ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Taittirīya 3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Taittirīya 3.1
भृगुर्वै वारुणिः । वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तस्मा एतत्प्रोवाच । अन्नं प्राणं चक्षुः श्रोत्रं मनो वाचमिति ।
तँ होवाच । यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद् ब्रह्मेति ।
स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥ ३.१ ॥
ਵਰੁਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭ੍ਰਿਗੂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਰੁਣ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ, 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਿਆ: ਅੰਨ, ਪ੍ਰਾਣ, ਅੱਖ, ਕੰਨ, ਮਨ, ਵਾਣੀ। ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਜੀਵ ਜਨਮਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ। ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।' ਉਸਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਤਪ ਕਰਕੇ
Taittirīya 3.2
अन्नं ब्रह्मेति व्यजानात् । अन्नाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । अन्नेन जातानि जीवन्ति । अन्नं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति ।
तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तँ होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति स तपोऽतप्यत ।
स तपस्तप्त्वा ॥ ३.२ ॥
'ਅੰਨ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ' ਇਹ ਉਸਨੇ ਸਮਝਿਆ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅੰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਜੀਵ ਜਨਮਦੇ ਹਨ, ਅੰਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ, ਅੰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਰੁਣ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ, 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਤਪ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ। ਤਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।' ਉਸਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ।
Taittirīya 3.3
प्राणो ब्रह्मेति व्यजानात् । प्राणाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । प्राणेन जातानि जीवन्ति । प्राणं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति ।
तद्विज्ञाय पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तँ होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ।
स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥ ३.३ ॥
'ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ' ਇਹ ਉਸਨੇ ਸਮਝਿਆ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਜੀਵ ਜਨਮਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਰੁਣ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ, 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਤਪ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ। ਤਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।' ਉਸਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਤਪ ਕਰਕੇ
Taittirīya 3.4
मनो ब्रह्मेति व्यजानात् । मनसो ह्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । मनसा जातानि जीवन्ति । मनः प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति ।
तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तँ होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ।
स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥ ३.४ ॥
ਮਨ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਹ ਉਸਨੇ ਜਾਣਿਆ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਜੀਵ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਰੁਣ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ, "ਭਗਵਨ, ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ।" ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤਪ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ; ਤਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।" ਉਸਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਤਪ ਕਰਕੇ...
Taittirīya 3.5
विज्ञानं ब्रह्मेति व्यजानात् । विज्ञानाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । विज्ञानेन जातानि जीवन्ति । विज्ञानं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति ।
तद्विज्ञाय पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तँ होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ।
स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥ ३.५ ॥
ਵਿਗਿਆਨ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਹ ਉਸਨੇ ਜਾਣਿਆ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਜੀਵ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਰੁਣ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ, "ਭਗਵਨ, ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ।" ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤਪ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ; ਤਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।" ਉਸਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਤਪ ਕਰਕੇ...
Taittirīya 3.6
आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात् । आनन्दाध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । आनन्देन जातानि जीवन्ति । आनन्दं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति ।
सैषा भार्गवी वारुणी विद्या । परमे व्योमन्प्रतिष्ठिता । स य एवं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन महान् कीर्त्या ॥ ३.६ ॥
ਆਨੰਦ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਹ ਉਸਨੇ ਜਾਣਿਆ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਜੀਵ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਭਾਰਗਵੀ-ਵਾਰੁਣੀ ਵਿੱਦਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਨਵਾਨ ਅਤੇ ਅੰਨਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੰਤਾਨ, ਪਸ਼ੂ, ਬ੍ਰਹਮਤੇਜ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Taittirīya 3.7
अन्नं न निन्द्यात् । तद्व्रतम् । प्राणो वा अन्नम् । शरीरमन्नादम् । प्राणे शरीरं प्रतिष्ठितम् । शरीरे प्राणः प्रतिष्ठितः । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् ।
स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन महान् कीर्त्या ॥ ३.७ ॥
ਅੰਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੇ; ਇਹ ਵਰਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਅੰਨ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਅੰਨਾਦ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਸਥਾਪਤ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਨ ਅੰਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅੰਨ ਅੰਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਨਵਾਨ ਅਤੇ ਅੰਨਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੰਤਾਨ, ਪਸ਼ੂ, ਬ੍ਰਹਮਤੇਜ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Taittirīya 3.8
अन्नं न परिचक्षीत । तद्व्रतम् । आपो वा अन्नम् । ज्योतिरन्नादम् । अप्सु ज्योतिः प्रतिष्ठितम् । ज्योतिष्यापः प्रतिष्ठिताः ।
तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन महान् कीर्त्या ॥ ३.८ ॥
ਅੰਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਇਹੀ ਵ੍ਰਤ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਹੀ ਅੰਨ ਹੈ; ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅੰਨ ਦਾ ਭੋਗਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਿਆ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਨ ਅੰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਠਹਿਰਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਨ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਿਆ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਨਵਾਨ ਅਤੇ ਅੰਨਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੰਤਾਨ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Taittirīya 3.9
अन्नं बहु कुर्वीत । तद्व्रतम् । पृथिवी वा अन्नम् । आकाशोऽन्नादः । पृथिव्यामाकाशः प्रतिष्ठितः । आकाशे पृथिवी प्रतिष्ठिता ।
तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन महान्कीर्त्या ॥ ३.९ ॥
ਅੰਨ ਬਹੁਤ ਪੈਦਾ ਕਰੇ। ਇਹੀ ਵ੍ਰਤ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਹੀ ਅੰਨ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼ ਅੰਨ ਦਾ ਭੋਗਤਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਠਹਿਰਿਆ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਠਹਿਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਨ ਅੰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਠਹਿਰਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਨ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਿਆ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਨਵਾਨ ਅਤੇ ਅੰਨਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੰਤਾਨ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Taittirīya 3.10
न कञ्चन वसतौ प्रत्याचक्षीत । तद्व्रतम् । तस्माद्यया कया च विधया बह्वन्नं प्राप्नुयात् । अराध्यस्मा अन्नमित्याचक्षते ।
एतद्वै मुखतोऽन्नँराद्धम् । मुखतोऽस्मा अन्नँराध्यते । एतद्वै मध्यतोऽन्नँराद्धम् । मध्यतोऽस्मा अन्नँराध्यते । एदद्वा अन्ततोऽन्नँराद्धम् ।
अन्ततोऽस्मा अन्नँराध्यते
य एवं वेद । क्षेम इति वाचि । योगक्षेम इति प्राणापानयोः । कर्मेति हस्तयोः । गतिरिति पादयोः । विमुक्तिरिति पायौ ।
इति मानुषीः समाज्ञाः । अथ दैवीः । तृप्तिरिति वृष्टौ । बलमिति विद्युति
यश इति पशुषु । ज्योतिरिति नक्षत्रेषु । प्रजातिरमृतमानन्द इत्युपस्थे । सर्वमित्याकाशे । तत्प्रतिष्ठेत्युपासीत । प्रतिष्ठावान् भवति ।
तन्मह इत्युपासीत । महान्भवति । तन्मन इत्युपासीत । मानवान्भवति
तन्नम इत्युपासीत । नम्यन्तेऽस्मै कामाः । तद्ब्रह्मेत्युपासीत । ब्रह्मवान्भवति । तद्ब्रह्मणः परिमर इत्युपासीत ।
पर्येण म्रियन्ते द्विषन्तः सपत्नाः । परि येऽप्रिया भ्रातृव्याः । स यश्चायं पुरुषे । यश्चासावादित्ये । स एकः
स य एवंवित् । अस्माल्लोकात्प्रेत्य । एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य ।
एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । इमाँल्लोकन्कामान्नी कामरूप्यनुसञ्चरन् ।
एतत् साम गायन्नास्ते । हा ३ वु हा ३ वु हा ३ वु
अहमन्नमहमन्नमहमन्नम् । अहमन्नादो३ऽहमन्नादो३ऽअहमन्नादः । अहँश्लोककृदहँश्लोककृदहँश्लोककृत् । अहमस्मि प्रथमजा ऋता३स्य ।
पूर्वं देवेभ्योऽमृतस्य ना३भायि । यो मा ददाति स इदेव मा३ऽऽवाः । अहमन्नमन्नमदन्तमा३द्मि । अहं विश्वं भुवनमभ्यभवा३म् ।
सुवर्णज्योतीः । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥ ३.१० ॥
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਨਕਾਰ ਨਾ ਕਰੇ। ਇਹੀ ਵਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਬਹੁਤ ਅੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਪਕਾਇਆ ਅੰਨ ਹੈ; ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੱਧ ਰਾਹੀਂ ਪਕਾਇਆ ਅੰਨ ਹੈ; ਮੱਧ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅੰਤ ਰਾਹੀਂ ਪਕਾਇਆ ਅੰਨ ਹੈ; ਅੰਤ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ 'ਕਸ਼ੇਮ', ਪ੍ਰਾਣ-ਅਪਾਨ ਵਿੱਚ 'ਯੋਗਕਸ਼ੇਮ', ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ 'ਕਰਮ', ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਗਤੀ', ਗੁਦਾ ਵਿੱਚ 'ਵਿਮੁਕਤੀ' — ਇਹ ਮਾਨੁਸ਼ੀ ਨਾਮ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੈਵੀ: ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ 'ਤ੍ਰਿਪਤੀ', ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ 'ਬਲ', ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ 'ਯਸ਼', ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ 'ਜੋਤਿ', ਉਪਸਥ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰਜਾਤੀ, ਅਮ੍ਰਿਤ, ਆਨੰਦ', ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ 'ਸਰਵ'। 'ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ' ਵਜੋਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ; ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਮਹਃ' ਵਜੋਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਮਨਃ' ਵਜੋਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ; ਉਹ ਮਨਸਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਨਮਃ' ਵਜੋਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ; ਉਸ ਅੱਗੇ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਝੁਕਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਬ੍ਰਹਮ' ਵਜੋਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ 'ਪਰਿਮਰ' ਵਜੋਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ; ਉਸਦੇ ਦੋਖੀ ਵੈਰੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਸ ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਆਦਿਤਯ ਵਿੱਚ ਹੈ — ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਜਾ ਕੇ ਇਸ ਅੰਨਮਈ ਆਤਮਾ ਨੂੰ, ਇਸ ਪ੍ਰਾਣਮਈ ਆਤਮਾ ਨੂੰ, ਇਸ ਮਨੋਮਈ ਆਤਮਾ ਨੂੰ, ਇਸ ਵਿਗਿਆਨਮਈ ਆਤਮਾ ਨੂੰ, ਇਸ ਆਨੰਦਮਈ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਸਾਮ ਗਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਹਾ ੩ ਵੁ, ਹਾ ੩ ਵੁ, ਹਾ ੩ ਵੁ। ਮੈਂ ਅੰਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਅੰਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਅੰਨ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਅੰਨਾਦ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਅੰਨਾਦ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਅੰਨਾਦ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸ਼ਲੋਕਕਰਤਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸ਼ਲੋਕਕਰਤਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸ਼ਲੋਕਕਰਤਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਰਿਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮਿਆ ਹਾਂ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਨਮਿਆ। ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਅੰਨ ਹਾਂ; ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਮੁੱਚੇ ਭੁਵਨ ਨੂੰ ਅਭਿਭੂਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੋਤਿ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਹੈ।