Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

उपनिषद् · Chāndogya 1.8

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

Chāndogya 1.8.1

त्रयो होद्गीथे कुशला बभूवुः शिलकः शालावत्यश्चैकितायनो दाल्भ्यः प्रवाहणो जैवलिरिति ते होचुरुद्गीथे वै कुशलाः स्मो हन्तोद्गीथे कथां वदाम इति ॥ १.८.१ ॥

उद्गीथ में तीन कुशल हुए — शिलक, शालावत्य, ऐकितायन दाल्भ्य, प्रवाहण जैवलि। उन्होंने कहा, "हम उद्गीथ में कुशल हैं; आओ, उद्गीथ के विषय में चर्चा करें।"

Chāndogya 1.8.2

तथेति ह समुपविविशुः स ह प्रवाहणो जैवलिरुवाच भगवन्तावग्रे वदतां ब्राह्मणयोर्वदतोर्वाचꣳ श्रोष्यामीति ॥ १.८.२ ॥

"ठीक है" कहकर वे दोनों बैठ गए। तब जैवलि के पुत्र प्रवाहण ने कहा, "पूज्यो, आप दोनों ब्राह्मण पहले बोलें; मैं आपकी वाणी सुनूँगा।"

Chāndogya 1.8.3

स ह शिलकः शालावत्यश्चैकितायनं दाल्भ्यमुवाच हन्त त्वा पृच्छानीति पृच्छेति होवाच ॥ १.८.३ ॥

शालावत्य शिलक ने ऐकितायन दाल्भ्य से कहा, "आओ, मैं तुमसे पूछता हूँ।" दाल्भ्य ने कहा, "पूछो।"

Chāndogya 1.8.4

का साम्नो गतिरिति स्वर इति होवाच स्वरस्य का गतिरिति प्राण इति होवाच प्राणस्य का गतिरित्यन्नमिति होवाचान्नस्य का गतिरित्याप इति होवाच ॥ १.८.४ ॥

"साम का आधार क्या है?" "स्वर", उसने कहा। "स्वर का आधार क्या है?" "प्राण", उसने कहा। "प्राण का आधार क्या है?" "अन्न", उसने कहा। "अन्न का आधार क्या है?" "जल", उसने कहा।

Chāndogya 1.8.5

अपां का गतिरित्यसौ लोक इति होवाचामुष्य लोकस्य का गतिरिति न स्वर्गं लोकमति नयेदिति होवाच स्वर्गं वयं लोकꣳ सामाभिसंस्थापयामः स्वर्गसꣳस्तावꣳ हि सामेति ॥ १.८.५ ॥

"जलों का आधार क्या है?" "वह लोक", उसने कहा। "उस लोक का आधार क्या है?" "वह स्वर्ग-लोक से आगे न ले जाए", उसने कहा। "स्वर्ग-लोक को हम साम के द्वारा स्थापित करते हैं, क्योंकि साम स्वर्ग तक पहुँचाने वाली स्तुति है।"

Chāndogya 1.8.6

तꣳ ह शिलकः शालावत्यश्चैकितायनं दाल्भ्यमुवाचाप्रतिष्ठितं वै किल ते दाल्भ्य साम यस्त्वेतर्हि ब्रूयान्मूर्धा ते विपतिष्यतीति मूर्धा ते विपतेदिति ॥ १.८.६ ॥

शिलक शालावत्य ने एकितायन दाल्भ्य से कहा: हे दाल्भ्य, तुम्हारा साम वास्तव में आधारहीन है। जो अभी तुमसे कहे कि 'तुम्हारा सिर गिर जाएगा', तो तुम्हारा सिर गिर जाएगा।

Chāndogya 1.8.7

हन्ताहमेतद्भगवतो वेदानीति विद्धीति होवाचामुष्य लोकस्य का गतिरित्ययं लोक इति होवाचास्य लोकस्य का गतिरिति न प्रतिष्ठां लोकमिति नयेदिति होवाच प्रतिष्ठां वयं लोकꣳ सामाभिसꣳस्थापयामः प्रतिष्ठासꣳ स्तावꣳ हि सामेति ॥ १.८.७ ॥

दाल्भ्य ने कहा: अच्छा, मैं भगवान से यह जानूँगा, ऐसा समझो। उसने पूछा: इस लोक की गति क्या है? उत्तर मिला: यह लोक। फिर पूछा: इस लोक की गति क्या है? उत्तर: यह लोक आधार नहीं है। ऐसा नहीं होना चाहिए। आधार के लिए हम लोक को साम से स्थापित करते हैं, क्योंकि साम वास्तव में आधार है, स्तुति है।

Chāndogya 1.8.8

तꣳ ह प्रवाहणो जैवलिरुवाचान्तवद्वै किल ते शालावत्य साम यस्त्वेतर्हि ब्रूयान्मूर्धा ते विपतिष्यतीति मूर्धा ते विपतेदिति हन्ताहमेतद्भगवतो वेदानीति विद्धीति होवाच ॥ १.८.८ ॥

प्रवाहण जैवलि ने उससे कहा: हे शालावत्य, तुम्हारा साम वास्तव में सीमित है। जो अभी तुमसे कहे कि 'तुम्हारा सिर गिर जाएगा', तो तुम्हारा सिर गिर जाएगा। अच्छा, मैं यह भगवान से जानूँगा, ऐसा समझो। उसने यह कहा।