोमय अमृतमय पुरुष, आणि अध्यात्मातील चाक्षुष तेजोमय अमृतमय पुरुष, तोच हा आत्मा. हे अमृत आहे, हे ब्रह्म आहे, हे सर्व आहे.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.6
इमा दिशः सर्वेषां भूतानां मधु ।
आसां दिशां सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमासु दिक्षु तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं श्रौत्रः प्रातिश्रुत्कस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.६ ॥
या दिशा सर्व भूतांचे मधु आहेत. या दिशांना सर्व भूते मधु आहेत. या दिशांत असलेला तेजोमय अमृतमय पुरुष, आणि अध्यात्मातील श्रोत्र, प्रतिध्वनिरूप तेजोमय अमृतमय पुरुष, तोच हा आत्मा. हे अमृत आहे, हे ब्रह्म आहे, हे सर्व आहे.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.7
अयं चन्द्रः सर्वेषां भूतानां मध्व् ।
अस्य चन्द्रस्य सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन् चन्द्रे तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं मानसस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मेदममृतम् ।
इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.७ ॥
हा चंद्र सर्व भूतांचे मधु आहे. या चंद्राला सर्व भूते मधु आहेत. या चंद्रात असलेला तेजोमय अमृतमय पुरुष, आणि अध्यात्मातील मानस तेजोमय अमृतमय पुरुष, तोच हा आत्मा; हे अमृत आहे. हे ब्रह्म आहे, हे सर्व आहे.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.8
इयं विद्युत्सर्वेषां भूतानं मधु ।
अस्यै विद्युतः सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्यां विद्युति तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं तैजसस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.८ ॥
ही वीज सर्व प्राण्यांचे मधु आहे. या विजेला सर्व प्राणी मधु आहेत. या विजेमध्ये जो तेजोमय, अमृतमय पुरुष आहे, आणि अध्यात्मातील तैजस, तेजोमय, अमृतमय पुरुष, तोच हा आत्मा आहे. हे अमृत आहे, हे ब्रह्म आहे, हे सर्व आहे.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.9
अयं स्तनयित्नुः सर्वेषां भुतानां मधु ।
अस्य स्तनयित्नोः सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन्स्तनयित्नौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं शाब्दः सौवरस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.९ ॥
हा मेघगर्जना सर्व प्राण्यांचे मधु आहे. या मेघगर्जनेला सर्व प्राणी मधु आहेत. या मेघगर्जनेत जो तेजोमय, अमृतमय पुरुष आहे, आणि अध्यात्मातील शाब्द, सौवर, तेजोमय, अमृतमय पुरुष, तोच हा आत्मा आहे. हे अमृत आहे, हे ब्रह्म आहे, हे सर्व आहे.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.10
अयमाकाशः सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्याकाशस्य सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन्नाकाशे तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं हृद्याकाशस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.१० ॥
हे आकाश सर्व प्राण्यांचे मधु आहे. या आकाशाला सर्व प्राणी मधु आहेत. या आकाशात जो तेजोमय, अमृतमय पुरुष आहे, आणि अध्यात्मातील हृदयाकाश, तेजोमय, अमृतमय पुरुष, तोच हा आत्मा आहे. हे अमृत आहे, हे ब्रह्म आहे, हे सर्व आहे.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.11
अयं धर्मः सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्य धर्मस्य सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन् धर्मे तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं धार्मस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.११ ॥
हा धर्म सर्व प्राण्यांचे मधु आहे. या धर्माला सर्व प्राणी मधु आहेत. या धर्मात जो तेजोमय, अमृतमय पुरुष आहे, आणि अध्यात्मातील धार्म, तेजोमय, अमृतमय पुरुष, तोच हा आत्मा आहे. हे अमृत आहे, हे ब्रह्म आहे, हे सर्व आहे.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.12
इदं सत्यं सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्य सत्यस्य सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन् सत्ये तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं सात्यस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.१२ ॥
हे सत्य सर्व भूतांचे मधु आहे. या सत्याची सर्व भूते मधु आहेत. या सत्यातील जो तेजोमय, अमृतमय पुरुष आणि अध्यात्मातील सत्याचा जो तेजोमय, अमृतमय पुरुष, तोच हा आत्मा. हे अमृत, हे ब्रह्म, हे सर्व.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.13
इदं मानुषं सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्य मानुषस्य सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन्मानुषे तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमध्यात्मं मानुषस्तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.१३ ॥
हे मानुष सर्व भूतांचे मधु आहे. या मानुषाची सर्व भूते मधु आहेत. या मानुषातील जो तेजोमय, अमृतमय पुरुष आणि अध्यात्मातील मानुषाचा जो तेजोमय, अमृतमय पुरुष, तोच हा आत्मा. हे अमृत, हे ब्रह्म, हे सर्व.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.14
अयमात्मा सर्वेषां भूतानां मधु ।
अस्यात्मनः सर्वाणि भूतानि मधु ।
यश्चायमस्मिन्नात्मनि तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो यश्चायमात्मा तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषोऽयमेव स योऽयमात्मा ।
इदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ २.५.१४ ॥
हा आत्मा सर्व भूतांचे मधु आहे. या आत्म्याची सर्व भूते मधु आहेत. या आत्म्यातील जो तेजोमय, अमृतमय पुरुष, आणि जो तेजोमय, अमृतमय हा आत्मा, तोच हा आत्मा. हे अमृत, हे ब्रह्म, हे सर्व.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.15
स वा अयमात्मा सर्वेषां अधिपतिः सर्वेषां भूतानां राजा ।
तद्यथा रथनाभौ च रथनेमौ चाराः सर्वे समर्पिताः ।
एवमेवास्मिन्नात्मनि सर्वाणि भूतानि सर्वे देवाः सर्वे लोकाः सर्वे प्राणाः सर्व एत आत्मानः समर्पिताः ॥ २.५.१५ ॥
तो हा आत्मा सर्वांचा अधिपती आणि सर्व भूतांचा राजा आहे. रथाच्या नाभीत आणि रथाच्या चाकाच्या कडेत जसे सर्व आरे बसवलेले असतात, तसेच या आत्म्यात सर्व भूते, सर्व देव, सर्व लोक, सर्व प्राण आणि हे सर्व आत्मे जोडलेले आहेत.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.16
इदं वै तन्मधु दध्यङ्ङाथर्वणोऽश्विभ्यामुवाच ।
तदेतदृषिः पश्यन्नवोचत् तद्वां नरा सनये दंस उग्रमाविष्कृणोमि तन्यतुर्न वृष्टिम् ।
दध्यङ्ह यन्मध्वाथर्वणो वामश्वस्य शीर्ष्णा प्र यदीमुवाचेति ॥ २.५.१६ ॥
ही ती मधुविद्या; दध्यङ् आथर्वणाने अश्विनींना ती सांगितली. ऋषीने ती पाहून म्हटले: हे नरांनो, मी तुमचे उग्र कर्म प्रकट करतो, जसा गडगडाट पाऊस प्रकट करतो. दध्यङ् आथर्वणाने घोड्याच्या मस्तकासह तुम्हांस सांगितलेले मधु हेच.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.17
इदं वै तन्मधु दध्यङ्ङाथर्वणोऽश्विभ्यामुवाच ।
तदेतदृषिः पश्यन्नवोचत् आथर्वणायाश्विनौ दधीचेऽश्व्यं शिरः प्रत्यैरयतम् ।
स वां मधु प्र वोचदृतायन् त्वाष्ट्रं यद्दस्रावपिकक्ष्यं वामिति ॥ २.५.१७ ॥
ही ती मधुविद्या; दध्यङ् आथर्वणाने अश्विनींना ती सांगितली. ऋषीने ती पाहून म्हटले: आथर्वण दधीचीसाठी, हे अश्विनींनो, तुम्ही घोड्याचे मस्तक पुन्हा जोडले. सत्याचा शोध घेत त्याने तुम्हांस ते मधु सांगितले, त्वष्ट्याचे, हे दस्रांनो, जे तुमच्या काखेत आहे.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.18
इदं वै तन्मधु दध्यङ्ङाथर्वणोऽश्विभ्यामुवाच ।
तदेतदृषिः पश्यन्नवोचत् पुरश्चक्रे द्विपदः पुरश्चक्रे चतुष्पदः ।
पुरः स पक्षी भुत्वा पुरः पुरुष आविशदिति ।
स वा अयं पुरुषः सर्वासु पूर्षु पुरिशयः ।
नैनेन किं चनानावृतम् ।
नैनेन किं चनासंवृतम् ॥ २.५.१८ ॥
ही ती मधुविद्या; दध्यङ् आथर्वणाने अश्विनींना ती सांगितली. ऋषीने पाहून म्हटले: त्याने आधी द्विपद निर्माण केले, आधी चतुष्पद निर्माण केले. पक्षी होऊन आधी प्रवेश केला, पुरुष होऊन आधी प्रवेश केला. हा पुरुष सर्व पुरांमध्ये (देहांमध्ये) पुरात शयन करणारा आहे. याच्याद्वारे काहीही झाकलेले नाही; याच्याद्वारे काहीही लपवलेले नाही.
Bṛhadāraṇyaka 2.5.19
इदं वै तन्मधु दध्यङ्ङाथर्वणोऽश्विभ्यामुवाच ।
तदेतदृषिः पश्यन्नवोचत् रूपंरूपं प्रतिरूपो बभूव तदस्य रूपं प्रतिचक्षणाय ।
इन्द्रो मायाभिः पुरुरूप ईयते युक्ता ह्यस्य हरयः शता दशेति ।
अयं वै हरयोऽयं वै दश च सहस्रणि बहूनि चानन्तानि च ।
तदेतद्ब्रह्मापूर्वमनपरमनन्तरमबाह्यम् ।
अयमात्मा ब्रह्म सर्वानुभूः ।
इत्यनुशासनम् ॥ २.५.१९ ॥
ही ती मधुविद्या; दध्यङ् आथर्वणाने अश्विनींना ती सांगितली. ऋषीने पाहून म्हटले: रूपारूपात तो आपल्या रूपाशी सुसंगत झाला; त्याचे रूप दाखवण्यासाठी. इंद्र आपल्या मायांनी अनेक रूपांत फिरतो; त्याचे हरी शंभर आणि दहा जुंपलेले आहेत. हेच हरी; हेच दहा आणि हजारो, अनेक आणि अनंत. हे ब्रह्म पूर्वरहित, पररहित, आतरहित, बाह्यरहित आहे. हाच आत्मा ब्रह्म आहे, सर्वानुभवकर्ता. हा उपदेश.