ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Bṛhadāraṇyaka 3.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 3.8.1
(वाचक्नवीब्राह्मणं, अक्षरब्राह्मणं वा सृष्टिप्रवेशब्राह्मणम्)
अथ ह वाचक्नव्युवाच ब्राह्मणा भगवन्तो हन्ताहमिमं द्वौ प्रश्नौ प्रक्ष्यामि ।
तौ चेन्मे विवक्ष्यति ।
न वै जातु युष्माकमिमं कश्चिद्ब्रह्मोद्यं जेतेति ।
पृच्छ गार्गीति ॥ ३.८.१ ॥
ਤਦ ਵਾਚਕਨਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪੂਜਨੀਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਠੀਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਾਂਗੀ। ਜੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਬ੍ਰਹਮ-ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ। (ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਨੂੰ:) ਪੁੱਛ, ਗਾਰਗੀ।
Bṛhadāraṇyaka 3.8.2
सा होवाच अहं वै त्वा याज्ञवल्क्य यथा काश्यो वा वैदेहो वोग्रपुत्र उज्ज्यं धनुरधिज्यं कृत्वा द्वौ बाणवन्तौ सपत्नातिव्याधिनौ हस्ते कृत्वोपोत्तिष्ठेदेवमेवाहं त्वा द्वाभ्यां प्रश्नाभ्यामुपोदस्थाम् ।
तौ मे ब्रूहीति ।
पृच्छ गार्गीति ॥ ३.८.२ ॥
ਉਹ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਜਾਂ ਵਿਦੇਹ ਦਾ, ਉਗ੍ਰ ਕੁਲ ਦਾ ਵੀਰ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਤਾਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਦੋ ਸਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦੇ। (ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ:) ਪੁੱਛ, ਗਾਰਗੀ।
Bṛhadāraṇyaka 3.8.3
सा होवाच यदूर्ध्वं याज्ञवल्क्य दिवो यदवाक्पृथिव्या यदन्तरा द्यावापृथिवी इमे यद्भूतं च भवच्च भविष्यच्चेत्याचक्षते कस्मिंस्तदोतं च प्रोतं चेति ॥ ३.८.३ ॥
ਉਹ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ, ਜੋ ਦਿਓਲੋਕ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਓਲੋਕ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਓਤ-ਪ੍ਰੋਤ ਹੈ?
Bṛhadāraṇyaka 3.8.4
स होवाच यदूर्ध्वं गार्गि दिवो यदवाक्पृथिव्या यदन्तरा द्यावापृथिवी इमे यद्भूतं च भवच्च भविष्यच्चेत्याचक्षत आकाशे तदोतं च प्रोतं चेति ॥ ३.८.४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਗਾਰਗੀ, ਜੋ ਦਿਓਲੋਕ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਓਲੋਕ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਓਤ-ਪ੍ਰੋਤ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.8.5
सा होवच नमस्तेऽस्तु याज्ञवल्क्य यो म एतं व्यवोचोऽपरस्मै धारयस्वेति पृच्छ गार्गीति ॥ ३.८.५ ॥
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਧਾਰਨ ਕਰੋ। ਗਾਰਗੀ, ਪੁੱਛ।
Bṛhadāraṇyaka 3.8.6
सा होवाच यदूर्ध्वं याज्ञवल्क्य दिवो यदवाक्पृथिव्या यदन्तरा द्यावापृथिवी इमे यद्भूतं च भवच्च भविष्यच्चेत्याचक्षते कस्मिंस्तदोतं च प्रोतं चेति ॥ ३.८.६ ॥
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ, ਜੋ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਆਵਾਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਇਹ ਲੋਕ ਅਤੇ ਜੋ ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ, ਭਵਿੱਖ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਆੜਾ-ਸਿੱਧਾ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
Bṛhadāraṇyaka 3.8.7
स होवाच यदूर्ध्वं गार्गि दिवो यदवाक्पृथिव्या यदन्तरा द्यावापृथिवी इमे यद्भूतं च भवच्च भविष्यच्चेत्याचक्षत आकाश एव तदोतं च प्रोतं चेति ।
कस्मिन्नु खल्वाकाश ओतश्च प्रोतश्चेति ॥ ३.८.७ ॥
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਾਰਗੀ, ਜੋ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਆਵਾਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਇਹ ਲੋਕ ਅਤੇ ਜੋ ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ, ਭਵਿੱਖ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆੜਾ-ਸਿੱਧਾ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
Bṛhadāraṇyaka 3.8.8
स होवाच एतद्वै तदक्षरं गार्गि ब्राह्मणा अभिवदन्त्यस्थूलमनण्वह्रस्वमदीर्घमलोहितमस्नेहमच्छायमतमोऽवाय्वनाकाशमसङ्गमरसमगन्धमचक्षुष्कमश्रोत्रमवागमनोऽतेजस्कमप्राणममुखमगात्रमनन्तरमबाह्यम् ।
न तदश्नाति किं चन ।
न तदश्नाति कश्चन ॥ ३.८.८ ॥
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਾਰਗੀ, ਇਸ ਅਕਸ਼ਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਨਾ ਸਥੂਲ, ਨਾ ਸੂਖਮ, ਨਾ ਛੋਟਾ, ਨਾ ਲੰਮਾ, ਨਾ ਲਾਲ, ਨਾ ਚਿਕਨਾ, ਨਾ ਛਾਂ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਹਨੇਰਾ, ਨਾ ਹਵਾ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਲਾ, ਅਸੰਗ, ਰਸਹੀਣ, ਗੰਧਹੀਣ, ਅੱਖ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਕੰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਬੋਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਤੇਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ। ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ; ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।
Bṛhadāraṇyaka 3.8.9
एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि सूर्यचन्द्रमसौ विधृतौ तिष्ठतः ।
एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि द्यावापृथिव्यौ विधृते तिष्ठतः ।
एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि निमेषा मुहूर्ता अहोरात्राण्यर्धमासा मासा ऋतवः संवत्सरा इति विधृतास्तिष्ठन्ति ।
एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि प्राच्योऽन्या नद्यः स्यन्दन्ते श्वेतेभ्यः पर्वतेभ्यः प्रतीच्योऽन्या यां यां च दिशमनु ।
एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि मनुष्याः प्रशसन्ति यजमानं देवा दर्वीं पितरोऽन्वायत्ताः ॥ ३.८.९ ॥
ਹੇ ਗਾਰਗੀ, ਇਸ ਅੱਖਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਹੇਠ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਖਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਹੇਠ ਹੇ ਗਾਰਗੀ, ਦਿਓ-ਲੋਕ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਖਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਹੇਠ ਹੇ ਗਾਰਗੀ, ਨਿਮੇਸ਼, ਮੁਹੂਰਤ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਪੱਖ, ਮਹੀਨੇ, ਰੁੱਤਾਂ, ਸਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਖਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਹੇਠ ਹੇ ਗਾਰਗੀ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਿੱਟੇ ਪਰਬਤਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਜਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਅੱਖਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਹੇਠ ਹੇ ਗਾਰਗੀ, ਮਨੁੱਖ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਦਰਵੀ ਦੀ, ਪਿਤਰ ਆਸ਼ਰਿਤ ਹਨ।
Bṛhadāraṇyaka 3.8.10
वा अक्षरस्य्
यो वा एतदक्षरं गार्ग्यविदित्वास्मिंल्लोके जुहोति यजते तपस्तप्यते बहूनि वर्षसहस्राण्यन्तवदेवास्य तद्भवति
यो वा एतदक्षरमविदित्वा गार्ग्यविदित्वास्माल्लोकात्प्रैति स कृपणः ।
अथ य एतदक्षरं गार्गि विदित्वास्माल्लोकात्प्रैति स ब्राह्मणः ॥ ३.८.१० ॥
ਹੇ ਗਾਰਗੀ, ਜੋ ਇਸ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਯੱਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਨੇਕਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਸਭ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਗਾਰਗੀ, ਜੋ ਇਸ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੀਨ ਹੈ। ਪਰ ਹੇ ਗਾਰਗੀ, ਜੋ ਇਸ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.8.11
तद्वा एतदक्षरं गार्ग्यदृष्टं द्रष्ट्रश्रुतं श्रोत्रमतं मन्त्रविज्ञातं विज्ञातृ ।
नान्यदतोऽस्ति द्रष्टृ ।
नान्यदतोऽस्ति श्रोतृ ।
नान्यदतोऽस्ति मन्तृ ।
नान्यदतोऽस्ति विज्ञातृ ।
एतस्मिन्नु खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च ॥ ३.८.११ ॥
ਹੇ ਗਾਰਗੀ, ਉਹ ਇਹ ਅੱਖਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਹੈ; ਅਣਸੁਣਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸ੍ਰੋਤਾ ਹੈ; ਅਣਵਿਚਾਰਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੰਤਾ ਹੈ; ਅਣਜਾਣਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਿਗਿਆਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ੍ਰੋਤਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੰਤਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਅੱਖਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਗਾਰਗੀ, ਆਕਾਸ਼ ਤਾਣੇ-ਪੇਟੇ ਵਾਂਗ ਓਤ-ਪ੍ਰੋਤ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.8.12
सा होवाच ब्राह्मणा भगवन्तस्तदेव बहु मन्यध्वं यदस्मान्नमस्कारेण मुच्येध्वम् ।
न वै जातु युष्माकमिमं कश्चिद्ब्रह्मोद्यं जेतेति ।
ततो ह वाचक्नव्युपरराम ॥ ३.८.१२ ॥
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪੂਜਯੋ, ਤੁਸੀਂ ਇਸੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝੋ ਕਿ ਇਸ ਨਮਸਕਾਰ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਓ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਬ੍ਰਹਮ-ਸੰਬੰਧੀ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ। ਤਦ ਵਾਚਕ੍ਨਵੀ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਈ।