उपनिषद् · Chāndogya 1.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Chāndogya 1.11.1
अथ हैनं यजमान उवाच भगवन्तं वा अहं विविदिषाणीत्युषस्तिरस्मि चाक्रायण इति होवाच ॥ १.११.१ ॥
तब यजमान ने उससे कहा: हे भगवन्, मैं जानना चाहता हूँ। मैं चक्र का पुत्र उषस्ति हूँ, ऐसा उसने कहा।
Chāndogya 1.11.2
स होवाच भगवन्तं वा अहमेभिः सर्वैरार्त्विज्यैः पर्यैषिषं भगवतो वा अहमवित्त्यान्यानवृषि ॥ १.११.२ ॥
उसने कहा: हे भगवन्, मैंने इन सभी पुरोहिती कार्यों के लिए खोज की है, किंतु आपको न पाकर मैंने दूसरों को चुना है।
Chāndogya 1.11.3
भगवाꣳ स्त्वेव मे सर्वैरार्त्विज्यैरिति तथेत्यथ तर्ह्येत एव समतिसृष्टाः स्तुवतां यावत्त्वेभ्यो धनं दद्यास्तावन्मम दद्या इति तथेति ह यजमान उवाच ॥ १.११.३ ॥
भगवान् तो मेरे लिए सभी ऋत्विज्-कर्मों से ऐसा ही होने दो। तब ये सब छोड़ दिए गए स्तोताओं को जितना धन तुम उन्हें दोगे, उतना ही मुझे दो। 'ठीक है' — यजमान ने ऐसा ही कहा।
Chāndogya 1.11.4
अथ हैनं प्रस्तोतोपससाद प्रस्तोतर्या देवता प्रस्तावमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रस्तोष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति मा भगवानवोचत्कतमा सा देवतेति ॥ १.११.४ ॥
तब प्रस्तोता उनके पास गया और बोला: 'हे प्रस्तोता, जो देवता प्रस्ताव पर आश्रित है, उसे यदि तुम बिना जाने प्रस्तोत्र गाओगे, तो तुम्हारा सिर गिर जाएगा।' मुझसे भगवान् ने कहा — 'वह देवता कौन-सा है?'
Chāndogya 1.11.5
प्राण इति होवाच सर्वाणि ह वा इमानि भूतानि प्राणमेवाभिसंविशन्ति प्राणमभ्युज्जिहते सैषा देवता प्रस्तावमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रास्तोष्यो मूर्धा ते व्यपतिष्यत्तथोक्तस्य मयेति ॥ १.११.५ ॥
उसने कहा: 'प्राण ही। सचमुच ये सभी भूत प्राण में ही प्रवेश करते हैं और प्राण से ही ऊपर उठते हैं। यही वह देवता है जो प्रस्ताव पर आश्रित है। यदि तुम उसे बिना जाने प्रस्तोत्र गाते, तो मैंने जैसा कहा था वैसे ही तुम्हारा सिर गिर जाता।'
Chāndogya 1.11.6
अथ हैनमुद्गातोपससादोद्गातर्या देवतोद्गीथमन्वायत्ता तां चेदविद्वानुद्गास्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति मा भगवानवोचत्कतमा सा देवतेति ॥ १.११.६ ॥
तब उद्गाता उनके पास गया और बोला: 'हे उद्गाता, जो देवता उद्गीथ पर आश्रित है, उसे यदि तुम बिना जाने उद्गान करोगे, तो तुम्हारा सिर गिर जाएगा।' मुझसे भगवान् ने कहा — 'वह देवता कौन-सा है?'
Chāndogya 1.11.7
आदित्य इति होवाच सर्वाणि ह वा इमानि भूतान्यादित्यमुच्चैः सन्तं गायन्ति सैषा देवतोद्गीथमन्वायत्ता तां चेदविद्वानुदगास्यो मूर्धा ते व्यपतिष्यत्तथोक्तस्य मयेति ॥ १.११.७ ॥
उसने कहा, 'आदित्य' — ये सभी प्राणी आदित्य को ऊँचे स्वर में गाते हुए पुकारते हैं। यही देवता उद्गीथ के अधीन है। यदि तुम उसे बिना जाने उद्गीथ गाते, तो तुम्हारा सिर गिर जाता। जैसा मैंने कहा, वैसा ही है।
Chāndogya 1.11.8
अथ हैनं प्रतिहर्तोपससाद प्रतिहर्तर्या देवता प्रतिहारमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रतिहरिष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति मा भगवानवोचत्कतमा सा देवतेति ॥ १.११.८ ॥
तब प्रतिहर्ता उसके पास आया और बोला, 'हे प्रतिहर्ता! जो देवता प्रतिहार पर आश्रित है, यदि तुम उसे बिना जाने प्रतिहार करोगे, तो तुम्हारा सिर गिर जाएगा।' पूज्य ने मुझसे कहा, 'वह कौन-सा देवता है?'
Chāndogya 1.11.9
अन्नमिति होवाच सर्वाणि ह वा इमानि भूतान्यन्नमेव प्रतिहरमाणानि जीवन्ति सैषा देवता प्रतिहारमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रत्यहरिष्यो मूर्धा ते व्यपतिष्यत्तथोक्तस्य मयेति तथोक्तस्य मयेति ॥ १.११.९ ॥
उसने कहा, 'अन्न' — ये सभी प्राणी अन्न को ही वापस लेकर जीते हैं। यही देवता प्रतिहार पर आश्रित है। यदि तुम उसे बिना जाने प्रत्याहार करते, तो तुम्हारा सिर गिर जाता। जैसा मैंने कहा, वैसा ही है। जैसा मैंने कहा, वैसा ही है।