ઉપનિષદો · Muṇḍaka 3.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Muṇḍaka 3.2.1
स वेदैतत् परमं ब्रह्म धाम
यत्र विश्वं निहितं भाति शुभ्रम् ।
उपासते पुरुषं ये ह्यकामास्ते
शुक्रमेतदतिवर्तन्ति धीराः ॥ ३.२.१ ॥
તે આ પરમ બ્રહ્મધામને જાણે છે, જેમાં આ સમગ્ર વિશ્વ સ્થાપિત છે અને તેજસ્વી રીતે પ્રકાશે છે. કામનારહિત થઈને જેઓ પુરુષની ઉપાસના કરે છે, તે ધીર પુરુષો આ શુક્રને પાર કરી જાય છે.
Muṇḍaka 3.2.2
कामान् यः कामयते मन्यमानः
स कामभिर्जायते तत्र तत्र ।
पर्याप्तकामस्य कृतात्मनस्तु
इहैव सर्वे प्रविलीयन्ति कामाः ॥ ३.२.२ ॥
જે કામનાઓની કામના કરે છે અને તેનો જ વિચાર કરે છે, તે એ જ કામનાઓથી અહીં-ત્યાં જન્મ પામે છે. પરંતુ જેની કામનાઓ પૂર્ણ થઈ છે અને આત્મા કૃતાર્થ થયો છે, તેની બધી કામનાઓ અહીં જ વિલીન થાય છે.
Muṇḍaka 3.2.3
नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो
न मेधया न बहुना श्रुतेन ।
यमेवैष वृणुते तेन लभ्य-
स्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥ ३.२.३ ॥
આ આત્મા પ્રવચનથી પ્રાપ્ત થતો નથી, બુદ્ધિથી પણ નહીં, ઘણું સાંભળવાથી પણ નહીં. જેને તે પોતે પસંદ કરે છે તેના દ્વારા જ તે પ્રાપ્ત થાય છે; તેને માટે આ આત્મા પોતાનું સ્વરૂપ પ્રગટ કરે છે.
Muṇḍaka 3.2.4
नायमात्मा बलहीनेन लभ्यो
न च प्रमादात् तपसो वाप्यलिङ्गात् ।
एतैरुपायैर्यतते यस्तु विद्वां-
स्तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम ॥ ३.२.४ ॥
નિર્બળ વ્યક્તિ દ્વારા આ આત્મા પ્રાપ્ત થતો નથી; પ્રમાદથી કે યોગ્ય સાધન વિનાના તપથી પણ નહીં. આ ઉપાયોથી પ્રયત્ન કરનાર વિદ્વાનનો આ આત્મા બ્રહ્મધામમાં પ્રવેશે છે.
Muṇḍaka 3.2.5
संप्राप्यैनमृषयो ज्ञानतृप्ताः
कृतात्मानो वीतरागाः प्रशान्ताः
ते सर्वगं सर्वतः प्राप्य धीरा
युक्तात्मानः सर्वमेवाविशन्ति ॥ ३.२.५ ॥
તેને પામીને જ્ઞાનથી તૃપ્ત, આત્મસંયમી, વીતરાગ, શાંત ઋષિઓ; સર્વવ્યાપીને સર્વ બાજુથી પામીને ધીર, યોગયુક્ત આત્માઓ સર્વમાં પ્રવેશ કરે છે.
Muṇḍaka 3.2.6
वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः
संन्यासयोगाद् यतयः शुद्धसत्त्वाः ।
ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले
परामृताः परिमुच्यन्ति सर्वे ॥ ३.२.६ ॥
વેદાંતજ્ઞાનથી અર્થને સુનિશ્ચિત કરનારા, સંન્યાસયોગથી શુદ્ધસત્ત્વ યતિઓ; તેઓ સર્વે અંતકાળે બ્રહ્મલોકોમાં પરમામૃત થઈને સંપૂર્ણ મુક્ત થાય છે.
Muṇḍaka 3.2.7
गताः कलाः पञ्चदश प्रतिष्ठा
देवाश्च सर्वे प्रतिदेवतासु ।
कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा
परेऽव्यये सर्वे एकीभवन्ति ॥ ३.२.७ ॥
પંદર કળાઓ પોતાના આધારમાં જાય છે; બધા દેવો પોતપોતાના દેવતાઓમાં; કર્મો અને વિજ્ઞાનમય આત્મા પરમ અવ્યયમાં—એ સર્વ એક થાય છે.
Muṇḍaka 3.2.8
यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रेऽ
स्तं गच्छन्ति नामरूपे विहाय ।
तथा विद्वान् नामरूपाद्विमुक्तः
परात्परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥ ३.२.८ ॥
વહેતી નદીઓ નામ અને રૂપ છોડીને સમુદ્રમાં લીન થાય છે, તેવી રીતે જ્ઞાની નામરૂપથી મુક્ત થઈ પરાત્પર દિવ્ય પુરુષને પામે છે.
Muṇḍaka 3.2.9
स यो ह वै तत् परमं ब्रह्म वेद
ब्रह्मैव भवति नास्याब्रह्मवित्कुले भवति ।
तरति शोकं तरति पाप्मानं गुहाग्रन्थिभ्यो
विमुक्तोऽमृतो भवति ॥ ३.२.९ ॥
જે તે પરમ બ્રહ્મને જાણે છે, તે સ્વયં બ્રહ્મ જ થઈ જાય છે. તેના કુળમાં બ્રહ્મને ન જાણનાર જન્મતો નથી. તે શોકને તરી જાય છે, પાપને તરી જાય છે; હૃદયની ગાંઠોથી મુક્ત થઈ અમૃત બને છે.
Muṇḍaka 3.2.10
तदेतदृचाऽभ्युक्तम् ।
क्रियावन्तः श्रोत्रिया ब्रह्मनिष्ठाः
स्वयं जुह्वत एकर्षिं श्रद्धयन्तः ।
तेषामेवैतां ब्रह्मविद्यां वदेत
शिरोव्रतं विधिवद् यैस्तु चीर्णम् ॥ ३.२.१० ॥
આ એક ઋચામાં કહેવાયું છે: કર્મ કરનારા, શ્રોત્રિય, બ્રહ્મનિષ્ઠ, જેઓ શ્રદ્ધાથી પોતે એકર્ષિ (અંગિરસ)ને આહુતિ આપે છે—તેમને જ આ બ્રહ્મવિદ્યા કહેવી; જેમણે વિધિપૂર્વક શિરોવ્રત પાળ્યું હોય તેમને જ.
Muṇḍaka 3.2.11
तदेतत् सत्यमृषिरङ्गिराः
पुरोवाच नैतदचीर्णव्रतोऽधीते ।
नमः परमऋषिभ्यो नमः परमऋषिभ्यः ॥ ३.२.११ ॥
આ સત્ય છે: પૂર્વે ઋષિ અંગિરસે કહ્યું હતું કે જેણે વ્રત પાળ્યું નથી તે આનો અભ્યાસ કરતો નથી. પરમ ઋષિઓને નમસ્કાર, પરમ ઋષિઓને નમસ્કાર.