ऋग्वेद · सूक्त 1.140
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.140.1
वे॒दि॒षदे॑ प्रि॒यधा॑माय सु॒द्युते॑ धा॒सिमि॑व॒ प्र भ॑रा॒ योनि॑म॒ग्नये॑ ।
वस्त्रे॑णेव वासया॒ मन्म॑ना॒ शुचिं॑ ज्यो॒तीर॑थं शु॒क्रव॑र्णं तमो॒हन॑म् ॥
वेदीवर विराजमान, प्रिय धाम असलेल्या, सुंदर दीप्तिमान अग्नीसाठी आसन आण. वस्त्राने जसे, तसे मनाच्या स्तुतीने त्या शुचि, प्रकाशरथ, शुभ्रवर्ण, अंधकारनाशकाला सजव.
1.140.2
अ॒भि द्वि॒जन्मा॑ त्रि॒वृदन्न॑मृज्यते संवत्स॒रे वा॑वृधे ज॒ग्धमी॒ पुनः॑ ।
अ॒न्यस्या॒सा जि॒ह्वया॒ जेन्यो॒ वृषा॒ न्य॑न्येन॑ व॒निनो॑ मृष्ट वार॒णः ॥
दोनदा जन्मलेला, त्रिगुण अग्नी अन्नाकडे उठतो; वर्षात तो वाढतो, खाल्लेले पुन्हा. दुसऱ्याच्या या जिभेतून जन्मलेल्या वृषभाप्रमाणे तो अरण्ये खाली चाटतो, दुसऱ्याने अडवलेला.
1.140.3
कृ॒ष्ण॒प्रुतौ॑ वेवि॒जे अ॑स्य स॒क्षितौ॑ उ॒भा त॑रेते अ॒भि मा॒तरा॒ शिशु॑म् ।
प्रा॒चाजि॑ह्वं ध्व॒सय॑न्तं तृषु॒च्युत॒मा साच्यं॒ कुप॑यं॒ वर्ध॑नं पि॒तुः ॥
काळ्या रेषांचे, थरथरणारे हे दोघे याचे सहचर; दोन्ही माता बाळाकडे पार जातात. ज्वालाजिभेचा, जळणारा, वेगवान, यज्ञात वाढणारा, पित्याला वाढवणारा — त्याच्याकडे.
1.140.4
मु॒मु॒क्ष्वो॑ मन॑वे मानवस्य॒ते र॑घु॒द्रुवः॑ कृ॒ष्णसी॑तास ऊ॒ जुवः॑ ।
अ॒स॒म॒ना अ॑जि॒रासो॑ रघु॒ष्यदो॒ वात॑जूता॒ उप॑ युज्यन्त आ॒शवः॑ ॥
मुक्ती इच्छिणाऱ्या, मानवाला प्रिय असणाऱ्या! मनूसाठी धावणारे, काळे-पांढरे, वेगाने धावणारे; एकमनाचे, घोड्यांसारखे, वाऱ्याने चालवलेले, वेगाला जुंपले जातात.
1.140.5
आद॑स्य॒ ते ध्व॒सय॑न्तो॒ वृथे॑रते कृ॒ष्णमभ्वं॒ महि॒ वर्पः॒ करि॑क्रतः ।
यत्सीं॑ म॒हीम॒वनिं॒ प्राभि मर्मृ॑शदभिश्व॒सन्त्स्त॒नय॒न्नेति॒ नान॑दत् ॥
तेव्हा याचे वेगाने धावणारे व्यर्थ जातात; काळे धुळीचे रूप, मोठा विस्तार तो करतो; तो महान पृथ्वीला स्पर्श करून पुढे जातो तेव्हा गर्जत, गडगडत येऊन निनादतो.
1.140.6
भूष॒न्न योऽधि॑ ब॒भ्रूषु॒ नम्न॑ते॒ वृषे॑व॒ पत्नी॑र॒भ्ये॑ति॒ रोरु॑वत् ।
ओ॒जा॒यमा॑नस्त॒न्व॑श्च शुम्भते भी॒मो न शृङ्गा॑ दविधाव दु॒र्गृभिः॑ ॥
बैलासारखा तळपणारा, स्वामीसारखा, तेजस्वींमध्ये वाकतो; बैलासारखा तो पत्न्यांकडे गर्जत येतो. बलातून जन्मलेला, आपले शरीर सजवतो; भयंकर, शिंगांसारखा, किल्ल्यांसह धावतो.
1.140.7
स सं॒स्तिरो॑ वि॒ष्टिरः॒ सं गृ॑भायति जा॒नन्ने॒व जा॑न॒तीर्नित्य॒ आ श॑ये ।
पुन॑र्वर्धन्ते॒ अपि॑ यन्ति दे॒व्य॑म॒न्यद्वर्पः॑ पि॒त्रोः कृ॑ण्वते॒ सचा॑ ॥
तो विस्तीर्ण पसारा एकत्र करतो; जाणणारा म्हणूनच, जाणाऱ्या उषांमध्ये तो सदैव वास करतो. त्या पुन्हा वाढतात आणि दैवी स्थानाकडे जातात; मातापित्यांसह मिळून दुसरे रूप घडवतात.
1.140.8
तम॒ग्रुवः॑ के॒शिनीः॒ सं हि रे॑भि॒र ऊ॒र्ध्वास्त॑स्थुर्म॒म्रुषीः॒ प्रायवे॒ पुनः॑ ।
तासां॑ ज॒रां प्र॑मु॒ञ्चन्ने॑ति॒ नान॑द॒दसुं॒ परं॑ ज॒नय॑ञ्जी॒वमस्तृ॑तम् ॥
अचल, केसाळ (उषा) त्याला एकत्र बिलगल्या; त्या उंच उभ्या राहिल्या, मृतासारख्या असूनही प्रयत्न करणाऱ्यासाठी पुन्हा जागल्या. त्यांची जरा दूर करून तो गर्जत जातो; दुरून प्राण निर्माण करत, अमर जीवन.
1.140.9
अ॒धी॒वा॒सं परि॑ मा॒तू रि॒हन्नह॑ तुवि॒ग्रेभिः॒ सत्व॑भिर्याति॒ वि ज्रयः॑ ।
वयो॒ दध॑त्प॒द्वते॒ रेरि॑ह॒त्सदानु॒ श्येनी॑ सचते वर्त॒नीरह॑ ॥
मातेला चाटत, वेढलेला (सूर्य) सभोवार, खरोखर, अनेक बळांसह जातो; मार्गांमध्ये विभागून पसरतो. बळ धारण करून, चालणाऱ्यासाठी पुन्हा पुन्हा चाटत, सदैव श्येनासारखा तेजस्वी तो त्या मार्गांना बिलगतो.
1.140.10
अ॒स्माक॑मग्ने म॒घव॑त्सु दीदिहि॒ अध॒ श्वसी॑वान्वृष॒भो दमू॑नाः ।
अ॒वास्या॒ शिशु॑मतीरदीदे॒र्वर्मे॑व यु॒त्सु प॑रि॒जर्भु॑राणः ॥
हे अग्नी, आमच्या दानशूर यजमानांमध्ये तेजस्वी हो; तेव्हा बलवान, वृषभासारखा, घराचा स्वामी होऊन त्यांना सोडू नकोस. वासरांसह (गायींसह) तू प्रज्वलित केलास; युद्धांत कवचासारखा, सभोवती सैन्यांनी वेढलेला (आमचे रक्षण कर).
1.140.11
इ॒दम॑ग्ने॒ सुधि॑तं॒ दुर्धि॑ता॒दधि॑ प्रि॒यादु॑ चि॒न्मन्म॑नः॒ प्रेयो॑ अस्तु ते ।
यत्ते॑ शु॒क्रं त॒न्वो॑ रोच॑ते॒ शुचि॒ तेना॒स्मभ्यं॑ वनसे॒ रत्न॒मा त्वम् ॥
हे अग्नी, हे सुप्रस्तुत (हविस) दुष्ट-अर्पणापासून दूर राहो; मनाच्या प्रियापेक्षाही ते तुला प्रिय असो. तुझ्या शरीरातून जे तेजस्वी शुक्र शुचिपण झळकते, त्याच्याद्वारेच आम्हांला धन दे.
1.140.12
रथा॑य॒ नाव॑मु॒त नो॑ गृ॒हाय॒ नित्या॑रित्रां प॒द्वतीं॑ रास्यग्ने ।
अ॒स्माकं॑ वी॒राँ उ॒त नो॑ म॒घोनो॒ जनां॑श्च॒ या पा॒रया॒च्छर्म॒ या च॑ ॥
रथासाठी एक नाव दे; आमच्या घरासाठीही दे, सदैव वेगवान, वल्ह्यांची (नाव). हे अग्नी, आमच्या वीरांना, आमच्या दानशूर यजमानांना, पार नेणाऱ्यांना आणि आश्रय देणाऱ्यांना (दे).
1.140.13
अ॒भी नो॑ अग्न उ॒क्थमिज्जु॑गुर्या॒ द्यावा॒क्षामा॒ सिन्ध॑वश्च॒ स्वगू॑र्ताः ।
गव्यं॒ यव्यं॒ यन्तो॑ दी॒र्घाहेषं॒ वर॑मरु॒ण्यो॑ वरन्त ॥
हे अग्नी, आमची स्तुती स्वीकार कर. द्युलोक आणि पृथ्वी, आणि स्वयंगतीने वाहणाऱ्या सुंदर गतीच्या नद्याही ती मान्य करोत. गोधन आणि यवधन मिळवण्यासाठी पुढे जाणाऱ्या तांबूस उषा दीर्घ दिवसांच्या अन्नाचा वर निवडोत.