ઉપનિષદો · Maitrāyaṇī 1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Maitrāyaṇī 1.1
ॐ बृहद्रथो ह वै नाम राजा राज्ये ज्येष्ठं पुत्रं निधापयित्वेदमशाश्वतं मन्यमानः शारीरं वैराग्यमुपेतोऽरण्यं निर्जगाम स तत्र परमं तप आस्थायादित्यमीक्षमाण ऊर्ध्वबाहुस्तिष्ठत्यन्ते सहस्रस्य मुनिरन्तिकमाजगामाग्निरिवाधूमकस्तेजसा निर्दहन्निवात्मविद्भगवाञ्च्हाकायन्य उत्तिष्ठोत्तिष्ठ वरं वृणीश्वेति राजानमब्रवीत्स तस्मै नमस्कृत्योवाच भगवन्नाहमात्मवित्त्वं तत्त्वविच्च्हृणुमो वयं स त्वं नो ब्रूहीत्येतद्वृतं पुरस्तादशक्यं मा पृच्च्ह प्रश्नमैक्ष्वाकान्यान्कामान्वृणीश्वेति शाकायन्यस्य चरणवभिमृश्यमानो राजेमां गाथां जगाद ॥ १.१ ॥
ॐ. બૃહદ્રથ નામે રાજા, રાજ્ય જ્યેષ્ઠ પુત્રને સોંપીને, આ જગતને અશાશ્વત માનીને, શરીર પ્રત્યે વૈરાગ્ય પામીને વનમાં ગયા. ત્યાં તેમણે પરમ તપ આદર્યું, હાથ ઊંચા કરીને સૂર્યને જોતા ઊભા રહ્યા. હજાર વર્ષના અંતે આત્મજ્ઞ ભગવાન શાકાયન્ય તેમની પાસે આવ્યા; ધૂમાડા વિનાના અગ્નિ જેવા તેજથી જાણે બાળતા હોય તેવા તેઓ દેખાયા. 'ઊઠ, ઊઠ, વર માગ' એમ તેમણે રાજાને કહ્યું. રાજાએ તેમને પ્રણામ કરીને કહ્યું, 'ભગવન્, હું આત્મજ્ઞ નથી; આપ તત્ત્વજ્ઞ છો. અમે સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ; આપ અમને કહો.' ('આ વ્રત પહેલેથી અશક્ય છે; પ્રશ્ન ન પૂછ; ઇક્ષ્વાકુ વંશને યોગ્ય બીજી કામનાઓ માગ', એમ શાકાયન્યે કહ્યું.) શાકાયન્યના ચરણ સ્પર્શ કરતા રાજાએ આ ગાથા ગાઈ.
Maitrāyaṇī 1.2
भगवन्नस्थिचर्मस्नायुमज्जामांसशुक्रशोणितश्लेष्माश्रुदू षिते विण्मूत्रवातपित्तकफसङ्घाते दुर्गन्धे निःसारेऽस्मिञ्च्हरीरे किं कामोपभोगैः ॥ १.२ ॥
ભગવન્, હાડકાં, ચામડી, સ્નાયુ, મજ્જા, માંસ, શુક્ર, લોહી, કફ અને આંસુથી દૂષિત, મળ-મૂત્ર, વાત-પિત્ત-કફનો સમૂહ, દુર્ગંધયુક્ત, સારરહિત આ શરીરમાં કામોપભોગથી શું લાભ?
Maitrāyaṇī 1.3
कामक्रोधलोभभयविषादेर्ष्येष्टवियोगानिष्टसंप्रयोगक्षु त्पिपासाजरामृत्युरोगशोकाद्यैरभिहतेऽस्मिञ्च्हरीरे किं कामोपभोगैः ॥ १.३ ॥
કામ, ક્રોધ, લોભ, ભય, વિષાદ, ઈર્ષ્યા, પ્રિયનો વિયોગ, અપ્રિયનો સંયોગ, ભૂખ, તરસ, ઘડપણ, મૃત્યુ, રોગ, શોક વગેરેથી પીડિત આ શરીરમાં કામોપભોગથી શું લાભ?
Maitrāyaṇī 1.4
सर्वं चेदं क्षयिष्णु पश्यामो यथेमे दंशमशकादयस्तृणवन्नश्यतयोद्भूतप्रध्वंसिनः ॥ १.४ ॥
અને આ બધું નાશવંત છે, એમ અમે જોઈએ છીએ; જેમ આ ડાંસ, મચ્છર વગેરે ઘાસની જેમ નાશ પામે છે, ઉત્પન્ન થઈને નાશ પામનારાં.
Maitrāyaṇī 1.5
अथ किमेतैर्वा परेऽन्ये महाधनुर्धराश्चक्रवर्तिनः केचित्सुद्युम्नभूरिद्युम्नेन्द्रद्युम्नकुवलयाश्वयौवनाश्ववद्धिया श्वाश्वपतिः शशबिन्दुर्हारिश्चन्द्रोऽम्बरीषो ननूक्तस्वयातिर्ययातिनरण्योक्षसेनोत्थमरुत्तभरतप्रभृतयो राजानो मिषतो बन्धुवर्गस्य महतीं श्रियं त्यक्त्वास्माल्लोकादमुं लोकं प्रयान्ति ॥ १.५ ॥
તો પછી આમનાથી કે બીજા મહાધનુર્ધર ચક્રવર્તી રાજાઓથી શું લાભ? સુદ્યુમ્ન, ભૂરિદ્યુમ્ન, ઇન્દ્રદ્યુમ્ન, કુવલયાશ્વ, યૌવનાશ્વ, વધ્ર્યશ્વ, અશ્વપતિ, શશબિંદુ, હરિશ્ચંદ્ર, અંબરીષ, સ્વયાતિ નામે યયાતિ, નરણ્ય, અક્ષસેન, મરુત્ત, ભરત વગેરે રાજાઓ પોતાના બંધુજનોની નજર સામે મહાન ઐશ્વર્ય છોડીને આ લોકમાંથી તે લોકમાં ગયા.
Maitrāyaṇī 1.6
अथ किमेतैर्वा परेऽन्ये गन्धर्वासुरयक्षराक्षसभूतगणपिशाचोरगग्रहादीनां निरोधनं पश्यामः ॥ १.६ ॥
તો પછી આમનાથી કે બીજાઓથી શું લાભ? ગંધર્વ, અસુર, યક્ષ, રાક્ષસ, ભૂતગણ, પિશાચ, ઉરગ, ગ્રહ વગેરેનું નિયંત્રણ આપણે જોઈએ છીએ.
Maitrāyaṇī 1.7
अथ किमेतैर्वान्यानां शोषणं महार्णवानां शिखरिणां प्रपतनं ध्रुवस्य प्रचलनं स्थानं वा तरूणां निमज्जनं पृथिव्याः स्थानादपसरणं सुराणं सोऽहमित्येतद्विधेऽस्मिन्संसारे किं कामोपभोगैर्यैरेवाश्रितस्यासकृदिहावर्तनं दृश्यत इत्युद्धर्तुमर्हसीत्यन्धोदपानस्थो भेक इवाहमस्मिन्संसारे भगवंस्त्वं नो गतिस्त्वं नो गतिः ॥ १.७ ॥
તો પછી આમનાથી કે બીજાઓથી શું લાભ? મહાસાગરો સુકાઈ જવા, પર્વત-શિખરો પડવા, ધ્રુવનું ચલિત થવું કે સ્થાન બદલવું, વૃક્ષોનું ડૂબવું, પૃથ્વીનું પોતાના સ્થાનેથી ખસવું, દેવોનું પતન થવું—આ બધું આપણે જોઈએ છીએ. 'હું તે જ છું' એવા આ સંસારમાં કામભોગોથી શું લાભ, જેમનો આશ્રય લેનારને અહીં વારંવાર આવર્તન દેખાય છે? મને ઉદ્ધારવા આપ સમર્થ છો. આ સંસારમાં હું અંધ કૂવામાં પડેલા દેડકા જેવો છું. હે ભગવન્, આપ જ અમારી ગતિ છો; આપ જ અમારી ગતિ છો.