ऋग्वेद · सूक्त 3.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.31.1
शास॒द्वह्नि॑र्दुहि॒तुर्न॒प्त्यं॑ गाद्वि॒द्वाँ ऋ॒तस्य॒ दीधि॑तिं सप॒र्यन् ।
पि॒ता यत्र॑ दुहि॒तुः सेक॑मृ॒ञ्जन्त्सं श॒ग्म्ये॑न॒ मन॑सा दध॒न्वे ॥
अग्नी, होता, ऋताची दीप्ती जाणून तिचा सन्मान करीत, कन्येच्या संततीला उपदेश करीत आला; जिथे पिता कन्येचे बीज ओले करीत आनंदी मनाने एकत्र झाला.
3.31.2
न जा॒मये॒ तान्वो॑ रि॒क्थमा॑रैक्च॒कार॒ गर्भं॑ सनि॒तुर्नि॒धान॑म् ।
यदी॑ मा॒तरो॑ ज॒नय॑न्त॒ वह्नि॑म॒न्यः क॒र्ता सु॒कृतो॑र॒न्य ऋ॒न्धन् ॥
स्वतःच्या नातेवाईकाकडे त्याने वारसा घेतला नाही; जनकाचे विश्रांतिस्थान असलेला गर्भ त्याने घडवला. माता अग्नी-होत्याला जन्म देत असताना, एक करणारा आणि दुसरा सत्कर्म्याला वाढवणारा.
3.31.3
अ॒ग्निर्ज॑ज्ञे जु॒ह्वा॑ रेज॑मानो म॒हस्पु॒त्राँ अ॑रु॒षस्य॑ प्र॒यक्षे॑ ।
म॒हान्गर्भो॒ मह्या जा॒तमे॑षां म॒ही प्र॒वृद्धर्य॑श्वस्य य॒ज्ञैः ॥
अग्नी जुहूसह थरथरत जन्मला; अरुणेच्या (उषेच्या) महान पुत्रांच्या पुढील यज्ञात. यांच्यात महान गर्भ आणि जन्मलेला महावर्षाव; हर्यश्वाच्या यज्ञांनी.
3.31.4
अ॒भि जैत्री॑रसचन्त स्पृधा॒नं महि॒ ज्योति॒स्तम॑सो॒ निर॑जानन् ।
तं जा॑न॒तीः प्रत्युदा॑यन्नु॒षासः॒ पति॒र्गवा॑मभव॒देक॒ इन्द्रः॑ ॥
विजयी लोक संघर्षात चिकटले; महान प्रकाश त्यांनी अंधारातून ओळखला. ते जाणून उषा समोर उगवल्या; गायींचा स्वामी एकटाच इंद्र झाला.
3.31.5
वी॒ळौ स॒तीर॒भि धीरा॑ अतृन्दन्प्रा॒चाहि॑न्व॒न्मन॑सा स॒प्त विप्राः॑ ।
विश्वा॑मविन्दन्प॒थ्या॑मृ॒तस्य॑ प्रजा॒नन्नित्ता नम॒सा वि॑वेश ॥
गुहेतील (गायींकडे) धीर धावले; सात विप्रांनी मनाने पुढे प्रेरित केले. त्यांनी ऋताचे सर्व मार्ग शोधले; ते जाणून नमस्काराने त्यात प्रवेश केला.
3.31.6
वि॒दद्यदी॑ स॒रमा॑ रु॒ग्णमद्रे॒र्महि॒ पाथः॑ पू॒र्व्यं स॒ध्र्य॑क्कः ।
अग्रं॑ नयत्सु॒पद्यक्ष॑राणा॒मच्छा॒ रवं॑ प्रथ॒मा जा॑न॒ती गा॑त् ॥
सरमेला दगडाची फुटलेली गुहा सापडली तेव्हा तिने प्राचीन मोठी वाट सोबत करून बनवली; आधी जाणणारी ती अक्षरांच्या सुपाद स्वराकडे गेली.
3.31.7
अग॑च्छदु॒ विप्र॑तमः सखी॒यन्नसू॑दयत्सु॒कृते॒ गर्भ॒मद्रिः॑ ।
स॒सान॒ मर्यो॒ युव॑भिर्मख॒स्यन्नथा॑भव॒दङ्गि॑राः स॒द्यो अर्च॑न् ॥
अत्यंत ज्ञानी इंद्र मित्रभावाने आला; शुभकर्म करणाऱ्यासाठी दगडाने (वज्राने) गर्भ बाहेर काढला. मनुष्याने तरुणांसह शोध घेतला; यज्ञाची इच्छा करणारा अंगिरा लगेच स्तुती करणारा झाला.
3.31.8
स॒तःस॑तः प्रति॒मानं॑ पुरो॒भूर्विश्वा॑ वेद॒ जनि॑मा॒ हन्ति॒ शुष्ण॑म् ।
प्र णो॑ दि॒वः प॑द॒वीर्ग॒व्युरर्च॒न्त्सखा॒ सखीँ॑रमुञ्च॒न्निर॑व॒द्यात् ॥
जे आहे त्याचे प्रतिरूप, पुढे नेणारा तो सर्व जन्म जाणतो; शुष्णाला मारतो. आमच्यासाठी स्वर्गाचा मार्गदर्शक, गायींचा शोधक, स्तुती गाणारा मित्र मित्रांना संकटातून सोडवतो.
3.31.9
नि ग॑व्य॒ता मन॑सा सेदुर॒र्कैः कृ॑ण्वा॒नासो॑ अमृत॒त्वाय॑ गा॒तुम् ।
इ॒दं चि॒न्नु सद॑नं॒ भूर्ये॑षां॒ येन॒ मासाँ॒ असि॑षासन्नृ॒तेन॑ ॥
गायींची इच्छा करणाऱ्या मनाने ते स्तोत्रांसह बसले; अमरत्वासाठी मार्ग करत. आजही त्यांचे विशाल आसन आहे; ज्याद्वारे त्यांना ऋताने महिने जिंकायचे होते.
3.31.10
स॒म्पश्य॑माना अमदन्न॒भि स्वं पयः॑ प्र॒त्नस्य॒ रेत॑सो॒ दुघा॑नाः ।
वि रोद॑सी अतप॒द्घोष॑ एषां जा॒ते नि॒ष्ठामद॑धु॒र्गोषु॑ वी॒रान् ॥
आपले दूध पाहून ते आनंदले; प्राचीन बीज दोहत. त्यांच्या घोषाने द्यावापृथिवी तापली; जन्मताच त्यांनी गायींमध्ये वीरांना स्थान दिले.
3.31.11
स जा॒तेभि॑र्वृत्र॒हा सेदु॑ ह॒व्यैरुदु॒स्रिया॑ असृज॒दिन्द्रो॑ अ॒र्कैः ।
उ॒रू॒च्य॑स्मै घृ॒तव॒द्भर॑न्ती॒ मधु॒ स्वाद्म॑ दुदुहे॒ जेन्या॒ गौः ॥
जन्मलेल्यांसह वृत्रहंता तोच; तोच आहुतींनी उषांना मुक्त करतो; इंद्र स्तोत्रांनी. विस्तृत प्रकाश असलेली ती, त्याच्यासाठी तूप आणत, जन्मतः आलेले गोड मध दोहती झाली.
3.31.12
पि॒त्रे चि॑च्चक्रुः॒ सद॑नं॒ सम॑स्मै॒ महि॒ त्विषी॑मत्सु॒कृतो॒ वि हि ख्यन् ।
वि॒ष्क॒भ्नन्त॒ स्कम्भ॑नेना॒ जनि॑त्री॒ आसी॑ना ऊ॒र्ध्वं र॑भ॒सं वि मि॑न्वन् ॥
पित्यासाठीही त्यांनी आसन केले; त्याच्यासाठीही मोठे आणि तेजस्वी. सुकर्मी लोकांनीही त्याला वेगळे पाहिले; स्तंभाच्या आधाराने दोन मातांना (द्यावापृथिवी) वेगळे धरले; त्या बसलेल्या होत्या, वरच्या दिशेने वेगाने मोजल्या गेल्या.
3.31.13
म॒ही यदि॑ धि॒षणा॑ शि॒श्नथे॒ धात्स॑द्यो॒वृधं॑ वि॒भ्वं॑ रोद॑स्योः ।
गिरो॒ यस्मि॑न्ननव॒द्याः स॑मी॒चीर्विश्वा॒ इन्द्रा॑य॒ तवि॑षी॒रनु॑त्ताः ॥
महान द्यावापृथिवींनी त्याच्यासाठी स्थान निश्चित केले, तेव्हा सदा वाढणाऱ्या, सर्वव्यापी इंद्रासाठी, ज्यामध्ये निर्दोष आणि सुसंगत स्तुती आहेत, सर्व अखंड शक्ती निर्माण झाल्या.
3.31.14
मह्या ते॑ स॒ख्यं व॑श्मि श॒क्तीरा वृ॑त्र॒घ्ने नि॒युतो॑ यन्ति पू॒र्वीः ।
महि॑ स्तो॒त्रमव॒ आग॑न्म सू॒रेर॒स्माकं॒ सु म॑घवन्बोधि गो॒पाः ॥
हे महान इंद्रा, मी तुझी मैत्री इच्छितो. वृत्रहंत्याला अनेक शक्ती येतात. आम्ही तुझ्या महान स्तुतीपर्यंत आणि साहाय्यापर्यंत पोहोचो; हे दानशूरा, आमचा उत्तम रक्षक हो.
3.31.15
महि॒ क्षेत्रं॑ पु॒रु श्च॒न्द्रं वि॑वि॒द्वानादित्सखि॑भ्यश्च॒रथं॒ समै॑रत् ।
इन्द्रो॒ नृभि॑रजन॒द्दीद्या॑नः सा॒कं सूर्य॑मु॒षसं॑ गा॒तुम॒ग्निम् ॥
महान क्षेत्र आणि विपुल तेज जाणून, मग त्याने मित्रांसाठी रथ व्यवस्थित चालवला. इंद्राने नरांसह तेजस्वी सूर्य, उषा, मार्ग आणि अग्नी एकत्र निर्माण केले.
3.31.16
अ॒पश्चि॑दे॒ष वि॒भ्वो॑ दमू॑नाः॒ प्र स॒ध्रीची॑रसृजद्वि॒श्वश्च॑न्द्राः ।
मध्वः॑ पुना॒नाः क॒विभिः॑ प॒वित्रै॒र्द्युभि॑र्हिन्वन्त्य॒क्तुभि॒र्धनु॑त्रीः ॥
या सर्वव्यापी इंद्राने पाण्यांना वश करून एकत्र वाहवले; ती सर्वांना उजळवतात. गोड सोमाला कवी पवित्र गाळणींनी शुद्ध करतात; दिवस आणि रात्रींसह ते वेगाने वाहवतात.
3.31.17
अनु॑ कृ॒ष्णे वसु॑धिती जिहाते उ॒भे सूर्य॑स्य मं॒हना॒ यज॑त्रे ।
परि॒ यत्ते॑ महि॒मानं॑ वृ॒जध्यै॒ सखा॑य इन्द्र॒ काम्या॑ ऋजि॒प्याः ॥
काळे आणि संपत्ती धारण करणारे ते दोन्ही सूर्याच्या महिमेने पूजनीय आहेत. तुझी महिमा सामर्थ्यासाठी सर्वत्र पसरते तेव्हा, हे इंद्रा, प्रिय आणि सरळ चालणारे मित्र (तुझ्याकडे येतात).
3.31.18
पति॑र्भव वृत्रहन्त्सू॒नृता॑नां गि॒रां वि॒श्वायु॑र्वृष॒भो व॑यो॒धाः ।
आ नो॑ गहि स॒ख्येभिः॑ शि॒वेभि॑र्म॒हान्म॒हीभि॑रू॒तिभिः॑ सर॒ण्यन् ॥
हे वृत्रहंत्या, सत्य स्तुतींचा स्वामी हो; आयुष्यभर देणारा, वीर आणि दीर्घायुष्य देणारा हो. कल्याणकारी मैत्रीसह आमच्याकडे ये; हे महान इंद्रा, मोठ्या साहाय्यासह ये.
3.31.19
तम॑ङ्गिर॒स्वन्नम॑सा सप॒र्यन्नव्यं॑ कृणोमि॒ सन्य॑से पुरा॒जाम् ।
द्रुहो॒ वि या॑हि बहु॒ला अदे॑वीः॒ स्व॑श्च नो मघवन्त्सा॒तये॑ धाः ॥
अंगिरसांप्रमाणे नमस्काराने सेवा करीत, प्राचीन इंद्रासाठी मी नवे स्तोत्र रचतो. हे दानशील इंद्रा, द्रोह करणाऱ्यांना आणि अनेक अदेवांना दूर कर; आमच्या कल्याणासाठी आम्हाला स्वर्गप्रकाश दे.
3.31.20
मिहः॑ पाव॒काः प्रत॑ता अभूवन्त्स्व॒स्ति नः॑ पिपृहि पा॒रमा॑साम् ।
इन्द्र॒ त्वं र॑थि॒रः पा॑हि नो रि॒षो म॒क्षूम॑क्षू कृणुहि गो॒जितो॑ नः ॥
दुष्ट लोक शुद्ध करणारे व पसरलेले झाले आहेत; आम्हाला कल्याण दे आणि यांच्या पलीकडच्या तीरापर्यंत घेऊन जा. हे इंद्रा, तू रथी आहेस, हानीपासून आमचे रक्षण कर; लवकरच आम्हाला गाई जिंकणारे कर.
3.31.21
अदे॑दिष्ट वृत्र॒हा गोप॑ति॒र्गा अ॒न्तः कृ॒ष्णाँ अ॑रु॒षैर्धाम॑भिर्गात् ।
प्र सू॒नृता॑ दि॒शमा॑न ऋ॒तेन॒ दुर॑श्च॒ विश्वा॑ अवृणो॒दप॒ स्वाः ॥
वृत्रहंता, गाईंचा स्वामी इंद्र याची स्तुती झाली; लाल निवासांसह तो काळ्या गाईंमध्ये गेला. ऋताच्या नियमाने सुजातांना दाखवत त्याने सर्व दरवाजे उघडले.
3.31.22
शु॒नं हु॑वेम म॒घवा॑न॒मिन्द्र॑म॒स्मिन्भरे॒ नृत॑मं॒ वाज॑सातौ ।
शृ॒ण्वन्त॑मु॒ग्रमू॒तये॑ स॒मत्सु॒ घ्नन्तं॑ वृ॒त्राणि॑ सं॒जितं॒ धना॑नाम् ॥
या धनाच्या संग्रामात, कल्याणकारी व अत्यंत धर्मनिष्ठ, दानशील इंद्राला आम्ही हाक मारू; जो ऐकणारा, उग्र, युद्धांत रक्षण करणारा, अडथळे मारणारा आणि धने जिंकणारा आहे.