उपनिषद् · Chāndogya 5.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Chāndogya 5.2.1
स होवाच किं मेऽन्नं भविष्यतीति यत्किञ्चिदिदमा श्वभ्य आ शकुनिभ्य इति होचुस्तद्वा एतदनस्यान्नमनो ह वै नाम प्रत्यक्षं न ह वा एवंविदि किञ्चनानन्नं भवतीति ॥ ५.२.१ ॥
उसने कहा: 'मेरा अन्न क्या होगा?' उत्तर दिया गया: 'जो कुछ भी यहाँ है, कुत्तों से लेकर पक्षियों तक।' यह अन्न का अन्न है; अनस् (प्राण) का नाम 'अनः' प्रत्यक्ष है। ऐसा जानने वाले के लिए कुछ भी अभक्ष्य नहीं होता।
Chāndogya 5.2.2
स होवाच किं मे वासो भविष्यतीत्याप इति होचुस्तस्माद्वा एतदशिष्यन्तः पुरस्ताच्चोपरिष्टाच्चाद्भिः परिदधति लम्भुको ह वासो भवत्यनग्नो ह भवति ॥ ५.२.२ ॥
वह बोले, 'मेरे लिए वस्त्र क्या होगा?' तो उन्होंने कहा, 'जल।' इसीलिए भोजन करने वाले लोग आगे और पीछे से जल से लपेटते हैं। जो इस प्रकार जानता है, उसे वस्त्र मिलता है और वह नग्न नहीं होता।
Chāndogya 5.2.3
तद्धैतत्सत्यकामो जाबालो गोश्रुतये वैयाघ्रपद्यायोक्त्वोवाच यद्यप्येनच्छुष्काय स्थाणवे ब्रूयाज्जायेरन्नेवास्मिञ्छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति ॥ ५.२.३ ॥
यह बात सत्यकाम जाबाल ने वैयाघ्रपद्य गोश्रुति से कहकर बोला, 'यदि इसे सूखे ठूंठ से कहा जाए, तो भी उसमें शाखाएँ उग आएँगी और पत्ते निकलेंगे।'
Chāndogya 5.2.4
अथ यदि महज्जिगमिषेदमावास्यायां दीक्षित्वा पौर्णमास्याँ रात्रौ सर्वौषधस्य मन्थं दधिमधुनोरुपमथ्य ज्येष्ठा श्रेष्ठाय स्वाहेत्यग्नावाज्यस्य हुत्वा मन्थे सम्पातमवनयेत् ॥ ५.२.४ ॥
अब यदि कोई बड़ी प्राप्ति की इच्छा करे, तो अमावस्या को दीक्षा लेकर पूर्णिमा की रात सभी औषधियों का मंथ, दही और मधु मिलाकर मथे; 'ज्येष्ठाय श्रेष्ठाय स्वाहा' कहकर अग्नि में घी की आहुति देकर मंथ में सम्पात (टपका हुआ घी) डाले।
Chāndogya 5.2.5
वसिष्ठाय स्वाहेत्यग्नावाज्यस्य हुत्वा मन्थे सम्पातमवनयेत्प्रतिष्ठायै स्वाहेत्यग्नावाज्यस्य हुत्वा मन्थे सम्पातमवनयेत्सम्पदे स्वाहेत्यग्नावाज्यस्य हुत्वा मन्थे सम्पातमवनयेदायतनाय स्वाहेत्यग्नावाज्यस्य हुत्वा मन्थे सम्पातमवनयेत् ॥ ५.२.५ ॥
'वसिष्ठ के लिए स्वाहा' कहकर अग्नि में घी की आहुति देकर मंथ में सम्पात डाले; 'प्रतिष्ठा के लिए स्वाहा' कहकर अग्नि में घी की आहुति देकर मंथ में सम्पात डाले; 'सम्पदा के लिए स्वाहा' कहकर अग्नि में घी की आहुति देकर मंथ में सम्पात डाले; 'आयतन के लिए स्वाहा' कहकर अग्नि में घी की आहुति देकर मंथ में सम्पात डाले।
Chāndogya 5.2.6
अथ प्रतिसृप्याञ्जलौ मन्थमाधाय जपत्यमो नामास्यमा हि ते सर्वमिदँ स हि ज्येष्ठः श्रेष्ठो राजाधिपतिः स मा ज्यैष्ठ्यँ श्रैष्ठ्यँ राज्यमाधिपत्यं गमयत्वहमेवेदँ सर्वमसानीति ॥ ५.२.६ ॥
फिर वह (मन्थ को) अंजलि में रखकर धीरे से जप करता है: 'हे अम, तुम्हारा नाम अम है, क्योंकि यह सब तुम्हीं में है। वह ज्येष्ठ और श्रेष्ठ राजा और अधिपति है; वह मुझे ज्येष्ठता, श्रेष्ठता, राज्य और आधिपत्य प्राप्त कराए, ताकि मैं ही यह सब हो जाऊँ।'
Chāndogya 5.2.7
अथ खल्वेतयर्चा पच्छ आचामति तत्सवितुर्वृणीम इत्याचामति वयं देवस्य भोजनमित्याचामति श्रेष्ठँ सर्वधातममित्याचामति तुरं भगस्य धीमहीति सर्वं पिबति ॥ ५.२.७ ॥
फिर इसी ऋचा से वह (पात्र के शेष भाग से) आचमन करता है: 'तत् सवितुर्वरेण्यं वृणीमहे' कहकर आचमन करता है; 'वयं देवस्य भोजनम्' कहकर आचमन करता है; 'श्रेष्ठं सर्वधातमम्' कहकर आचमन करता है; 'तुरं भगस्य धीमहि' कहकर आचमन करता है, और फिर सब कुछ पी जाता है।
Chāndogya 5.2.8
निर्णिज्य कँसं चमसं वा पश्चादग्नेः संविशति चर्मणि वा स्थण्डिले वा वाचंयमोऽप्रसाहः स यदि स्त्रियं पश्येत्समृद्धं कर्मेति विद्यात् ॥ ५.२.८ ॥
बर्तन या चमस को धोकर, अग्नि के पीछे, मृगचर्म या नंगी भूमि पर, वाणी को संयमित रखकर, मौन होकर वह लेट जाता है। यदि वह स्त्री को देखे, तो जाने कि कर्म सफल होगा।
Chāndogya 5.2.9
तदेष श्लोको यदा कर्मसु काम्येषु स्त्रियँ स्वप्नेषु पश्यन्ति समृद्धिं तत्र जानीयात्तस्मिन्स्वप्ननिदर्शने तस्मिन्स्वप्ननिदर्शने ॥ ५.२.९ ॥
यही श्लोक है: जब कामना-युक्त कर्मों में स्वप्न में स्त्री को देखते हैं, तो वहीं समृद्धि को जानना चाहिए; उस स्वप्न-संकेत में, उस स्वप्न-संकेत में।