ଉପନିଷଦ · Muṇḍaka 3.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Muṇḍaka 3.1.1
द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।
तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति ॥ ३.१.१ ॥
ଦୁଇଟି ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷଯୁକ୍ତ, ଏକତ୍ର ସଂଯୁକ୍ତ, ସଖା ପକ୍ଷୀ ସେହି ଏକ ବୃକ୍ଷକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମଧୁର ପିପ୍ପଳ ଫଳ ଖାଏ; ଅନ୍ୟଟି ନ ଖାଇ କେବଳ ଦେଖେ।
Muṇḍaka 3.1.2
समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नोऽ
नीशया शोचति मुह्यमानः ।
जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य
महिमानमिति वीतशोकः ॥ ३.१.२ ॥
ଗୋଟିଏ ବୃକ୍ଷରେ ନିମଗ୍ନ ପୁରୁଷ ନିଜର ଅସହାୟତାରୁ ଶୋକ କରେ ଓ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ସେ ସେହି ପ୍ରିୟ, ଭିନ୍ନ ଈଶ୍ୱର ଓ ତାଙ୍କ ମହିମାକୁ ଦେଖେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଶୋକମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Muṇḍaka 3.1.3
यदा पश्यः पश्यते रुक्मवर्णं
कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् ।
तदा विद्वान् पुण्यपापे विधूय
निरञ्जनः परमं साम्यमुपैति ॥ ३.१.३ ॥
ଦ୍ରଷ୍ଟା ଯେତେବେଳେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, କର୍ତ୍ତା, ଈଶ, ପୁରୁଷ, ବ୍ରହ୍ମର ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳକୁ ଦେଖେ, ସେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନୀ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପକୁ ଝାଡ଼ି ନିର୍ମଳ ହୋଇ ପରମ ସାମ୍ୟ ପାଏ।
Muṇḍaka 3.1.4
प्रणो ह्येष यः सर्वभूतैर्विभाति
विजानन् विद्वान् भवते नातिवादी ।
आत्मक्रीड आत्मरतिः क्रियावा-
नेष ब्रह्मविदां वरिष्ठः ॥ ३.१.४ ॥
ଏହି ସର୍ବଭୂତଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବରେ ଜାଣି ବିଦ୍ୱାନ ଅତିବାଦୀ ହୁଏ ନାହିଁ। ଆତ୍ମାରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା, ଆତ୍ମାରେ ରମଣ କରୁଥିବା, କର୍ମନିଷ୍ଠ — ଏହି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Muṇḍaka 3.1.5
सत्येन लभ्यस्तपसा ह्येष आत्मा
सम्यग्ज्ञानेन ब्रह्मचर्येण नित्यम् ।
अन्तःशरीरे ज्योतिर्मयो हि शुभ्रो
यं पश्यन्ति यतयः क्षीणदोषाः ॥ ३.१.५ ॥
ଏହି ଆତ୍ମା ସତ୍ୟ, ତପସ୍ୟା, ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନ ଓ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଶରୀର ଭିତରେ ସେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଓ ଶୁଭ୍ର; ଦୋଷକ୍ଷୟ ହୋଇଥିବା ଯତିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।
Muṇḍaka 3.1.6
सत्यमेव जयते नानृतं
सत्येन पन्था विततो देवयानः ।
येनाऽऽक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा
यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम् ॥ ३.१.६ ॥
ସତ୍ୟରେ ହିଁ ଜୟ ହୁଏ, ମିଥ୍ୟାରେ ନୁହେଁ। ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବଯାନ ପଥ ବିସ୍ତୃତ ଅଛି; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆପ୍ତକାମ ଋଷିମାନେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟର ପରମ ନିଧାନ।
Muṇḍaka 3.1.7
बृहच्च तद् दिव्यमचिन्त्यरूपं
सूक्ष्माच्च तत् सूक्ष्मतरं विभाति ।
दूरात् सुदूरे तदिहान्तिके च
पश्यन्त्विहैव निहितं गुहायाम् ॥ ३.१.७ ॥
ତାହା ମହାନ, ଦିବ୍ୟ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ରୂପ ବିଶିଷ୍ଟ। ସୂକ୍ଷ୍ମଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମତର ହୋଇ ତାହା ପ୍ରକାଶେ। ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ତାହା ଅତି ଦୂରରେ, ଓ ଏଠାରେ ନିକଟରେ ମଧ୍ୟ। ଏଠାରେ ଗୁହାରେ ନିହିତ ତାହାକୁ ସେମାନେ ଦେଖନ୍ତୁ।
Muṇḍaka 3.1.8
न चक्षुषा गृह्यते नापि वाचा
नान्यैर्देवैस्तपसा कर्मण वा ।
ज्ञानप्रसादेन विशुद्धसत्त्व-
स्ततस्तु तं पश्यते निष्कलं
ध्यायमानः ॥ ३.१.८ ॥
ସେ ଚକ୍ଷୁରେ ଗୃହୀତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ବାଣୀରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ତପସ୍ୟା ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଜ୍ଞାନ-ପ୍ରସାଦରେ, ବିଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଧ୍ୟାନ କରି ସେହି ନିଷ୍କଳକୁ ଦେଖେ।
Muṇḍaka 3.1.9
एषोऽणुरात्मा चेतसा वेदितव्यो
यस्मिन् प्राणः पञ्चधा संविवेश ।
प्राणैश्चित्तं सर्वमोतं प्रजानां
यस्मिन् विशुद्धे विभवत्येष आत्मा ॥ ३.१.९ ॥
ଏହି ଅଣୁରୂପ ଆତ୍ମା ମନ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଯାହାଙ୍କଠାରେ ପଞ୍ଚବିଧ ପ୍ରାଣ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଚିତ୍ତ ପ୍ରାଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାହାଠାରେ ଓତପ୍ରୋତ; ଯେତେବେଳେ ତାହା ବିଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଆତ୍ମା ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
Muṇḍaka 3.1.10
यं यं लोकं मनसा संविभाति
विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् ।
तं तं लोकं जयते तांश्च कामां-
स्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेत् भूतिकामः ॥ ३.१.१० ॥
ମନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ, ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ୱ ପୁରୁଷ ଯେଉଁ ଯେଉଁ କାମନା କରେ, ସେହି ସେହି ଲୋକ ଓ ସେହି କାମନାକୁ ସେ ଜିତେ। ଅତଏବ ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକ ଆତ୍ମଜ୍ଞଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବ।