ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Muṇḍaka 3.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Muṇḍaka 3.1.1
द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।
तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति ॥ ३.१.१ ॥
ਦੋ ਸੁੰਦਰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਕੱਠੇ ਜੁੜੇ, ਮਿੱਤਰ ਪੰਛੀ ਉਸੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਪਿੱਪਲ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਨਾ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਕੇਵਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
Muṇḍaka 3.1.2
समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नोऽ
नीशया शोचति मुह्यमानः ।
जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य
महिमानमिति वीतशोकः ॥ ३.१.२ ॥
ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਡੁੱਬਿਆ ਪੁਰਖ ਆਪਣੀ ਬੇਬਸੀ ਕਾਰਨ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਪਿਆਰੇ, ਵੱਖਰੇ ਈਸ਼ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Muṇḍaka 3.1.3
यदा पश्यः पश्यते रुक्मवर्णं
कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् ।
तदा विद्वान् पुण्यपापे विधूय
निरञ्जनः परमं साम्यमुपैति ॥ ३.१.३ ॥
ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਜਦੋਂ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਕਰਤਾ, ਈਸ਼, ਪੁਰਖ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਗਿਆਨੀ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਝਾੜ ਕੇ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਸਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Muṇḍaka 3.1.4
प्रणो ह्येष यः सर्वभूतैर्विभाति
विजानन् विद्वान् भवते नातिवादी ।
आत्मक्रीड आत्मरतिः क्रियावा-
नेष ब्रह्मविदां वरिष्ठः ॥ ३.१.४ ॥
ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਵਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਵਾਲਾ, ਕਰਮਸ਼ੀਲ — ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
Muṇḍaka 3.1.5
सत्येन लभ्यस्तपसा ह्येष आत्मा
सम्यग्ज्ञानेन ब्रह्मचर्येण नित्यम् ।
अन्तःशरीरे ज्योतिर्मयो हि शुभ्रो
यं पश्यन्ति यतयः क्षीणदोषाः ॥ ३.१.५ ॥
ਇਹ ਆਤਮਾ ਸੱਚ, ਤਪ, ਸਮਿਆਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਜੋਤੀਮਯ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ੍ਰ ਹੈ; ਦੋਸ਼ ਖੀਣ ਹੋਏ ਯਤੀ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
Muṇḍaka 3.1.6
सत्यमेव जयते नानृतं
सत्येन पन्था विततो देवयानः ।
येनाऽऽक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा
यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम् ॥ ३.१.६ ॥
ਸੱਚ ਦੀ ਹੀ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਝੂਠ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਸੱਚ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਯਾਨ ਮਾਰਗ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਆਪਤਕਾਮ ਰਿਸ਼ੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਚ ਦਾ ਪਰਮ ਨਿਧਾਨ ਹੈ।
Muṇḍaka 3.1.7
बृहच्च तद् दिव्यमचिन्त्यरूपं
सूक्ष्माच्च तत् सूक्ष्मतरं विभाति ।
दूरात् सुदूरे तदिहान्तिके च
पश्यन्त्विहैव निहितं गुहायाम् ॥ ३.१.७ ॥
ਉਹ ਮਹਾਨ, ਦਿਵਯ ਅਤੇ ਅਚਿੰਤਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸੂਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਸੂਖਮਤਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਨੇੜੇ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵੇਖਣ।
Muṇḍaka 3.1.8
न चक्षुषा गृह्यते नापि वाचा
नान्यैर्देवैस्तपसा कर्मण वा ।
ज्ञानप्रसादेन विशुद्धसत्त्व-
स्ततस्तु तं पश्यते निष्कलं
ध्यायमानः ॥ ३.१.८ ॥
ਉਹ ਅੱਖ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਬੋਲ ਨਾਲ; ਨਾ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਤਪ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ। ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਸੱਤ੍ਵ ਵਾਲਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨਿਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
Muṇḍaka 3.1.9
एषोऽणुरात्मा चेतसा वेदितव्यो
यस्मिन् प्राणः पञ्चधा संविवेश ।
प्राणैश्चित्तं सर्वमोतं प्रजानां
यस्मिन् विशुद्धे विभवत्येष आत्मा ॥ ३.१.९ ॥
ਇਹ ਅਣੂ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਮਨ ਨਾਲ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਚਿੱਤ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਰੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Muṇḍaka 3.1.10
यं यं लोकं मनसा संविभाति
विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् ।
तं तं लोकं जयते तांश्च कामां-
स्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेत् भूतिकामः ॥ ३.१.१० ॥
ਮਨ ਨਾਲ ਜਿਸ ਜਿਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁੱਧ ਸੱਤਵ ਵਾਲਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲਾ ਆਤਮਗਿਆਨੀ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੇ।