ઉપનિષદો · Bṛhadāraṇyaka 3.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 3.8.1
(वाचक्नवीब्राह्मणं, अक्षरब्राह्मणं वा सृष्टिप्रवेशब्राह्मणम्)
अथ ह वाचक्नव्युवाच ब्राह्मणा भगवन्तो हन्ताहमिमं द्वौ प्रश्नौ प्रक्ष्यामि ।
तौ चेन्मे विवक्ष्यति ।
न वै जातु युष्माकमिमं कश्चिद्ब्रह्मोद्यं जेतेति ।
पृच्छ गार्गीति ॥ ३.८.१ ॥
ત્યારે વાચક્નવી બોલી: પૂજ્ય બ્રાહ્મણો, ઠીક છે, હું આમને બે પ્રશ્નો પૂછીશ. જો તેઓ મને ઉત્તર આપશે, તો તમારામાંથી કોઈ આ બ્રહ્મવિચારમાં મને ક્યારેય જીતી શકશે નહીં. (યાજ્ઞવલ્ક્યને:) પૂછ, ગાર્ગી.
Bṛhadāraṇyaka 3.8.2
सा होवाच अहं वै त्वा याज्ञवल्क्य यथा काश्यो वा वैदेहो वोग्रपुत्र उज्ज्यं धनुरधिज्यं कृत्वा द्वौ बाणवन्तौ सपत्नातिव्याधिनौ हस्ते कृत्वोपोत्तिष्ठेदेवमेवाहं त्वा द्वाभ्यां प्रश्नाभ्यामुपोदस्थाम् ।
तौ मे ब्रूहीति ।
पृच्छ गार्गीति ॥ ३.८.२ ॥
તે બોલી: યાજ્ઞવલ્ક્ય, જેમ કાશીનો કે વિદેહનો, ઉગ્રકુળનો વીર પ્રત્યંચા ચડાવેલું ધનુષ્ય અને શત્રુને વીંધતાં બે બાણ હાથમાં લઈને ઊભો રહે, તેમ હું બે પ્રશ્નો સાથે તમારી સામે ઊભી છું. તેમના ઉત્તર આપો. (યાજ્ઞવલ્ક્ય:) પૂછ, ગાર્ગી.
Bṛhadāraṇyaka 3.8.3
सा होवाच यदूर्ध्वं याज्ञवल्क्य दिवो यदवाक्पृथिव्या यदन्तरा द्यावापृथिवी इमे यद्भूतं च भवच्च भविष्यच्चेत्याचक्षते कस्मिंस्तदोतं च प्रोतं चेति ॥ ३.८.३ ॥
તે બોલી: યાજ્ઞવલ્ક્ય, દ્યુલોકની ઉપર જે છે, પૃથ્વીની નીચે જે છે, દ્યાવાપૃથિવીની વચ્ચે જે છે, અને જેને ભૂત, વર્તમાન અને ભવિષ્ય કહેવાય છે, તે કોનામાં ઓતપ્રોત છે?
Bṛhadāraṇyaka 3.8.4
स होवाच यदूर्ध्वं गार्गि दिवो यदवाक्पृथिव्या यदन्तरा द्यावापृथिवी इमे यद्भूतं च भवच्च भविष्यच्चेत्याचक्षत आकाशे तदोतं च प्रोतं चेति ॥ ३.८.४ ॥
તેમણે કહ્યું: ગાર્ગી, દ્યુલોકની ઉપર જે છે, પૃથ્વીની નીચે જે છે, દ્યાવાપૃથિવીની વચ્ચે જે છે, અને જેને ભૂત, વર્તમાન અને ભવિષ્ય કહેવાય છે, તે આકાશમાં ઓતપ્રોત છે.
Bṛhadāraṇyaka 3.8.5
सा होवच नमस्तेऽस्तु याज्ञवल्क्य यो म एतं व्यवोचोऽपरस्मै धारयस्वेति पृच्छ गार्गीति ॥ ३.८.५ ॥
તેણી બોલી: યાજ્ઞવલ્ક્ય, તમને નમસ્કાર. મને જે કહ્યું તે બીજા માટે ધારણ કરો. ગાર્ગી, પૂછ.
Bṛhadāraṇyaka 3.8.6
सा होवाच यदूर्ध्वं याज्ञवल्क्य दिवो यदवाक्पृथिव्या यदन्तरा द्यावापृथिवी इमे यद्भूतं च भवच्च भविष्यच्चेत्याचक्षते कस्मिंस्तदोतं च प्रोतं चेति ॥ ३.८.६ ॥
તેણી બોલી: યાજ્ઞવલ્ક્ય, જે સ્વર્ગની ઉપર છે, જે પૃથ્વીની નીચે છે, જે દ્યાવાપૃથ્વીની વચ્ચે છે, આ લોકો અને જે ભૂત, વર્તમાન, ભવિષ્ય કહેવાય છે — તે શેમાં આડું અને ઊભું વણાયેલું છે?
Bṛhadāraṇyaka 3.8.7
स होवाच यदूर्ध्वं गार्गि दिवो यदवाक्पृथिव्या यदन्तरा द्यावापृथिवी इमे यद्भूतं च भवच्च भविष्यच्चेत्याचक्षत आकाश एव तदोतं च प्रोतं चेति ।
कस्मिन्नु खल्वाकाश ओतश्च प्रोतश्चेति ॥ ३.८.७ ॥
તે બોલ્યા: ગાર્ગી, જે સ્વર્ગની ઉપર છે, જે પૃથ્વીની નીચે છે, જે દ્યાવાપૃથ્વીની વચ્ચે છે, આ લોકો અને જે ભૂત, વર્તમાન, ભવિષ્ય કહેવાય છે — તે આકાશમાં જ આડું અને ઊભું વણાયેલું છે એમ કહે છે. તો આ આકાશ શેમાં વણાયેલું છે?
Bṛhadāraṇyaka 3.8.8
स होवाच एतद्वै तदक्षरं गार्गि ब्राह्मणा अभिवदन्त्यस्थूलमनण्वह्रस्वमदीर्घमलोहितमस्नेहमच्छायमतमोऽवाय्वनाकाशमसङ्गमरसमगन्धमचक्षुष्कमश्रोत्रमवागमनोऽतेजस्कमप्राणममुखमगात्रमनन्तरमबाह्यम् ।
न तदश्नाति किं चन ।
न तदश्नाति कश्चन ॥ ३.८.८ ॥
તે બોલ્યા: ગાર્ગી, આ અક્ષરને બ્રાહ્મણો આ રીતે વર્ણવે છે: સ્થૂલ નથી, સૂક્ષ્મ નથી, ટૂંકું નથી, લાંબું નથી, લાલ નથી, સ્નેહ વિનાનું, છાયા વિનાનું, અંધકાર વિનાનું, વાયુ વિનાનું, આકાશ વિનાનું, અસંગ, રસહીન, ગંધહીન, આંખ વિનાનું, કાન વિનાનું, વાણી વિનાનું, મન વિનાનું, તેજ વિનાનું, પ્રાણ વિનાનું, મુખ વિનાનું, શરીર વિનાનું, અંદર કે બહાર નહીં. તે કંઈ ખાતું નથી; તેને કોઈ ખાતું નથી.
Bṛhadāraṇyaka 3.8.9
एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि सूर्यचन्द्रमसौ विधृतौ तिष्ठतः ।
एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि द्यावापृथिव्यौ विधृते तिष्ठतः ।
एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि निमेषा मुहूर्ता अहोरात्राण्यर्धमासा मासा ऋतवः संवत्सरा इति विधृतास्तिष्ठन्ति ।
एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि प्राच्योऽन्या नद्यः स्यन्दन्ते श्वेतेभ्यः पर्वतेभ्यः प्रतीच्योऽन्या यां यां च दिशमनु ।
एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि मनुष्याः प्रशसन्ति यजमानं देवा दर्वीं पितरोऽन्वायत्ताः ॥ ३.८.९ ॥
હે ગાર્ગી, આ અક્ષરના શાસનમાં સૂર્ય અને ચંદ્ર જુદા જુદા ધારણ થયેલા સ્થિત છે. આ અક્ષરના શાસનમાં હે ગાર્ગી, દ્યુલોક અને પૃથ્વી જુદાં જુદાં ધારણ થયેલાં સ્થિત છે. આ અક્ષરના શાસનમાં હે ગાર્ગી, નિમેષ, મુહૂર્ત, દિવસ-રાત, પક્ષ, માસ, ઋતુ, સંવત્સર એ રીતે ધારણ થયેલા સ્થિત છે. આ અક્ષરના શાસનમાં હે ગાર્ગી, પૂર્વમાં શ્વેત પર્વતોમાંથી બીજી નદીઓ વહે છે; પશ્ચિમમાં પણ એમ જ, જે જે દિશામાં. આ અક્ષરના શાસનમાં હે ગાર્ગી, મનુષ્યો યજમાનની પ્રશંસા કરે છે, દેવો દર્વીની, પિતૃઓ આશ્રિત છે.
Bṛhadāraṇyaka 3.8.10
वा अक्षरस्य्
यो वा एतदक्षरं गार्ग्यविदित्वास्मिंल्लोके जुहोति यजते तपस्तप्यते बहूनि वर्षसहस्राण्यन्तवदेवास्य तद्भवति
यो वा एतदक्षरमविदित्वा गार्ग्यविदित्वास्माल्लोकात्प्रैति स कृपणः ।
अथ य एतदक्षरं गार्गि विदित्वास्माल्लोकात्प्रैति स ब्राह्मणः ॥ ३.८.१० ॥
હે ગાર્ગી, જે આ અક્ષરને ન જાણીને આ લોકમાં હોમ કરે છે, યજ્ઞ કરે છે, તપ કરે છે, અનેક હજાર વર્ષો તપ કરે છે, તેનું તે ફળ નાશવંત જ થાય છે. હે ગાર્ગી, જે આ અક્ષરને ન જાણીને આ લોકમાંથી પ્રયાણ કરે છે, તે કૃપણ છે. પરંતુ હે ગાર્ગી, જે આ અક્ષરને જાણીને આ લોકમાંથી પ્રયાણ કરે છે, તે બ્રાહ્મણ છે.
Bṛhadāraṇyaka 3.8.11
तद्वा एतदक्षरं गार्ग्यदृष्टं द्रष्ट्रश्रुतं श्रोत्रमतं मन्त्रविज्ञातं विज्ञातृ ।
नान्यदतोऽस्ति द्रष्टृ ।
नान्यदतोऽस्ति श्रोतृ ।
नान्यदतोऽस्ति मन्तृ ।
नान्यदतोऽस्ति विज्ञातृ ।
एतस्मिन्नु खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च ॥ ३.८.११ ॥
હે ગાર્ગી, તે આ અક્ષર અદૃષ્ટ હોવા છતાં દ્રષ્ટા છે; અશ્રુત હોવા છતાં શ્રોતા છે; અમત હોવા છતાં મંતા છે; અવિજ્ઞાત હોવા છતાં વિજ્ઞાતા છે. આનાથી ભિન્ન કોઈ દ્રષ્ટા નથી, આનાથી ભિન્ન કોઈ શ્રોતા નથી, આનાથી ભિન્ન કોઈ મંતા નથી, આનાથી ભિન્ન કોઈ વિજ્ઞાતા નથી. આ અક્ષરમાં જ, હે ગાર્ગી, આકાશ વણાટમાં તાણાવાણાની જેમ ઓતપ્રોત છે.
Bṛhadāraṇyaka 3.8.12
सा होवाच ब्राह्मणा भगवन्तस्तदेव बहु मन्यध्वं यदस्मान्नमस्कारेण मुच्येध्वम् ।
न वै जातु युष्माकमिमं कश्चिद्ब्रह्मोद्यं जेतेति ।
ततो ह वाचक्नव्युपरराम ॥ ३.८.१२ ॥
તેણીએ કહ્યું: હે બ્રાહ્મણો, પૂજ્યો, તમે તેને જ ઘણું માનો કે આ નમસ્કાર માત્રથી તમે મુક્ત થાઓ. કારણ કે તમારામાંથી કોઈ પણ આ બ્રહ્મવિષયક પ્રશ્નમાં કદી જીતી શકશે નહીં. ત્યારે વાચક્નવી શાંત થઈ ગઈ.