ऋग्वेद · सूक्त 9.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.74.1
शिशु॒र्न जा॒तोऽव॑ चक्रद॒द्वने॒ स्व॑र्यद्वा॒ज्य॑रु॒षः सिषा॑सति ।
दि॒वो रेत॑सा सचते पयो॒वृधा॒ तमी॑महे सुम॒ती शर्म॑ स॒प्रथः॑ ॥
बालकाप्रमाणे जन्मलेला सोम वनात हाक मारतो, जेव्हा बलवान लाल सोम स्वर्ग जिंकू इच्छितो. द्युलोकाच्या बीजाशी जोडलेल्या, दूध वाढवणाऱ्या त्याला आम्ही चांगल्या कृपेसाठी आणि विस्तीर्ण आश्रयासाठी विनवितो.
9.74.2
दि॒वो य स्क॒म्भो ध॒रुणः॒ स्वा॑तत॒ आपू॑र्णो अं॒शुः प॒र्येति॑ वि॒श्वतः॑ ।
सेमे म॒ही रोद॑सी यक्षदा॒वृता॑ समीची॒ने दा॑धार॒ समिषः॑ क॒विः ॥
द्युलोकाचा स्तंभ, आधार देणारा, स्वतः पसरलेला, पूर्णपणे भरलेला — तो किरण सर्वत्र फिरतो. तोच हे विशाल दोन्ही लोक — वेढलेले आणि एकत्र आलेले — पूजो; तो कवी अन्नांनाही एकत्र धारण करतो.
9.74.3
महि॒ प्सरः॒ सुकृ॑तं सो॒म्यं मधू॒र्वी गव्यू॑ति॒रदि॑तेर्ऋ॒तं य॒ते ।
ईशे॒ यो वृ॒ष्टेरि॒त उ॒स्रियो॒ वृषा॒पां ने॒ता य इ॒तऊ॑तिर्ऋ॒ग्मियः॑ ॥
मोठा प्रवाह, चांगला घडवलेला, सोमाचा, मधुर, विस्तीर्ण — गायींचा मार्ग, अदितीचे अमर्याद स्वातंत्र्य, ऋत — विस्तार करणाऱ्याला देतो. पावसावर सत्ता गाजवणारा, येथून पाण्यांचा वृषभ, नेता — आमचा रक्षक म्हणून स्तुतींनी गौरवलेला.
9.74.4
आ॒त्म॒न्वन्नभो॑ दुह्यते घृ॒तं पय॑ ऋ॒तस्य॒ नाभि॑र॒मृतं॒ वि जा॑यते ।
स॒मी॒ची॒नाः सु॒दान॑वः प्रीणन्ति॒ तं नरो॑ हि॒तमव॑ मेहन्ति॒ पेर॑वः ॥
स्वतःचा प्राण असलेले आकाश दोहले जाते — तूप आणि दूध. ऋताची नाभी अमरत्व म्हणून जन्मते. सुसंगत दाते त्याला संतुष्ट करतात; हे मानवांनो, ते त्या हितकारीवर शिंपडतात — पोषक आणि रक्षक.
9.74.5
अरा॑वीद॒ंशुः सच॑मान ऊ॒र्मिणा॑ देवा॒व्यं॑ मनु॑षे पिन्वति॒ त्वच॑म् ।
दधा॑ति॒ गर्भ॒मदि॑तेरु॒पस्थ॒~आ येन॑ तो॒कं च॒ तन॑यं च॒ धाम॑हे ॥
रसाचा थेंब गर्जतो, लाटेशी जोडलेला; तो माणसासाठी देवांना प्रिय त्वचा फुगवतो. अदितीच्या मांडीवर गर्भ ठेवतो, ज्यामुळे आम्ही संतती आणि पुत्र धारण करू.
9.74.6
स॒हस्र॑धा॒रेऽव॒ ता अ॑स॒श्चत॑स्तृ॒तीये॑ सन्तु॒ रज॑सि प्र॒जाव॑तीः ।
चत॑स्रो॒ नाभो॒ निहि॑ता अ॒वो दि॒वो ह॒विर्भ॑रन्त्य॒मृतं॑ घृत॒श्चुतः॑ ॥
हजार प्रवाह असलेल्या त्याच्यात ते खाली पडून न खंडित होणारे असोत; तिसऱ्या आकाशप्रदेशात ते संततियुक्त असोत. चार नाभी खाली ठेवलेल्या आहेत; त्या द्युलोकाचा हविस, तुपाचे थेंब टपकणारे अमरत्व धारण करतात.
9.74.7
श्वे॒तं रू॒पं कृ॑णुते॒ यत्सिषा॑सति॒ सोमो॑ मी॒ढ्वाँ असु॑रो वेद॒ भूम॑नः ।
धि॒या शमी॑ सचते॒ सेम॒भि प्र॒वद्दि॒वस्कव॑न्ध॒मव॑ दर्षदु॒द्रिण॑म् ॥
सोम जेव्हा शुभ्र रूप धारण करू इच्छितो, तेव्हा बलवान असुर आपल्या महिम्याचा विस्तार जाणतो. बुद्धी आणि स्तुतिवचनाने तो ते प्राप्त करतो; स्वर्गाकडे वाहत तो डोके नसलेले मेघ-शरीर खाली फाडो.
9.74.8
अध॑ श्वे॒तं क॒लशं॒ गोभि॑र॒क्तं कार्ष्म॒न्ना वा॒ज्य॑क्रमीत्सस॒वान् ।
आ हि॑न्विरे॒ मन॑सा देव॒यन्तः॑ क॒क्षीव॑ते श॒तहि॑माय॒ गोना॑म् ॥
तेव्हा गायींच्या दुधाने अभिषिक्त शुभ्र कलशात, कार्ष्मनमध्ये वेगवान सोम विजय मिळवून प्रवेश करतो. देवांची इच्छा करणारे भक्त मनाने तो ओततात; कक्षीवानासाठी आणि शतहिमासाठी, गायी मिळवण्यासाठी.
9.74.9
अ॒द्भिः सो॑म पपृचा॒नस्य॑ ते॒ रसोऽव्यो॒ वारं॒ वि प॑वमान धावति ।
स मृ॒ज्यमा॑नः क॒विभि॑र्मदिन्तम॒ स्वद॒स्वेन्द्रा॑य पवमान पी॒तये॑ ॥
हे सोमा, पाण्यासह शुद्ध होणारा तुझा रस मेंढीच्या गाळणीतून वेगाने वाहतो. हे पवमाना, कवींनी शुद्ध केलेला तो, हे अत्यंत आनंददायी, मधुर हो; हे पवमाना, इंद्राच्या पानासाठी.