ウパニシャッド · Bṛhadāraṇyaka 3.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 3.1.1
अथ तृतीयोध्यायः ॥
(अश्वलब्राह्मणम्)
जनको ह वैदेहो बहुदक्षिणेन यज्ञेनेजे ।
तत्र ह कुरुपञ्चालानां ब्राह्मणा अभिसमेता बभूवुः ।
तस्य ह जनकस्य वैदेहस्य विजिज्ञासा बभूव कः स्विदेषां ब्राह्मणानामनूचानतम इति ।
स ह गवां सहस्रमवरुरोध ।
दशदश पादा एकैकस्याः शृङ्गयोराबद्धा बभूवुः ॥ ३.१.१ ॥
さて第三章。（アシュヴァラ・ブラーフマナ）ヴィデーハの王ジャナカは多くの布施を伴う祭祀を行った。そこにクルとパーンチャーラのバラモンたちが集まった。そのときヴィデーハの王ジャナカに、このバラモンたちの中で誰がヴェーダに最も通じているのかを知りたいという思いが起きた。彼は千頭の牛を囲わせた。どの牛の角にも十の先端が結びつけられていた。
Bṛhadāraṇyaka 3.1.2
तान् होवाच ब्राह्मणा भगवन्तो यो वो ब्रह्मिष्ठः स एता गा उदजतामिति ।
ते ह ब्राह्मणा न दधृषुः ।
अथ ह याज्ञवल्क्यः स्वमेव ब्रह्मचारिणमुवाच एताः सौम्योदज सामश्रवा३ इति ।
ता होदाचकार ।
ते ह ब्राह्मणाश्चुक्रुधुः कथं नु नो ब्रह्मिष्ठो ब्रुवीतेति ।
अथ ह जनकस्य वैदेहस्य होताश्वलो बभूव ।
स हैनं पप्रच्छ त्वं नु खलु नो याज्ञवल्क्य ब्रह्मिष्ठोऽसी३ इति ।
स होवाच नमो वयं ब्रह्मिष्ठाय कुर्मो गोकामा एव वयं स्म इति ।
तं ह तत एव प्रष्टुं दध्रे होताश्वलः ॥ ३.१.२ ॥
彼は言った。「尊敬すべきバラモンたちよ、あなた方の中で最もブラフマンに通じた者が、この牛たちを追い立てよ。」バラモンたちは敢えてしなかった。するとヤージュニャヴァルキヤは自分の弟子に言った。「優しき者よ、サーマシュラヴァスよ、追い立てよ。」弟子は牛を追い立てた。バラモンたちは怒った。「われわれの中で最も博識だなどと、どうして言えるのか。」そのとき、ヴィデーハのジャナカ王の祭官ホートリ、アシュヴァラが彼に尋ねた。「ヤージュニャヴァルキヤよ、あなたは我々の中で最もブラフマンに通じた者なのか。」彼は答えた。「ブラフマンを知る者に礼をする。我々はただ牛を望む者にすぎない。」そこで祭官アシュヴァラは、直接彼に問うことを決意した。
Bṛhadāraṇyaka 3.1.3
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वं मृत्युनाप्तं सर्वं मृत्युनाभिपन्नं केन यजमानो मृत्योराप्तिमतिमुच्यत इति ।
होत्रर्त्विजाग्निना वाचा ।
वाग्वै यज्ञस्य होता ।
तद्येयं वाक्सोऽयमग्निः स होता सा मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.३ ॥
ヤージュニャヴァルキヤよ、これら一切は死に包まれ、一切は死に捉えられている。祭主は何によって、この死の包囲を超えて解脱するのか。ホートリの祭官は答えた。火によって、言葉によって。言葉こそが祭祀のホートリである。この言葉であるものが、この火であり、それがホートリである。それが解脱であり、それが完全な解脱である。
Bṛhadāraṇyaka 3.1.4
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वमहोरात्राभ्यामाप्तं सर्वमहोरात्राभ्यामभिपन्नं केन यजमानोऽहोरात्रयोराप्तिमतिमुच्यत इति ।
अध्वर्युणर्त्विजा चक्षुषादित्येन ।
चक्षुर्वै यज्ञस्याध्वर्युः ।
तद्यदिदं चक्षुः सोऽसावादित्यः ।
सोऽध्वर्युः सा मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.४ ॥
ヤージュニャヴァルキヤよ、これら一切は昼と夜に包まれ、一切は昼と夜に捉えられている。祭主は何によって、この昼夜の包囲を超えて解脱するのか。アドヴァリュの祭官は答えた。眼によって、太陽によって。眼こそが祭祀のアドヴァリュである。この眼であるものが、かの太陽であり、彼がアドヴァリュである。それが解脱であり、それが完全な解脱である。
Bṛhadāraṇyaka 3.1.5
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वं पूर्वपक्षापरपक्षाभ्यामाप्तं सर्वं पूर्वपक्षापरपक्षाभ्यामभिपन्नं केन यजमानः पूर्वपक्षापरपक्षयोराप्तिमतिमुच्यत इति ।
उद्गात्रर्त्विजा वयुना प्राणेन ।
प्राणो वै यज्ञस्योद्गाता ।
तद्योऽयं प्राणः स वायुः स उद्गाता ।
स मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.५ ॥
ヤージュニャヴァルキヤよ、これら一切は白分と黒分の二つの半月に包まれ、一切はそれらに捉えられている。祭主は何によって、この二つの半月の包囲を超えて解脱するのか。ウドガートリの祭官は答えた。ヴァーユによって、プラーナ（気息）によって。プラーナこそが祭祀のウドガートリである。このプラーナであるものが、かの風であり、彼がウドガートリである。それが解脱であり、それが完全な解脱である。
Bṛhadāraṇyaka 3.1.6
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदमन्तरिक्षमनारम्बणमिव केनाक्रमेण यजमानः स्वर्गं लोकमाक्रमत इति ।
ब्रह्मणर्त्विजा मनसा चन्द्रेण ।
मनो वै यज्ञस्य ब्रह्मा ।
तद्यदिदं मनः सोऽसौ चन्द्रः स ब्रह्मा स मुक्तिः सातिमुक्तिरित्यतिमोक्षा ।
अथ संपदः ॥ ३.१.६ ॥
ヤージュニャヴァルキヤは言った。「この中空は、いわば支えのないもののようであるが、祭主はどの歩みによって天界に登るのか。」ブラフマー祭官によって、祭官によって、意によって、月によって。意こそが祭祀のブラフマーである。この意であるもの、それがあの月であり、それがブラフマーであり、それが解脱であり、それが最高の解脱である。このように大いなる解脱。さて繁栄について。
Bṛhadāraṇyaka 3.1.7
याज्ञवल्क्येति होवाच कतिभिरयमद्यर्ग्भिर्होतास्मिन् यज्ञे करिष्यतीति ।
तिसृभिरिति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
पुरोनुवाक्या च याज्या च शस्यैव तृतीया ।
किं ताभिर्जयतीति ।
यत्किञ्चेदं प्राणभृदिति ॥ ३.१.७ ॥
ヤージュニャヴァルキヤは言った。「今日、この祭祀で呼唱祭官（ホートリ）は幾つのリチ（詩節）で行うのか。」「三つで。」「その三つとは何か。」「前誦（プローヌヴァーキヤー）、供物詩（ヤージュヤー）、そして第三は讃歌（シャスヤー）である。」「それによって何を得るのか。」「息を持つあらゆるものを得る。」
Bṛhadāraṇyaka 3.1.8
याज्ञवल्क्येति होवाच कत्ययमद्याध्वर्युरस्मिन् यज्ञ आहुतीर्होष्यतीति ।
तिस्र इति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
या हुता उज्ज्वलन्ति या हुता अतिनेदन्ति या हुता अधिशेरते ।
किं ताभिर्जयतीति ।
या हुता उज्ज्वलन्ति देवलोकमेव ताभिर्जयति ।
दीप्यत इव हि देवलोको ।
या हुता अतिनेदन्ते पितृलोकमेव ताभिर्जयति ।
अतीव हि पितृलोकः ।
या हुता अधिशेरते मनुष्यलोकमेव ताभिर्जयत्यि ।
अध इव हि मनुष्यलोकः ॥ ३.१.८ ॥
ヤージュニャヴァルキヤは言った。「今日、この祭祀で供犠者（アドヴァリュ）は幾度供物を捧げるのか。」「三度である。」「その三つとは何か。」「捧げられて燃え上がるもの、捧げられて上へ広がるもの、捧げられて横たわるものである。」「それによって何を得るのか。」「捧げられて燃え上がるものによって神々の世界を得る。神々の世界は輝くがごとくだからである。捧げられて上へ広がるものによって祖霊の世界を得る。祖霊の世界ははるかに高いからである。捧げられて横たわるものによって人間の世界を得る。人間の世界は下にあるがごとくだからである。」
Bṛhadāraṇyaka 3.1.9
याज्ञवल्क्येति होवाच कतिभिरयमद्य ब्रह्मा यज्ञं दक्षिणतो देवताभिर्गोपायतीति ।
एकयेति ।
कतमा सैकेति ।
मन एवेति ।
अनन्तं वै मनोऽनन्ता विश्वे देवाः ।
अनन्तमेव स तेन लोकं जयति ॥ ३.१.९ ॥
ヤージュニャヴァルキヤは言った。「今日、ブラフマー祭官は南方で神々とともに祭祀を幾つのもので守るのか。」「一つで。」「その一つとは何か。」「まさに意である。」「意はまことに無限であり、ヴィシュヴェー・デーヴァたちもみな無限である。その無限によって彼は世界を得る。」
Bṛhadāraṇyaka 3.1.10
याज्ञवल्क्येति होवाच कत्ययमद्योद्गातास्मिन् यज्ञे स्तोत्रियाः स्तोष्यतीति ।
तिस्र इति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
पुरोनुवाक्या च याज्या च शस्यैव तृतीया ।
कतमास्ताः ।
या अध्यात्ममिति ।
प्राण एव पुरोनुवाक्यापानो याज्या व्यानः शस्या ।
किं ताभिर्जयतीति ।
पृथिवीलोकमेव पुरोनुवाक्यया जयत्यन्तरिक्षलोकं याज्यया द्युलोकं शस्यया ।
ततो ह होताश्वल उपरराम ॥ ३.१.१० ॥
ヤージュニャヴァルキヤは言った。「今日この祭式で、ウドガーター（歌詠者）は讃歌（stotriya）を幾つ唱えるか。」「三つである。」「その三つは何か。」「前誦（purono-anuvākyā）と献供（yājyā）、そして第三は詠唱（śasyā）である。」「自己（adhyātma）に属するものは何か。」「気息（prāṇa）が前誦、下行気（apāna）が献供、遍行気（vyāna）が詠唱である。」「それらによって何を得るのか。」「前誦によって地上界を、献供によって中空界を、詠唱によって天界を得る。」そこで、ホーター（祭官）のアーシヴァラは黙した。