อุปนิษัท · Bṛhadāraṇyaka 3.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 3.1.1
अथ तृतीयोध्यायः ॥
(अश्वलब्राह्मणम्)
जनको ह वैदेहो बहुदक्षिणेन यज्ञेनेजे ।
तत्र ह कुरुपञ्चालानां ब्राह्मणा अभिसमेता बभूवुः ।
तस्य ह जनकस्य वैदेहस्य विजिज्ञासा बभूव कः स्विदेषां ब्राह्मणानामनूचानतम इति ।
स ह गवां सहस्रमवरुरोध ।
दशदश पादा एकैकस्याः शृङ्गयोराबद्धा बभूवुः ॥ ३.१.१ ॥
บัดนี้เป็นบทที่สาม (อัศวลพราหมณะ) พระเจ้าชนกแห่งวิเทหะได้ประกอบยัญพิธีที่มีทักษิณามากมาย ที่นั่นพราหมณ์ของกุรุและปัญจาละได้มาประชุมกัน แล้วพระเจ้าชนกแห่งวิเทหะก็เกิดความปรารถนาจะรู้ว่า ในบรรดาพราหมณ์เหล่านี้ผู้ใดเป็นผู้รู้พระเวทมากที่สุด พระองค์ทรงให้ต้อนโคหนึ่งพันตัวไว้ มีจุดสิบจุดผูกไว้ที่เขาของโคแต่ละตัว
Bṛhadāraṇyaka 3.1.2
तान् होवाच ब्राह्मणा भगवन्तो यो वो ब्रह्मिष्ठः स एता गा उदजतामिति ।
ते ह ब्राह्मणा न दधृषुः ।
अथ ह याज्ञवल्क्यः स्वमेव ब्रह्मचारिणमुवाच एताः सौम्योदज सामश्रवा३ इति ।
ता होदाचकार ।
ते ह ब्राह्मणाश्चुक्रुधुः कथं नु नो ब्रह्मिष्ठो ब्रुवीतेति ।
अथ ह जनकस्य वैदेहस्य होताश्वलो बभूव ।
स हैनं पप्रच्छ त्वं नु खलु नो याज्ञवल्क्य ब्रह्मिष्ठोऽसी३ इति ।
स होवाच नमो वयं ब्रह्मिष्ठाय कुर्मो गोकामा एव वयं स्म इति ।
तं ह तत एव प्रष्टुं दध्रे होताश्वलः ॥ ३.१.२ ॥
พระองค์ตรัสกับพวกเขาว่า "ท่านพราหมณ์ผู้เจริญ ผู้ใดในพวกท่านรู้พรหมันยิ่งที่สุด ขอให้ผู้นั้นต้อนโคเหล่านี้ไปเถิด" พราหมณ์เหล่านั้นไม่กล้า แล้วยาชญวัลกยะจึงกล่าวกับศิษย์ของตนเองว่า "สามศรวัสเอ๋ย เจ้าผู้อ่อนโยน จงต้อนโคเหล่านี้ไปเถิด" ศิษย์ก็ต้อนโคไป พราหมณ์ทั้งหลายโกรธขึ้นมาว่า "เขาจะกล้าพูดว่าตนรู้พรหมันยิ่งกว่าพวกเราได้อย่างไร" ครั้งนั้นอัศวละ โหตาปุโรหิตของพระเจ้าชนกแห่งวิเทหะ จึงถามท่านว่า "ยาชญวัลกยะ ท่านเป็นผู้รู้พรหมันยิ่งที่สุดในหมู่พวกเราหรือ" ท่านตอบว่า "เราขอนอบน้อมต่อผู้รู้พรหมัน เราเพียงแต่ปรารถนาโคเท่านั้น" แล้วปุโรหิตอัศวละจึงตั้งใจจะถามท่านโดยตรง
Bṛhadāraṇyaka 3.1.3
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वं मृत्युनाप्तं सर्वं मृत्युनाभिपन्नं केन यजमानो मृत्योराप्तिमतिमुच्यत इति ।
होत्रर्त्विजाग्निना वाचा ।
वाग्वै यज्ञस्य होता ।
तद्येयं वाक्सोऽयमग्निः स होता सा मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.३ ॥
อัศวละกล่าวว่า "ยาชญวัลกยะ สิ่งทั้งปวงนี้ถูกความตายครอบงำ ถูกความตายยึดไว้ทั้งสิ้น ด้วยสิ่งใดเล่าที่ผู้ประกอบยัญจะพ้นจากการถูกความตายครอบงำนี้และหลุดพ้นได้" ท่านตอบว่า "ด้วยไฟ ด้วยวาจา วาจาคือโหตาของยัญ สิ่งที่คือวาจานี้ก็คือไฟนี้ และไฟนั้นคือโหตา นั่นคือการปลดปล่อย นั่นคือการปลดปล่อยอย่างสมบูรณ์"
Bṛhadāraṇyaka 3.1.4
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वमहोरात्राभ्यामाप्तं सर्वमहोरात्राभ्यामभिपन्नं केन यजमानोऽहोरात्रयोराप्तिमतिमुच्यत इति ।
अध्वर्युणर्त्विजा चक्षुषादित्येन ।
चक्षुर्वै यज्ञस्याध्वर्युः ।
तद्यदिदं चक्षुः सोऽसावादित्यः ।
सोऽध्वर्युः सा मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.४ ॥
อัศวละกล่าวว่า "ยาชญวัลกยะ สิ่งทั้งปวงนี้ถูกวันและคืนครอบงำ ถูกวันและคืนยึดไว้ทั้งสิ้น ด้วยสิ่งใดเล่าที่ผู้ประกอบยัญจะพ้นจากการถูกวันและคืนครอบงำนี้และหลุดพ้นได้" ท่านตอบว่า "ด้วยตา ด้วยพระอาทิตย์ ตาคืออธวรยุของยัญ สิ่งที่คือตานี้ก็คือพระอาทิตย์นั้น และพระอาทิตย์นั้นคืออธวรยุ นั่นคือการปลดปล่อย นั่นคือการปลดปล่อยอย่างสมบูรณ์"
Bṛhadāraṇyaka 3.1.5
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वं पूर्वपक्षापरपक्षाभ्यामाप्तं सर्वं पूर्वपक्षापरपक्षाभ्यामभिपन्नं केन यजमानः पूर्वपक्षापरपक्षयोराप्तिमतिमुच्यत इति ।
उद्गात्रर्त्विजा वयुना प्राणेन ।
प्राणो वै यज्ञस्योद्गाता ।
तद्योऽयं प्राणः स वायुः स उद्गाता ।
स मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.५ ॥
อัศวละกล่าวว่า "ยาชญวัลกยะ สิ่งทั้งปวงนี้ถูกปักษ์ข้างขึ้นและข้างแรมครอบงำ ถูกปักษ์ทั้งสองยึดไว้ทั้งสิ้น ด้วยสิ่งใดเล่าที่ผู้ประกอบยัญจะพ้นจากการถูกปักษ์ทั้งสองครอบงำนี้และหลุดพ้นได้" ท่านตอบว่า "ด้วยวายุ ด้วยลมหายใจ ลมหายใจคืออุทคาตฤของยัญ สิ่งที่คือลมหายใจนี้ก็คือลมนั้น และลมนั้นคืออุทคาตฤ นั่นคือการปลดปล่อย นั่นคือการปลดปล่อยอย่างสมบูรณ์"
Bṛhadāraṇyaka 3.1.6
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदमन्तरिक्षमनारम्बणमिव केनाक्रमेण यजमानः स्वर्गं लोकमाक्रमत इति ।
ब्रह्मणर्त्विजा मनसा चन्द्रेण ।
मनो वै यज्ञस्य ब्रह्मा ।
तद्यदिदं मनः सोऽसौ चन्द्रः स ब्रह्मा स मुक्तिः सातिमुक्तिरित्यतिमोक्षा ।
अथ संपदः ॥ ३.१.६ ॥
ยาชญวัลกยะกล่าวว่า "อากาศกลางนี้เหมือนไม่มีที่พึ่ง ด้วยก้าวย่างใดเล่าที่ผู้ประกอบยัญจะก้าวขึ้นสู่สวรรคโลก" ท่านตอบว่า "ด้วยพรหมัน ด้วยปุโรหิตพรหมา ด้วยใจ ด้วยพระจันทร์ ใจคือพรหมาของยัญ สิ่งที่คือใจนี้ก็คือพระจันทร์นั้น และพระจันทร์นั้นคือพรหมา นั่นคือการปลดปล่อย นั่นคือการปลดปล่อยอย่างยิ่ง ดังนี้คือการปลดปล่อยอันยิ่งใหญ่ ต่อจากนี้คือการบรรลุผล"
Bṛhadāraṇyaka 3.1.7
याज्ञवल्क्येति होवाच कतिभिरयमद्यर्ग्भिर्होतास्मिन् यज्ञे करिष्यतीति ।
तिसृभिरिति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
पुरोनुवाक्या च याज्या च शस्यैव तृतीया ।
किं ताभिर्जयतीति ।
यत्किञ्चेदं प्राणभृदिति ॥ ३.१.७ ॥
ยาชญวัลกยะกล่าวว่า "วันนี้โหตาจะขับร้องด้วยบทมนตร์กี่บทในยัญนี้" "สามบท" "สามบทนั้นคือบทใดบ้าง" "บทปุโรนุวากยา บทยาชยา และบทศัสยาซึ่งเป็นบทที่สาม" "ด้วยบทเหล่านั้นจะได้อะไร" "ได้ทุกสิ่งที่มีลมหายใจอยู่ในโลกนี้"
Bṛhadāraṇyaka 3.1.8
याज्ञवल्क्येति होवाच कत्ययमद्याध्वर्युरस्मिन् यज्ञ आहुतीर्होष्यतीति ।
तिस्र इति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
या हुता उज्ज्वलन्ति या हुता अतिनेदन्ति या हुता अधिशेरते ।
किं ताभिर्जयतीति ।
या हुता उज्ज्वलन्ति देवलोकमेव ताभिर्जयति ।
दीप्यत इव हि देवलोको ।
या हुता अतिनेदन्ते पितृलोकमेव ताभिर्जयति ।
अतीव हि पितृलोकः ।
या हुता अधिशेरते मनुष्यलोकमेव ताभिर्जयत्यि ।
अध इव हि मनुष्यलोकः ॥ ३.१.८ ॥
ยาชญวัลกยะกล่าวว่า วันนี้อัธวรยุจะถวายอาหุติกี่อย่างในยัญนี้ ตอบว่า สามอย่าง ถามว่า สามอย่างนั้นคืออะไร ตอบว่า อาหุติที่เมื่อถวายแล้วลุกโพลง อาหุติที่เมื่อถวายแล้วพุ่งขึ้นไป และอาหุติที่เมื่อถวายแล้วนอนลง ถามว่า ด้วยอาหุติเหล่านั้นจะได้อะไร ตอบว่า ด้วยอาหุติที่ลุกโพลงเมื่อถวาย ย่อมได้โลกของเทวดา เพราะโลกของเทวดาเปล่งประกายดุจแสงสว่าง ด้วยอาหุติที่พุ่งขึ้นเมื่อถวาย ย่อมได้โลกของบิดรเท่านั้น เพราะโลกของบิดรอยู่สูงไกลยิ่งนัก ด้วยอาหุติที่นอนลงเมื่อถวาย ย่อมได้โลกของมนุษย์ เพราะโลกของมนุษย์ดุจอยู่ต่ำลง
Bṛhadāraṇyaka 3.1.9
याज्ञवल्क्येति होवाच कतिभिरयमद्य ब्रह्मा यज्ञं दक्षिणतो देवताभिर्गोपायतीति ।
एकयेति ।
कतमा सैकेति ।
मन एवेति ।
अनन्तं वै मनोऽनन्ता विश्वे देवाः ।
अनन्तमेव स तेन लोकं जयति ॥ ३.१.९ ॥
ยาชญวัลกยะกล่าวว่า "วันนี้พรหมาจะปกป้องยัญทางด้านใต้พร้อมด้วยเทวดากี่องค์" "ด้วยองค์เดียว" "องค์ใดเล่า" "ใจนั่นเอง" "ใจนั้นไม่มีที่สิ้นสุด และวิศวเทวะทั้งหลายก็ไม่มีที่สิ้นสุด ผู้นั้นย่อมได้โลกด้วยสิ่งที่ไม่มีที่สิ้นสุดนั้นเอง"
Bṛhadāraṇyaka 3.1.10
याज्ञवल्क्येति होवाच कत्ययमद्योद्गातास्मिन् यज्ञे स्तोत्रियाः स्तोष्यतीति ।
तिस्र इति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
पुरोनुवाक्या च याज्या च शस्यैव तृतीया ।
कतमास्ताः ।
या अध्यात्ममिति ।
प्राण एव पुरोनुवाक्यापानो याज्या व्यानः शस्या ।
किं ताभिर्जयतीति ।
पृथिवीलोकमेव पुरोनुवाक्यया जयत्यन्तरिक्षलोकं याज्यया द्युलोकं शस्यया ।
ततो ह होताश्वल उपरराम ॥ ३.१.१० ॥
ยาชญวัลกยะกล่าวว่า "วันนี้อุทคาตฤจะขับสโตตริยะกี่บทในยัญนี้" "สามบท" "สามบทนั้นคือบทใดบ้าง" "บทปุโรนุวากยา บทยาชยา และบทศัสยาซึ่งเป็นบทที่สาม" "บทเหล่านั้นคือบทใด ที่เกี่ยวกับตน (อธยาตมะ)" "ปราณคือบทปุโรนุวากยา อปานคือบทยาชยา วยานคือบทศัสยา" "ด้วยบทเหล่านั้นจะได้อะไร" "ด้วยบทปุโรนุวากยาย่อมได้โลกแห่งแผ่นดิน ด้วยบทยาชยาได้โลกแห่งอากาศ ด้วยบทศัสยาได้โลกแห่งสวรรค์" ครั้นแล้วอาศวละโหตาก็นิ่งเงียบไป