ઉપનિષદો · Bṛhadāraṇyaka 1.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 1.2.1
नैवेह किं चनाग्र आसीत् ।
मृत्युनैवेदमावृतमासीदशनायया ।
अशनाया हि मृत्युः ।
तन्मनोऽकुरुतात्मन्वी स्यामिति ।
सोऽर्चन्नचरत् ।
तस्यार्चत आपोऽजायन्त ।
अर्चते वै मे कमभूदिति ।
तदेवार्क्यस्यार्कत्वम् ।
कं ह वा अस्मै भवति य एवमेतदर्क्यस्यार्कत्वं वेद ॥ १.२.१ ॥
શરૂઆતમાં અહીં ખરેખર કંઈ જ નહોતું. આ બધું મૃત્યુથી, ભૂખથી આવરિત હતું; કારણ કે ભૂખ જ મૃત્યુ છે. તેણે મનમાં સંકલ્પ કર્યો: 'હું આત્મવાન થાઉં.' અર્ચન કરતાં તે વિચર્યો. તેના અર્ચનથી પાણીઓ ઉત્પન્ન થયાં. 'મારા અર્ચનથી મને આનંદ થયો' — તેથી જ અર્ક્યનું અર્કત્વ. આ રીતે જે અર્ક્યના આ અર્કત્વને જાણે છે, તેને ખરેખર આનંદ થાય છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.2.2
आपो वा अर्कः ।
तद्यदपां शर आसीत्तत्समहन्यत ।
सा पृथिव्यभवत् ।
तस्यामश्राम्यत् ।
तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य तेजोरसो निरवर्तताग्निः ॥ १.२.२ ॥
પાણી જ ખરેખર અર્ક છે. પાણીનો જે સાર હતો તે ઘન થઈ તે પૃથ્વી બની. તેમાં તે શ્રમ્યો. તે થાકેલા, તપેલા તેજનો રસ બહાર આવ્યો — અગ્નિ.
Bṛhadāraṇyaka 1.2.3
स त्रेधात्मानं व्यकुरुतादित्यं तृतीयं वायुं तृतीयम् ।
स एष प्राणस्त्रेधाविहितः ।
तस्य प्राची दिक्शिरोऽसौ चासौ चेर्मौ ।
अथास्य प्रतीची दिक्पुच्छमसौ चासौ च सक्थ्यौ ।
दक्षिणा चोदीची च पार्श्वे ।
द्यौः पृष्ठमन्तरिक्षमुदरमियमुरः ।
स एषोऽप्सु प्रतिष्ठितः ।
यत्र क्व चैति तदेव प्रतितिष्ठत्येवं विद्वान् ॥ १.२.३ ॥
તેણે પોતાને ત્રણ રીતે વિભાજિત કર્યો: આદિત્ય રૂપે એક ભાગ, વાયુ રૂપે એક ભાગ. આ પ્રાણ ત્રણ પ્રકારે સ્થાપિત છે. તેની પૂર્વ દિશા માથું; આ અને તે બે હાથ. પશ્ચિમ દિશા પૂંછડી; આ અને તે બે પગ. દક્ષિણ અને ઉત્તર બે બાજુઓ. દ્યુલોક પીઠ, અંતરિક્ષ ઉદર, આ પૃથ્વી છાતી. તે જળમાં પ્રતિષ્ઠિત છે. તે જ્યાં પણ જાય ત્યાં સ્થિર રહે છે—આ રીતે જાણનાર જ્ઞાની.
Bṛhadāraṇyaka 1.2.4
सोऽकामयत द्वितीयो म आत्मा जायेतेति ।
स मनसा वाचं मिथुनं समभवदशनाया मृत्युः ।
तद्यद्रेत आसीत्स संवत्सरोऽभवत् ।
न ह पुरा ततः संवत्सर आस ।
तमेतावन्तं कालमबिभर्यावान्त्संवत्सरः ।
तमेतावतः कालस्य परस्तादसृजत ।
तं जातमभिव्याददात् ।
स भाणकरोत् ।
सैव वागभवत् ॥ १.२.४ ॥
તેણે ઇચ્છા કરી: 'મારો બીજો આત્મા જન્મે.' તેણે મનથી વાણી સાથે મિલન કર્યું; ભૂખ જ મૃત્યુ બની. જે રેત હતું તે સંવત્સર (વર્ષ) બન્યું. તે પહેલાં વર્ષ ન હતું. વર્ષ જેટલો કાળ, તેટલો કાળ તેણે તેને ધારણ કર્યું. આટલા કાળ પછી તેણે તેને સર્જ્યું. જન્મેલાને તેણે ખોલી દીધું. તે ચીસ પાડી. તે જ વાણી બની.
Bṛhadāraṇyaka 1.2.5
स ऐक्षत यदि वा इममभिमंस्ये कनीयोऽन्नं करिष्य इति ।
स तया वाचा तेनात्मनेदं सर्वमसृजत यदिदं किञ्च ऋचो यजूंषि सामानि छन्दांसि यज्ञान् प्रजां पशून् ।
स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत ।
सर्वं वा अत्तीति तददितेरदितित्वम् ।
सर्वस्यात्ता भवति सर्वमस्यान्नं भवति य एवमेतददितेरदितित्वं वेद ॥ १.२.५ ॥
તેણે વિચાર્યું: 'આનું ધ્યાન કરું તો નાનું અન્ન સર્જીશ.' તે વાણીથી, તે આત્માથી, અહીંનું બધું તેણે સર્જ્યું: ઋચાઓ, યજુઃ, સામ, છંદ, યજ્ઞો, પ્રજા, પશુઓ. તેણે જે જે સર્જ્યું તે ખાવાનો તેણે ઇરાદો કર્યો. 'બધું ખાય છે' તેથી તે અદિતિ; આ જ અદિતિનું અદિતિત્વ. આ રીતે અદિતિનું આ અદિતિત્વ જાણનાર સૌનો ભક્ષક બને છે, અને સૌ તેનું અન્ન બને છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.2.6
सोऽकामयत भूयसा यज्ञेन भूयो यजेयेति ।
सोऽश्राम्यत् ।
स तपोऽतप्यत ।
तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य यशो वीर्यमुदक्रामत् ।
प्राणा वै यशो वीर्यम् ।
तत्प्राणेषूत्क्रान्तेषु शरीरं श्वयितुमध्रियत ।
तस्य शरीर एव मन आसीत् ॥ १.२.६ ॥
તેણે ઇચ્છા કરી: 'વધુ યજ્ઞથી હું વધુ યજન કરીશ.' તે થાક્યો. તેણે તપ કર્યું. થાકેલા, તપેલા તેનામાંથી યશ અને વીર્ય નીકળી ગયાં. ખરેખર પ્રાણો જ યશ અને વીર્ય છે. તે પ્રાણો પ્રાણોમાંથી નીકળી જતાં શરીર ફૂલવા લાગ્યું. તેના શરીરમાં જ મન હતું.
Bṛhadāraṇyaka 1.2.7
सोऽकामयत मेध्यं म इदं स्यादात्मन्व्यनेन स्यामिति ।
ततोऽश्वः समभवत् ।
यदश्वत्तन्मेध्यमभूदिति तदेवाश्वमेधस्याश्वमेधत्वम् ।
एष ह वा अश्वमेधं वेद य एनमेवं वेद ।
तमनवरुध्यैवामन्यत ।
तं संवत्सरस्य परस्तादात्मन आलभत ।
पशून् देवताभ्यः प्रत्यौहत् ।
तस्मात्सर्वदेवत्यं प्रोक्षितं प्राजापत्यमालभन्ते ।
एष वा अश्वमेधो य एष तपति ।
तस्य संवत्सर आत्मा ।
अयमग्निरर्कः ।
तस्येमे लोका आत्मानः ।
तावेतावर्काश्वमेधौ ।
सो पुनरेकैव देवता भवति मृत्युरेव ।
अप पुनर्मृत्युं जयति ।
नैनं मृत्युराप्नोति ।
मृत्युरस्यात्मा भवति ।
सर्वमायुरेति ।
एतासां देवतानामेको भवति ॥ १.२.७ ॥
તેમણે ઇચ્છ્યું: આ મારા માટે પવિત્ર થાઓ, હું આત્મવાન થાઉં. ત્યારે ઘોડો ઉત્પન્ન થયો. 'અશ્વત્' (વ્યાપ્ત) હોવાથી તે પવિત્ર બન્યો; આ જ અશ્વમેધનું અશ્વમેધત્વ. આ રીતે જાણનાર અશ્વમેધ જાણે છે. તેને મેળવ્યા વિના તેમણે વિચાર્યું. વર્ષ પછી પોતાને જ બલિ તરીકે અર્પ્યા. પશુઓને દેવતાઓને અર્પ્યા. તેથી સર્વદેવત્ય, પ્રોક્ષિત, પ્રાજાપત્ય પશુનો વધ થાય છે. જે આ તપે છે તે જ અશ્વમેધ. તેનો આત્મા સંવત્સર. આ અગ્નિ અર્ક. તેના આ લોકો આત્માઓ. આ બંને અર્ક અને અશ્વમેધ. તે ફરી એક જ દેવતા બને છે, તે મૃત્યુ જ. ફરી મૃત્યુ જીતે છે. મૃત્યુ તેને પામતું નથી; મૃત્યુ જ તેનો આત્મા બને છે. સંપૂર્ણ આયુષ્ય પામે છે. આ દેવતાઓમાંનો એક બને છે.