ଉପନିଷଦ · Bṛhadāraṇyaka 3.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 3.1.1
अथ तृतीयोध्यायः ॥
(अश्वलब्राह्मणम्)
जनको ह वैदेहो बहुदक्षिणेन यज्ञेनेजे ।
तत्र ह कुरुपञ्चालानां ब्राह्मणा अभिसमेता बभूवुः ।
तस्य ह जनकस्य वैदेहस्य विजिज्ञासा बभूव कः स्विदेषां ब्राह्मणानामनूचानतम इति ।
स ह गवां सहस्रमवरुरोध ।
दशदश पादा एकैकस्याः शृङ्गयोराबद्धा बभूवुः ॥ ३.१.१ ॥
ଏବେ ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ। (ଅଶ୍ୱଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ) ବିଦେହ ରାଜା ଜନକ ପ୍ରଚୁର ଦକ୍ଷିଣାଯୁକ୍ତ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ସେଠାରେ କୁରୁ ଓ ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମବେତ ହେଲେ। ତେବେ ବିଦେହ ଜନକଙ୍କ ମନରେ ଜାଣିବାର ଇଚ୍ଛା ଜାଗିଲା ଯେ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେଦରେ କିଏ ସର୍ବାଧିକ ପାରଙ୍ଗମ। ସେ ହଜାରେ ଗାଈ ଅଟକାଇଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗାଈର ଶିଙ୍ଗରେ ଦଶ ଦଶଟି ଅଗ୍ରଭାଗ ବାନ୍ଧି ହୋଇଥିଲା।
Bṛhadāraṇyaka 3.1.2
तान् होवाच ब्राह्मणा भगवन्तो यो वो ब्रह्मिष्ठः स एता गा उदजतामिति ।
ते ह ब्राह्मणा न दधृषुः ।
अथ ह याज्ञवल्क्यः स्वमेव ब्रह्मचारिणमुवाच एताः सौम्योदज सामश्रवा३ इति ।
ता होदाचकार ।
ते ह ब्राह्मणाश्चुक्रुधुः कथं नु नो ब्रह्मिष्ठो ब्रुवीतेति ।
अथ ह जनकस्य वैदेहस्य होताश्वलो बभूव ।
स हैनं पप्रच्छ त्वं नु खलु नो याज्ञवल्क्य ब्रह्मिष्ठोऽसी३ इति ।
स होवाच नमो वयं ब्रह्मिष्ठाय कुर्मो गोकामा एव वयं स्म इति ।
तं ह तत एव प्रष्टुं दध्रे होताश्वलः ॥ ३.१.२ ॥
ସେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଗଣ, ଆପଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଏହି ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଚଳାଇ ନେଉନ୍ତୁ।' ସେତେବେଳେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସାହସ କଲେ ନାହିଁ। ତା'ପରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ନିଜ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ସୌମ୍ୟ, ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଚଳାଅ, ହେ ସାମଶ୍ରବା।' ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚଳାଇଲେ। ସେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ: 'ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଏ କିପରି କହିପାରେ?' ସେତେବେଳେ ଜନକ ବୈଦେହର ହୋତା ଅଶ୍ୱଳ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ?' ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁ; ଆମେ ତ ଗୋକାମୀ।' ସେତେବେଳେ ହୋତା ଅଶ୍ୱଳ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ।
Bṛhadāraṇyaka 3.1.3
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वं मृत्युनाप्तं सर्वं मृत्युनाभिपन्नं केन यजमानो मृत्योराप्तिमतिमुच्यत इति ।
होत्रर्त्विजाग्निना वाचा ।
वाग्वै यज्ञस्य होता ।
तद्येयं वाक्सोऽयमग्निः स होता सा मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.३ ॥
ହେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ଏହି ସବୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ସବୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ; ଯଜମାନ କାହା ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁର ସେହି ଆବରଣ ପାର ହୋଇ ମୁକ୍ତ ହୁଏ? ହୋତୃ ଋତ୍ୱିଜ କହିଲେ: ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା, ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା। ବାକ୍ୟ ହିଁ ଯଜ୍ଞର ହୋତା। ଏହି ଯେଉଁ ବାକ୍ୟ, ସେ ହିଁ ଏହି ଅଗ୍ନି; ସେ ହିଁ ହୋତା; ତାହା ମୁକ୍ତି, ତାହା ପରମ ମୁକ୍ତି।
Bṛhadāraṇyaka 3.1.4
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वमहोरात्राभ्यामाप्तं सर्वमहोरात्राभ्यामभिपन्नं केन यजमानोऽहोरात्रयोराप्तिमतिमुच्यत इति ।
अध्वर्युणर्त्विजा चक्षुषादित्येन ।
चक्षुर्वै यज्ञस्याध्वर्युः ।
तद्यदिदं चक्षुः सोऽसावादित्यः ।
सोऽध्वर्युः सा मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.४ ॥
ହେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ଏହି ସବୁ ଦିନ ଓ ରାତ୍ରି ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ସବୁ ଦିନ ଓ ରାତ୍ରି ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ; ଯଜମାନ କାହା ଦ୍ୱାରା ଦିନ ଓ ରାତ୍ରିର ସେହି ଆବରଣ ପାର ହୋଇ ମୁକ୍ତ ହୁଏ? ଅଧ୍ୱର୍ଯ୍ୟୁ ଋତ୍ୱିଜ କହିଲେ: ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା, ଆଦିତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା। ଚକ୍ଷୁ ହିଁ ଯଜ୍ଞର ଅଧ୍ୱର୍ଯ୍ୟୁ। ଏହି ଯେଉଁ ଚକ୍ଷୁ, ସେ ହିଁ ସେହି ଆଦିତ୍ୟ; ସେ ହିଁ ଅଧ୍ୱର୍ଯ୍ୟୁ; ତାହା ମୁକ୍ତି, ତାହା ପରମ ମୁକ୍ତି।
Bṛhadāraṇyaka 3.1.5
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वं पूर्वपक्षापरपक्षाभ्यामाप्तं सर्वं पूर्वपक्षापरपक्षाभ्यामभिपन्नं केन यजमानः पूर्वपक्षापरपक्षयोराप्तिमतिमुच्यत इति ।
उद्गात्रर्त्विजा वयुना प्राणेन ।
प्राणो वै यज्ञस्योद्गाता ।
तद्योऽयं प्राणः स वायुः स उद्गाता ।
स मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.५ ॥
ହେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ଏହି ସବୁ ପୂର୍ବପକ୍ଷ ଓ ଅପରପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ସବୁ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ; ଯଜମାନ କାହା ଦ୍ୱାରା ସେହି ଦୁଇ ପକ୍ଷର ଆବରଣ ପାର ହୋଇ ମୁକ୍ତ ହୁଏ? ଉଦ୍ଗାତୃ ଋତ୍ୱିଜ କହିଲେ: ବୟୁ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା। ପ୍ରାଣ ହିଁ ଯଜ୍ଞର ଉଦ୍ଗାତା। ଏହି ଯେଉଁ ପ୍ରାଣ, ସେ ହିଁ ସେହି ବାୟୁ; ସେ ହିଁ ଉଦ୍ଗାତା; ତାହା ମୁକ୍ତି, ତାହା ପରମ ମୁକ୍ତି।
Bṛhadāraṇyaka 3.1.6
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदमन्तरिक्षमनारम्बणमिव केनाक्रमेण यजमानः स्वर्गं लोकमाक्रमत इति ।
ब्रह्मणर्त्विजा मनसा चन्द्रेण ।
मनो वै यज्ञस्य ब्रह्मा ।
तद्यदिदं मनः सोऽसौ चन्द्रः स ब्रह्मा स मुक्तिः सातिमुक्तिरित्यतिमोक्षा ।
अथ संपदः ॥ ३.१.६ ॥
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ: ଆଧାରହୀନ ପରି ଏହି ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ଯଜମାନ କେଉଁ ପାଦରେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଚଢ଼େ? ବ୍ରହ୍ମା ଋତ୍ୱିଜ ଦ୍ୱାରା, ମନ ଦ୍ୱାରା, ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା। ମନ ହିଁ ଯଜ୍ଞର ବ୍ରହ୍ମା। ଏହି ଯେଉଁ ମନ, ତାହା ହିଁ ସେହି ଚନ୍ଦ୍ର; ତାହା ହିଁ ବ୍ରହ୍ମା; ତାହା ହିଁ ମୁକ୍ତି; ତାହା ହିଁ ଅତିମୁକ୍ତି—ଏହିପରି ଅତିମୋକ୍ଷ। ଏବେ ସମ୍ପଦ।
Bṛhadāraṇyaka 3.1.7
याज्ञवल्क्येति होवाच कतिभिरयमद्यर्ग्भिर्होतास्मिन् यज्ञे करिष्यतीति ।
तिसृभिरिति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
पुरोनुवाक्या च याज्या च शस्यैव तृतीया ।
किं ताभिर्जयतीति ।
यत्किञ्चेदं प्राणभृदिति ॥ ३.१.७ ॥
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ: ଆଜି ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ହୋତା କେତୋଟି ଋକ୍ରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ? ତିନିଟିରେ। ସେହି ତିନି କେଉଁଗୁଡ଼ିକ? ପୁରୋନୁବାକ୍ୟା, ଯାଜ୍ୟା, ଏବଂ ତୃତୀୟ ଶସ୍ୟା। ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ'ଣ ଜିଣେ? ପ୍ରାଣଧାରୀ ଯାହା କିଛି ଅଛି ତାହାକୁ।
Bṛhadāraṇyaka 3.1.8
याज्ञवल्क्येति होवाच कत्ययमद्याध्वर्युरस्मिन् यज्ञ आहुतीर्होष्यतीति ।
तिस्र इति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
या हुता उज्ज्वलन्ति या हुता अतिनेदन्ति या हुता अधिशेरते ।
किं ताभिर्जयतीति ।
या हुता उज्ज्वलन्ति देवलोकमेव ताभिर्जयति ।
दीप्यत इव हि देवलोको ।
या हुता अतिनेदन्ते पितृलोकमेव ताभिर्जयति ।
अतीव हि पितृलोकः ।
या हुता अधिशेरते मनुष्यलोकमेव ताभिर्जयत्यि ।
अध इव हि मनुष्यलोकः ॥ ३.१.८ ॥
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ: ଆଜି ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଅଧ୍ୱର୍ଯୁ କେତୋଟି ଆହୁତି ଦେବ? ତିନୋଟି। ସେହି ତିନି କେଉଁଗୁଡ଼ିକ? ହୁତ ହୋଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତି ଯାହା, ହୁତ ହୋଇ ଉପରକୁ ବ୍ୟାପନ୍ତି ଯାହା, ହୁତ ହୋଇ ତଳେ ଶୋଇ ରହନ୍ତି ଯାହା। ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ'ଣ ଜିଣେ? ହୁତ ହୋଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତି ଯାହା, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବଲୋକ ଜିଣେ, କାରଣ ଦେବଲୋକ ଦୀପ୍ତ ଭଳି। ହୁତ ହୋଇ ଉପରକୁ ବ୍ୟାପନ୍ତି ଯାହା, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଲୋକ ଜିଣେ, କାରଣ ପିତୃଲୋକ ଅତି ଉଚ୍ଚ। ହୁତ ହୋଇ ତଳେ ଶୋଇ ରହନ୍ତି ଯାହା, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟଲୋକ ଜିଣେ, କାରଣ ମନୁଷ୍ୟଲୋକ ତଳେ ଭଳି।
Bṛhadāraṇyaka 3.1.9
याज्ञवल्क्येति होवाच कतिभिरयमद्य ब्रह्मा यज्ञं दक्षिणतो देवताभिर्गोपायतीति ।
एकयेति ।
कतमा सैकेति ।
मन एवेति ।
अनन्तं वै मनोऽनन्ता विश्वे देवाः ।
अनन्तमेव स तेन लोकं जयति ॥ ३.१.९ ॥
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ: ଆଜି ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ କେତେଗୋଟି ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରେ? ଏକ ଦ୍ୱାରା। ସେହି ଏକ କଣ? ମନ ହିଁ, ଏହିପରି। ମନ ନିଶ୍ଚୟ ଅନନ୍ତ; ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ସମସ୍ତେ ଅନନ୍ତ। ସେହି ଅନନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେ ଲୋକ ଜିଣେ।
Bṛhadāraṇyaka 3.1.10
याज्ञवल्क्येति होवाच कत्ययमद्योद्गातास्मिन् यज्ञे स्तोत्रियाः स्तोष्यतीति ।
तिस्र इति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
पुरोनुवाक्या च याज्या च शस्यैव तृतीया ।
कतमास्ताः ।
या अध्यात्ममिति ।
प्राण एव पुरोनुवाक्यापानो याज्या व्यानः शस्या ।
किं ताभिर्जयतीति ।
पृथिवीलोकमेव पुरोनुवाक्यया जयत्यन्तरिक्षलोकं याज्यया द्युलोकं शस्यया ।
ततो ह होताश्वल उपरराम ॥ ३.१.१० ॥
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ, "ଆଜି ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଉଦ୍ଗାତା କେତେ ସ୍ତୋତ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ର ଗାଇବେ?" "ତିନି।" "ସେହି ତିନି କ'ଣ?" "ପୁରୋନୁବାକ୍ୟା, ଯାଜ୍ୟା ଓ ତୃତୀୟ ଶସ୍ୟା।" "ଅଧ୍ୟାତ୍ମରେ ସେଗୁଡ଼ିକ କ'ଣ?" "ପ୍ରାଣ ହିଁ ପୁରୋନୁବାକ୍ୟା, ଅପାନ ଯାଜ୍ୟା, ବ୍ୟାନ ଶସ୍ୟା।" "ସେଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ସେ କ'ଣ ଜିତେ?" "ପୁରୋନୁବାକ୍ୟାରେ ପୃଥିବୀଲୋକ, ଯାଜ୍ୟାରେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷଲୋକ, ଶସ୍ୟାରେ ଦ୍ୟୁଲୋକ ଜିତେ।" ସେତେବେଳେ ହୋତା ଆଶ୍ୱଳ ନୀରବ ହେଲେ।