ऋग्वेद · सूक्त 4.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.6.1
ऊ॒र्ध्व ऊ॒ षु णो॑ अध्वरस्य होत॒रग्ने॒ तिष्ठ॑ दे॒वता॑ता॒ यजी॑यान् ।
त्वं हि विश्व॑म॒भ्यसि॒ मन्म॒ प्र वे॒धस॑श्चित्तिरसि मनी॒षाम् ॥
हे होता अग्नी, यज्ञासाठी तू उंच होऊन देवांच्या सान्निध्यात उभा राहा; तू पूजेस सर्वात योग्य आहेस. तू सर्वांत व्याप्त आहेस; ज्ञानी ऋषींची मनीषा पुढे नेतोस.
4.6.2
अमू॑रो॒ होता॒ न्य॑सादि वि॒क्षु अ॒ग्निर्म॒न्द्रो वि॒दथे॑षु॒ प्रचे॑ताः ।
ऊ॒र्ध्वं भा॒नुं स॑वि॒तेवा॑श्रे॒न्मेते॑व धू॒मं स्त॑भाय॒दुप॒ द्याम् ॥
न थकणारा होता अग्नी लोकांमध्ये स्थापित झाला; तो आनंददायी अग्नी यज्ञांत जागरूक व दूरदर्शी आहे. सवितृाप्रमाणे तो प्रकाश वर उंच करतो; मोजणारा खांब उभा करतो तसा धूर आकाशापर्यंत उभारतो.
4.6.3
य॒ता सु॑जू॒र्णी रा॒तिनी॑ घृ॒ताची॑ प्रदक्षि॒णिद्दे॒वता॑तिमुरा॒णः ।
उदु॒ स्वरु॑र्नव॒जा नाक्रः प॒श्वो अ॑नक्ति॒ सुधि॑तः सु॒मेकः॑ ॥
सुंदर धाग्यांनी विणलेली, दानशील, तुपाने वाहणारी, उजवीकडे वळणारी, देवांच्या यज्ञाकडे आकृष्ट झालेली ज्वाला आपले तेज उंच उचलते; नवजात सोनेरी उषेप्रमाणे सुसिद्ध पशूचे रूप अलंकृत करतो.
4.6.4
स्ती॒र्णे ब॒र्हिषि॑ समिधा॒ने अ॒ग्नौ ऊ॒र्ध्वो अ॑ध्व॒र्युर्जु॑जुषा॒णो अ॑स्थात् ।
पर्य॒ग्निः प॑शु॒पा न होता॑ त्रिवि॒ष्ट्ये॑ति प्र॒दिव॑ उरा॒णः ॥
दर्भावर पसरलेल्या, समिधांनी प्रज्वलित अग्नीत उंच होऊन अध्वर्यु आनंदाने उभा राहिला; पशुरक्षक अग्नीप्रमाणे होता त्रिरूप ज्वालेसह सभोवती फिरतो, तेजस्वी होऊन.
4.6.5
परि॒ त्मना॑ मि॒तद्रु॑रेति॒ होता॒ग्निर्म॒न्द्रो मधु॑वचा ऋ॒तावा॑ ।
द्रव॑न्त्यस्य वा॒जिनो॒ न शोका॒ भय॑न्ते॒ विश्वा॒ भुव॑ना॒ यदभ्रा॑ट् ॥
मित्राचा मित्र असलेला अग्नी स्वतःच्या शक्तीने सभोवती फिरतो; तो होता, आनंददायी, गोड बोलणारा, ऋताचा रक्षक आहे. त्याच्या ज्वाला वेगवान घोड्यांप्रमाणे धावतात; तो चमकतो तेव्हा सारी भुवने भयाने थरथरतात.
4.6.6
भ॒द्रा ते॑ अग्ने स्वनीक सं॒दृग्घो॒रस्य॑ स॒तो विषु॑णस्य॒ चारुः॑ ।
न यत्ते॑ शो॒चिस्तम॑सा॒ वर॑न्त॒ न ध्व॒स्मान॑स्त॒न्वी॑ रेप॒ आ धुः॑ ॥
हे सुंदर ज्वालांच्या अग्नी, तुझे दर्शन कल्याणकारी आहे; तू भयंकर आणि सर्वव्यापी यांचे तेजस्वी रूप आहेस. तुझ्या ज्वालेला अंधार वेढत नाही तेव्हा धुराचे मेघ तुझ्या देहाजवळ राहत नाहीत.
4.6.7
न यस्य॒ सातु॒र्जनि॑तो॒रवा॑रि॒ न मा॒तरा॑पि॒तरा॒ नू चि॑दि॒ष्टौ ।
अधा॑ मि॒त्रो न सुधि॑तः पाव॒कोऽग्निर्दी॑दाय॒ मानु॑षीषु वि॒क्षु ॥
देणाऱ्या आणि जनकाला कोणी अडवू शकत नाही; यज्ञात माता-पिताही नाही. तेव्हा सुंदर प्रज्वलित मित्राप्रमाणे पावक अग्नी मानवांमध्ये आणि प्रजांमध्ये चमकतो.
4.6.8
द्विर्यं पञ्च॒ जीज॑नन्त्सं॒वसा॑नाः॒ स्वसा॑रो अ॒ग्निं मानु॑षीषु वि॒क्षु ।
उ॒ष॒र्बुध॑मथ॒र्यो॑ न दन्तं॑ शु॒क्रं स्वासं॑ पर॒शुं न ति॒ग्मम् ॥
एकत्र आलेल्या पाच बहिणींनी दोनदा मानवांमध्ये आणि प्रजांमध्ये अग्नीला जन्म दिला; उषेला जागवणारा, अथर्वाच्या दातासारखा तेजस्वी, कुऱ्हाडीसारखा तीक्ष्ण अग्नी.
4.6.9
तव॒ त्ये अ॑ग्ने ह॒रितो॑ घृत॒स्ना रोहि॑तास ऋ॒ज्वञ्चः॒ स्वञ्चः॑ ।
अ॒रु॒षासो॒ वृष॑ण ऋजुमु॒ष्का आ दे॒वता॑तिमह्वन्त द॒स्माः ॥
हे अग्नी, तुझे ते हिरवे, तुपात भिजलेले, तांबडे, सरळ, एकत्र चालणारे अश्व; तेजस्वी, वर्षाव करणाऱ्या वृषभांसारखे — देवयज्ञासाठी बोलावले गेले.
4.6.10
ये ह॒ त्ये ते॒ सह॑माना अ॒यास॑स्त्वे॒षासो॑ अग्ने अ॒र्चय॒श्चर॑न्ति ।
श्ये॒नासो॒ न दु॑वस॒नासो॒ अर्थं॑ तुविष्व॒णसो॒ मारु॑तं॒ न शर्धः॑ ॥
जे तुझे सहनशील, अथक, तेजस्वी — हे अग्नी, त्या ज्वाला चालतात; गरुडांसारख्या, प्रयोजन आणणाऱ्या, मरुतांच्या बलासारख्या गर्जणाऱ्या.
4.6.11
अका॑रि॒ ब्रह्म॑ समिधान॒ तुभ्यं॒ शंसा॑त्यु॒क्थं यज॑ते॒ व्यू॑ धाः ।
होता॑रम॒ग्निं मनु॑षो॒ नि षे॑दुर्नम॒स्यन्त॑ उ॒शिजः॒ शंस॑मा॒योः ॥
हे समिद्ध, तुझ्यासाठी प्रार्थना रचली गेली; उक्थाचे पठण करणारा यजमान यज्ञ करणाऱ्यासाठी तुला ठेवतो. मानवांनी होता अग्नीची स्थापना केली; नमस्कार करणारे उशिज आयूची स्तुती करतात.