ଉପନିଷଦ · Bṛhadāraṇyaka 1.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 1.2.1
नैवेह किं चनाग्र आसीत् ।
मृत्युनैवेदमावृतमासीदशनायया ।
अशनाया हि मृत्युः ।
तन्मनोऽकुरुतात्मन्वी स्यामिति ।
सोऽर्चन्नचरत् ।
तस्यार्चत आपोऽजायन्त ।
अर्चते वै मे कमभूदिति ।
तदेवार्क्यस्यार्कत्वम् ।
कं ह वा अस्मै भवति य एवमेतदर्क्यस्यार्कत्वं वेद ॥ १.२.१ ॥
ଆଦିରେ ଏଠାରେ ପ୍ରକୃତରେ କିଛି ନଥିଲା। ଏ ସବୁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ କ୍ଷୁଧାରେ ଆବୃତ ଥିଲା; କାରଣ କ୍ଷୁଧା ହିଁ ମୃତ୍ୟୁ। ସେ ମନରେ ସଂକଳ୍ପ କଲେ: 'ମୁଁ ଆତ୍ମାବାନ୍ ହେଉ।' ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ସେ ବିଚରଣ କଲେ। ତାହାଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନାରୁ ଜଳସବୁ ଜନ୍ମିଲା। 'ମୋ ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ମୋର ଆନନ୍ଦ ହେଲା' — ତେଣୁ ଅର୍କ୍ୟର ଅର୍କତ୍ୱ। ଏହିପରି ଯେ ଅର୍କ୍ୟର ଏହି ଅର୍କତ୍ୱ ଜାଣେ, ତାହାର ନିଶ୍ଚୟ ଆନନ୍ଦ ହୁଏ।
Bṛhadāraṇyaka 1.2.2
आपो वा अर्कः ।
तद्यदपां शर आसीत्तत्समहन्यत ।
सा पृथिव्यभवत् ।
तस्यामश्राम्यत् ।
तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य तेजोरसो निरवर्तताग्निः ॥ १.२.२ ॥
ଜଳ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ଅର୍କ। ଜଳର ଯାହା ସାର ଥିଲା ତାହା ଘନ ହୋଇ ସେ ପୃଥିବୀ ହେଲା। ତାହାରି ଉପରେ ସେ ପରିଶ୍ରମ କଲେ। ସେହି ଶ୍ରାନ୍ତ, ତପ୍ତ ଜଣଙ୍କ ତେଜର ରସ ବାହାରିଲା — ଅଗ୍ନି।
Bṛhadāraṇyaka 1.2.3
स त्रेधात्मानं व्यकुरुतादित्यं तृतीयं वायुं तृतीयम् ।
स एष प्राणस्त्रेधाविहितः ।
तस्य प्राची दिक्शिरोऽसौ चासौ चेर्मौ ।
अथास्य प्रतीची दिक्पुच्छमसौ चासौ च सक्थ्यौ ।
दक्षिणा चोदीची च पार्श्वे ।
द्यौः पृष्ठमन्तरिक्षमुदरमियमुरः ।
स एषोऽप्सु प्रतिष्ठितः ।
यत्र क्व चैति तदेव प्रतितिष्ठत्येवं विद्वान् ॥ १.२.३ ॥
ସେ ନିଜକୁ ତିନି ପ୍ରକାରରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ: ଆଦିତ୍ୟ ରୂପେ ଏକ ଭାଗ, ବାୟୁ ରୂପେ ଏକ ଭାଗ। ଏହି ପ୍ରାଣ ତିନି ପ୍ରକାରେ ସ୍ଥାପିତ। ଏହାର ପୂର୍ବ ଦିଗ ମସ୍ତକ; ଏହା ଓ ତାହା ଦୁଇ ବାହୁ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଲାଞ୍ଜ; ଏହା ଓ ତାହା ଦୁଇ ପାଦ। ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ। ଦ୍ୟୁଲୋକ ପିଠି, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଉଦର, ଏହି ପୃଥିବୀ ଛାତି। ସେ ଜଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସେ ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେଠାରେ ହିଁ ସ୍ଥିର ରହନ୍ତି—ଏପରି ଜାଣିଥିବା ଜ୍ଞାନୀ।
Bṛhadāraṇyaka 1.2.4
सोऽकामयत द्वितीयो म आत्मा जायेतेति ।
स मनसा वाचं मिथुनं समभवदशनाया मृत्युः ।
तद्यद्रेत आसीत्स संवत्सरोऽभवत् ।
न ह पुरा ततः संवत्सर आस ।
तमेतावन्तं कालमबिभर्यावान्त्संवत्सरः ।
तमेतावतः कालस्य परस्तादसृजत ।
तं जातमभिव्याददात् ।
स भाणकरोत् ।
सैव वागभवत् ॥ १.२.४ ॥
ସେ ଇଚ୍ଛା କଲେ: 'ମୋର ଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମା ଜନ୍ମୁ।' ସେ ମନ ଦ୍ୱାରା ବାକ୍ ସହ ମିଳିତ ହେଲେ; କ୍ଷୁଧା ହିଁ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା। ଯାହା ରେତ ଥିଲା ତାହା ସଂବତ୍ସର (ବର୍ଷ) ହେଲା। ତାହା ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଷ ନଥିଲା। ବର୍ଷ ଯେତେ କାଳ, ସେତେ କାଳ ସେ ତାହାକୁ ଧାରଣ କଲେ। ଏତେ କାଳ ପରେ ସେ ତାହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଜାତକୁ ସେ ଖୋଲିଦେଲେ। ସେ ଚିତ୍କାର କଲା। ସେହି ବାକ୍ ହେଲା।
Bṛhadāraṇyaka 1.2.5
स ऐक्षत यदि वा इममभिमंस्ये कनीयोऽन्नं करिष्य इति ।
स तया वाचा तेनात्मनेदं सर्वमसृजत यदिदं किञ्च ऋचो यजूंषि सामानि छन्दांसि यज्ञान् प्रजां पशून् ।
स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत ।
सर्वं वा अत्तीति तददितेरदितित्वम् ।
सर्वस्यात्ता भवति सर्वमस्यान्नं भवति य एवमेतददितेरदितित्वं वेद ॥ १.२.५ ॥
ସେ ଭାବିଲେ: 'ଏହାକୁ ଯଦି ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ତେବେ ସାନ ଅନ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିବି।' ସେହି ବାକ୍ ଦ୍ୱାରା, ସେହି ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା, ଏଠାରେ ଯାହା ଅଛି ସମସ୍ତ ସେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ: ଋକ୍, ଯଜୁଃ, ସାମ, ଛନ୍ଦ, ଯଜ୍ଞ, ପ୍ରଜା, ପଶୁ। ସେ ଯାହା ଯାହା ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ତାହା ଖାଇବାକୁ ସେ ଇଚ୍ଛା କଲେ। 'ସବୁ ଖାଏ' ବୋଲି ତାହା ଅଦିତି; ଏହା ଅଦିତିର ଅଦିତିତ୍ୱ। ଏପରି ଅଦିତିର ଏହି ଅଦିତିତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ସବୁର ଭକ୍ଷକ ହୁଏ; ସବୁ ତାହାର ଅନ୍ନ ହୁଏ।
Bṛhadāraṇyaka 1.2.6
सोऽकामयत भूयसा यज्ञेन भूयो यजेयेति ।
सोऽश्राम्यत् ।
स तपोऽतप्यत ।
तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य यशो वीर्यमुदक्रामत् ।
प्राणा वै यशो वीर्यम् ।
तत्प्राणेषूत्क्रान्तेषु शरीरं श्वयितुमध्रियत ।
तस्य शरीर एव मन आसीत् ॥ १.२.६ ॥
ସେ ଇଚ୍ଛା କଲେ: 'ଅଧିକ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଆହୁରି ଯଜନ କରିବି।' ସେ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ। ସେ ତପସ୍ୟା କଲେ। କ୍ଳାନ୍ତ, ତପ୍ତ ତାହାଙ୍କଠାରୁ ଯଶ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟ ବାହାରିଗଲା। ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାଣ ହିଁ ଯଶ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟ। ସେହି ପ୍ରାଣ ପ୍ରାଣମାନଙ୍କଠାରୁ ବାହାରିଗଲେ ଶରୀର ଫୁଲିବାକୁ ଲାଗିଲା। ତାହାଙ୍କ ଶରୀରରେ ହିଁ ମନ ଥିଲା।
Bṛhadāraṇyaka 1.2.7
सोऽकामयत मेध्यं म इदं स्यादात्मन्व्यनेन स्यामिति ।
ततोऽश्वः समभवत् ।
यदश्वत्तन्मेध्यमभूदिति तदेवाश्वमेधस्याश्वमेधत्वम् ।
एष ह वा अश्वमेधं वेद य एनमेवं वेद ।
तमनवरुध्यैवामन्यत ।
तं संवत्सरस्य परस्तादात्मन आलभत ।
पशून् देवताभ्यः प्रत्यौहत् ।
तस्मात्सर्वदेवत्यं प्रोक्षितं प्राजापत्यमालभन्ते ।
एष वा अश्वमेधो य एष तपति ।
तस्य संवत्सर आत्मा ।
अयमग्निरर्कः ।
तस्येमे लोका आत्मानः ।
तावेतावर्काश्वमेधौ ।
सो पुनरेकैव देवता भवति मृत्युरेव ।
अप पुनर्मृत्युं जयति ।
नैनं मृत्युराप्नोति ।
मृत्युरस्यात्मा भवति ।
सर्वमायुरेति ।
एतासां देवतानामेको भवति ॥ १.२.७ ॥
ସେ ଇଚ୍ଛା କଲେ: ଏହା ମୋ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ହେଉ, ମୁଁ ଆତ୍ମବାନ ହେଉ। ତେବେ ଘୋଡା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। 'ଅଶ୍ୱତ' (ବ୍ୟାପ୍ତ) ହେତୁ ତାହା ପବିତ୍ର ହେଲା; ଏହା ଅଶ୍ୱମେଧର ଅଶ୍ୱମେଧତ୍ୱ। ଏପରି ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅଶ୍ୱମେଧ ଜାଣେ। ତାହା ନ ପାଇ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ। ବର୍ଷ ପରେ ନିଜକୁ ବଳି ରୂପେ ଅର୍ପଣ କଲେ। ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ତେଣୁ ସର୍ବଦେବତ୍ୟ, ପ୍ରୋକ୍ଷିତ, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପଶୁର ବଧ ହୁଏ। ଯେ ଏହା ତପେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ। ତାହାର ଆତ୍ମା ସଂବତ୍ସର। ଏହି ଅଗ୍ନି ଅର୍କ। ଏହି ଲୋକମାନେ ତାହାର ଆତ୍ମା। ଏହି ଦୁଇଟି ଅର୍କ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ। ସେ ପୁନର୍ବାର ଏକ ଦେବତା ହୁଏ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ। ପୁନର୍ବାର ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରେ। ମୃତ୍ୟୁ ତାହାକୁ ପାଏ ନାହିଁ; ମୃତ୍ୟୁ ତାହାର ଆତ୍ମା ହୁଏ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ପାଏ। ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ହୁଏ।