ઉપનિષદો · Muṇḍaka 3.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Muṇḍaka 3.1.1
द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।
तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति ॥ ३.१.१ ॥
બે સુંદર પાંખોવાળા, સાથે જોડાયેલા, મિત્ર એવા પક્ષીઓ એ જ વૃક્ષને આલિંગને બેઠાં છે. તેમાંથી એક મીઠું પિપ્પલ ફળ ખાય છે; બીજું ખાધા વિના માત્ર જુએ છે.
Muṇḍaka 3.1.2
समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नोऽ
नीशया शोचति मुह्यमानः ।
जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य
महिमानमिति वीतशोकः ॥ ३.१.२ ॥
એક જ વૃક્ષ પર ડૂબેલો પુરુષ પોતાની અસહાયતાથી શોક કરે છે અને મોહિત થાય છે. જ્યારે તે તે પ્રિય, અન્ય ઈશને અને તેની મહિમાને જુએ છે, ત્યારે તે શોકરહિત થાય છે.
Muṇḍaka 3.1.3
यदा पश्यः पश्यते रुक्मवर्णं
कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् ।
तदा विद्वान् पुण्यपापे विधूय
निरञ्जनः परमं साम्यमुपैति ॥ ३.१.३ ॥
જોનાર જ્યારે સોનેરી વર્ણના, કર્તા, ઈશ, પુરુષ, બ્રહ્મના મૂળને જુએ છે, ત્યારે જ્ઞાની પુણ્ય અને પાપ ખંખેરીને નિર્મળ થઈ પરમ સામ્ય પામે છે.
Muṇḍaka 3.1.4
प्रणो ह्येष यः सर्वभूतैर्विभाति
विजानन् विद्वान् भवते नातिवादी ।
आत्मक्रीड आत्मरतिः क्रियावा-
नेष ब्रह्मविदां वरिष्ठः ॥ ३.१.४ ॥
એ જ સર્વ ભૂતોથી પ્રકાશિત થાય છે. તેને સારી રીતે જાણનાર વિદ્વાન અતિવાદી થતો નથી. આત્મામાં ક્રીડા કરનાર, આત્મામાં રમનાર, કર્મનિષ્ઠ — એ જ બ્રહ્મવેત્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
Muṇḍaka 3.1.5
सत्येन लभ्यस्तपसा ह्येष आत्मा
सम्यग्ज्ञानेन ब्रह्मचर्येण नित्यम् ।
अन्तःशरीरे ज्योतिर्मयो हि शुभ्रो
यं पश्यन्ति यतयः क्षीणदोषाः ॥ ३.१.५ ॥
આ આત્મા સત્યથી, તપથી, સમ્યક જ્ઞાનથી અને નિત્ય બ્રહ્મચર્યથી પ્રાપ્ત થાય છે. શરીરની અંદર તે જ્યોતિર્મય અને શુભ્ર છે; દોષ ક્ષીણ થયેલા યતિઓ તેને જુએ છે.
Muṇḍaka 3.1.6
सत्यमेव जयते नानृतं
सत्येन पन्था विततो देवयानः ।
येनाऽऽक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा
यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम् ॥ ३.१.६ ॥
સત્યનો જ વિજય થાય છે, અસત્યનો નહીં. સત્યથી દેવયાન માર્ગ વિસ્તરેલો છે; જેના દ્વારા આપ્તકામ ઋષિઓ આગળ વધે છે, જ્યાં સત્યનું પરમ નિધાન છે.
Muṇḍaka 3.1.7
बृहच्च तद् दिव्यमचिन्त्यरूपं
सूक्ष्माच्च तत् सूक्ष्मतरं विभाति ।
दूरात् सुदूरे तदिहान्तिके च
पश्यन्त्विहैव निहितं गुहायाम् ॥ ३.१.७ ॥
તે મહાન, દિવ્ય, અચિંત્ય રૂપવાળું છે. સૂક્ષ્મથી પણ સૂક્ષ્મતર થઈને તે પ્રકાશે છે. દૂરથી પણ અતિ દૂર છે, અને અહીં નજીક પણ છે. અહીં જ, ગુફામાં રહેલા તેને તેઓ જુએ.
Muṇḍaka 3.1.8
न चक्षुषा गृह्यते नापि वाचा
नान्यैर्देवैस्तपसा कर्मण वा ।
ज्ञानप्रसादेन विशुद्धसत्त्व-
स्ततस्तु तं पश्यते निष्कलं
ध्यायमानः ॥ ३.१.८ ॥
તે આંખથી ગ્રહણ થતો નથી, વાણીથી પણ નહિ; અન્ય દેવોથી, તપથી કે કર્મથી પણ નહિ. જ્ઞાનની પ્રસન્નતાથી, શુદ્ધ સત્ત્વવાળો ધ્યાન કરતાં તે નિષ્કળને જુએ છે.
Muṇḍaka 3.1.9
एषोऽणुरात्मा चेतसा वेदितव्यो
यस्मिन् प्राणः पञ्चधा संविवेश ।
प्राणैश्चित्तं सर्वमोतं प्रजानां
यस्मिन् विशुद्धे विभवत्येष आत्मा ॥ ३.१.९ ॥
આ અણુરૂપ આત્મા મનથી જાણવા યોગ્ય છે, જેમાં પાંચ પ્રકારનો પ્રાણ પ્રવેશ્યો છે. પ્રાણીઓનું સમગ્ર ચિત્ત પ્રાણો દ્વારા તેમાં ઓતપ્રોત છે; તે વિશુદ્ધ થાય ત્યારે આ આત્મા પ્રગટ થાય છે.
Muṇḍaka 3.1.10
यं यं लोकं मनसा संविभाति
विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् ।
तं तं लोकं जयते तांश्च कामां-
स्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेत् भूतिकामः ॥ ३.१.१० ॥
મનથી તે જે જે લોકને પ્રકાશિત કરે છે, શુદ્ધ સત્ત્વવાળો જે જે કામનાઓ ઇચ્છે છે, તે તે લોકને અને તે કામનાઓને પણ તે જીતે છે. તેથી સમૃદ્ધિની કામનાવાળાએ આત્મજ્ઞાનીનો આદર કરવો.