ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Muṇḍaka 3.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Muṇḍaka 3.2.1
स वेदैतत् परमं ब्रह्म धाम
यत्र विश्वं निहितं भाति शुभ्रम् ।
उपासते पुरुषं ये ह्यकामास्ते
शुक्रमेतदतिवर्तन्ति धीराः ॥ ३.२.१ ॥
ਉਹ ਇਸ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਾਮਨਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁਰਖ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧੀਰ ਇਸ ਸ਼ੁਕਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Muṇḍaka 3.2.2
कामान् यः कामयते मन्यमानः
स कामभिर्जायते तत्र तत्र ।
पर्याप्तकामस्य कृतात्मनस्तु
इहैव सर्वे प्रविलीयन्ति कामाः ॥ ३.२.२ ॥
ਜੋ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Muṇḍaka 3.2.3
नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो
न मेधया न बहुना श्रुतेन ।
यमेवैष वृणुते तेन लभ्य-
स्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥ ३.२.३ ॥
ਇਹ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਸੁਣਨ ਨਾਲ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਆਪ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਲਈ ਇਹ ਆਤਮਾ ਆਪਣਾ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Muṇḍaka 3.2.4
नायमात्मा बलहीनेन लभ्यो
न च प्रमादात् तपसो वाप्यलिङ्गात् ।
एतैरुपायैर्यतते यस्तु विद्वां-
स्तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम ॥ ३.२.४ ॥
ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਇਹ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਨਾ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ, ਨਾ ਠੀਕ ਸਾਧਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਪ ਨਾਲ। ਇਹਨਾਂ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦਾ ਇਹ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Muṇḍaka 3.2.5
संप्राप्यैनमृषयो ज्ञानतृप्ताः
कृतात्मानो वीतरागाः प्रशान्ताः
ते सर्वगं सर्वतः प्राप्य धीरा
युक्तात्मानः सर्वमेवाविशन्ति ॥ ३.२.५ ॥
ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ, ਆਤਮ-ਸੰਜਮੀ, ਵੀਤਰਾਗ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਸ਼ੀ; ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਧੀਰ, ਯੋਗ-ਯੁਕਤ ਆਤਮਾਵਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Muṇḍaka 3.2.6
वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः
संन्यासयोगाद् यतयः शुद्धसत्त्वाः ।
ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले
परामृताः परिमुच्यन्ति सर्वे ॥ ३.२.६ ॥
ਵੇਦਾਂਤ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੰਨਿਆਸ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਸੱਤਵ ਵਾਲੇ ਯਤੀ; ਉਹ ਸਭ ਅੰਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Muṇḍaka 3.2.7
गताः कलाः पञ्चदश प्रतिष्ठा
देवाश्च सर्वे प्रतिदेवतासु ।
कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा
परेऽव्यये सर्वे एकीभवन्ति ॥ ३.२.७ ॥
ਪੰਦਰਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਆਧਾਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ; ਕਰਮ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਮਈ ਆਤਮਾ ਪਰਮ ਅਵਿਯ ਵਿੱਚ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Muṇḍaka 3.2.8
यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रेऽ
स्तं गच्छन्ति नामरूपे विहाय ।
तथा विद्वान् नामरूपाद्विमुक्तः
परात्परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥ ३.२.८ ॥
ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨਾਮ ਅਤੇ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨੀ ਨਾਮ-ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਾਤਪਰ ਦਿਵਿਆ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Muṇḍaka 3.2.9
स यो ह वै तत् परमं ब्रह्म वेद
ब्रह्मैव भवति नास्याब्रह्मवित्कुले भवति ।
तरति शोकं तरति पाप्मानं गुहाग्रन्थिभ्यो
विमुक्तोऽमृतो भवति ॥ ३.२.९ ॥
ਜੋ ਉਸ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਜੰਮਦਾ। ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Muṇḍaka 3.2.10
तदेतदृचाऽभ्युक्तम् ।
क्रियावन्तः श्रोत्रिया ब्रह्मनिष्ठाः
स्वयं जुह्वत एकर्षिं श्रद्धयन्तः ।
तेषामेवैतां ब्रह्मविद्यां वदेत
शिरोव्रतं विधिवद् यैस्तु चीर्णम् ॥ ३.२.१० ॥
ਇਹ ਇੱਕ ਰਿਚਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਖੁਦ ਏਕਰਸ਼ੀ (ਅੰਗਿਰਸ) ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤ ਪਾਲਿਆ ਹੋਵੇ।
Muṇḍaka 3.2.11
तदेतत् सत्यमृषिरङ्गिराः
पुरोवाच नैतदचीर्णव्रतोऽधीते ।
नमः परमऋषिभ्यो नमः परमऋषिभ्यः ॥ ३.२.११ ॥
ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ: ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਅੰਗਿਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਵ੍ਰਤ ਨਹੀਂ ਪਾਲਿਆ ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।