उपनिषदे · Muṇḍaka 3.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Muṇḍaka 3.2.1
स वेदैतत् परमं ब्रह्म धाम
यत्र विश्वं निहितं भाति शुभ्रम् ।
उपासते पुरुषं ये ह्यकामास्ते
शुक्रमेतदतिवर्तन्ति धीराः ॥ ३.२.१ ॥
तो हे परम ब्रह्मधाम जाणतो, ज्यात हे संपूर्ण विश्व स्थापित असून तेजस्वीपणे प्रकाशते. कामनारहित होऊन जे पुरुषाची उपासना करतात, ते धीर पुरुष या शुक्राला ओलांडून जातात.
Muṇḍaka 3.2.2
कामान् यः कामयते मन्यमानः
स कामभिर्जायते तत्र तत्र ।
पर्याप्तकामस्य कृतात्मनस्तु
इहैव सर्वे प्रविलीयन्ति कामाः ॥ ३.२.२ ॥
जो कामनांची कामना करतो व त्यांचाच विचार करतो, तो त्या कामनांमुळेच इथे-तिथे जन्म घेतो. पण ज्याच्या कामना तृप्त झाल्या आहेत आणि आत्मा कृतार्थ झाला आहे, त्याच्या सर्व कामना येथेच विलीन होतात.
Muṇḍaka 3.2.3
नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो
न मेधया न बहुना श्रुतेन ।
यमेवैष वृणुते तेन लभ्य-
स्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥ ३.२.३ ॥
हा आत्मा प्रवचनाने प्राप्त होत नाही, बुद्धीने नाही, किंवा पुष्कळ ऐकण्यानेही नाही. तो ज्याला स्वतः निवडतो त्याच्याद्वारेच तो प्राप्त होतो; त्याच्यासाठी हा आत्मा आपले स्वरूप प्रकट करतो.
Muṇḍaka 3.2.4
नायमात्मा बलहीनेन लभ्यो
न च प्रमादात् तपसो वाप्यलिङ्गात् ।
एतैरुपायैर्यतते यस्तु विद्वां-
स्तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम ॥ ३.२.४ ॥
दुर्बल माणसाला हा आत्मा प्राप्त होत नाही; प्रमादाने किंवा योग्य साधनेविना केलेल्या तपानेही नाही. या उपायांनी प्रयत्न करणाऱ्या विद्वानाचा हा आत्मा ब्रह्मधामात प्रवेश करतो.
Muṇḍaka 3.2.5
संप्राप्यैनमृषयो ज्ञानतृप्ताः
कृतात्मानो वीतरागाः प्रशान्ताः
ते सर्वगं सर्वतः प्राप्य धीरा
युक्तात्मानः सर्वमेवाविशन्ति ॥ ३.२.५ ॥
याला प्राप्त करून ज्ञानाने तृप्त, आत्मसंयमी, वीतराग, शांत असे ऋषी; सर्वव्यापी त्याला सर्व बाजूंनी प्राप्त करून धीर, योगयुक्त आत्मे सर्वात प्रवेश करतात.
Muṇḍaka 3.2.6
वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः
संन्यासयोगाद् यतयः शुद्धसत्त्वाः ।
ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले
परामृताः परिमुच्यन्ति सर्वे ॥ ३.२.६ ॥
वेदान्तज्ञानाने अर्थ निश्चित केलेले, संन्यासयोगाने शुद्धसत्त्व झालेले यती; ते सर्व अंतकाळी ब्रह्मलोकांत परम अमृत होऊन पूर्णपणे मुक्त होतात.
Muṇḍaka 3.2.7
गताः कलाः पञ्चदश प्रतिष्ठा
देवाश्च सर्वे प्रतिदेवतासु ।
कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा
परेऽव्यये सर्वे एकीभवन्ति ॥ ३.२.७ ॥
पंधरा कला आपल्या प्रतिष्ठेला जातात; सर्व देव आपापल्या देवतांमध्ये; कर्मे आणि विज्ञानमय आत्मा परम अव्ययात—हे सर्व एकरूप होतात.
Muṇḍaka 3.2.8
यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रेऽ
स्तं गच्छन्ति नामरूपे विहाय ।
तथा विद्वान् नामरूपाद्विमुक्तः
परात्परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥ ३.२.८ ॥
वाहणाऱ्या नद्या नाम आणि रूप सोडून समुद्रात विलीन होतात; त्याचप्रमाणे ज्ञानी नामरूपापासून मुक्त होऊन परात्पर दिव्य पुरुषाला प्राप्त होतो.
Muṇḍaka 3.2.9
स यो ह वै तत् परमं ब्रह्म वेद
ब्रह्मैव भवति नास्याब्रह्मवित्कुले भवति ।
तरति शोकं तरति पाप्मानं गुहाग्रन्थिभ्यो
विमुक्तोऽमृतो भवति ॥ ३.२.९ ॥
जो त्या परम ब्रह्माला जाणतो, तो स्वतः ब्रह्मच होतो. त्याच्या कुलात ब्रह्म न जाणणारा जन्माला येत नाही. तो शोक ओलांडतो, पाप ओलांडतो; हृदयातील गाठींपासून मुक्त होऊन अमर होतो.
Muṇḍaka 3.2.10
तदेतदृचाऽभ्युक्तम् ।
क्रियावन्तः श्रोत्रिया ब्रह्मनिष्ठाः
स्वयं जुह्वत एकर्षिं श्रद्धयन्तः ।
तेषामेवैतां ब्रह्मविद्यां वदेत
शिरोव्रतं विधिवद् यैस्तु चीर्णम् ॥ ३.२.१० ॥
हे एका ऋचेत सांगितले आहे: कर्म करणारे, श्रोत्रिय, ब्रह्मनिष्ठ, जे श्रद्धेने स्वतः एकर्षीला (अंगिरा) आहुती देतात—त्यांनाच ही ब्रह्मविद्या सांगावी; ज्यांनी विधिपूर्वक शिरोव्रत पाळले आहे त्यांनाच.
Muṇḍaka 3.2.11
तदेतत् सत्यमृषिरङ्गिराः
पुरोवाच नैतदचीर्णव्रतोऽधीते ।
नमः परमऋषिभ्यो नमः परमऋषिभ्यः ॥ ३.२.११ ॥
हे सत्य आहे: पूर्वी ऋषी अंगिरसांनी असे सांगितले की ज्याने व्रत पाळले नाही तो हे अध्ययन करत नाही. परम ऋषींना नमस्कार, परम ऋषींना नमस्कार.