ഉപനിഷത്തുകൾ · Bṛhadāraṇyaka 3.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 3.1.1
अथ तृतीयोध्यायः ॥
(अश्वलब्राह्मणम्)
जनको ह वैदेहो बहुदक्षिणेन यज्ञेनेजे ।
तत्र ह कुरुपञ्चालानां ब्राह्मणा अभिसमेता बभूवुः ।
तस्य ह जनकस्य वैदेहस्य विजिज्ञासा बभूव कः स्विदेषां ब्राह्मणानामनूचानतम इति ।
स ह गवां सहस्रमवरुरोध ।
दशदश पादा एकैकस्याः शृङ्गयोराबद्धा बभूवुः ॥ ३.१.१ ॥
ഇനി മൂന്നാം അധ്യായം. (അശ്വല ബ്രാഹ്മണം) വിദേഹരാജാവായ ജനകൻ ധാരാളം ദക്ഷിണയോടുകൂടിയ യജ്ഞം നടത്തി. അവിടെ കുരു, പഞ്ചാല ദേശങ്ങളിലെ ബ്രാഹ്മണർ ഒത്തുകൂടി. അപ്പോൾ വിദേഹ ജനകന് ഈ ബ്രാഹ്മണരിൽ ആരാണ് വേദത്തിൽ ഏറ്റവും പണ്ഡിതനെന്നറിയാൻ ആഗ്രഹം തോന്നി. അദ്ദേഹം ആയിരം പശുക്കളെ തടഞ്ഞുനിർത്തി. ഓരോ പശുവിന്റെയും കൊമ്പുകളിൽ പത്തു വീതം അഗ്രങ്ങൾ കെട്ടിയിരുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.2
तान् होवाच ब्राह्मणा भगवन्तो यो वो ब्रह्मिष्ठः स एता गा उदजतामिति ।
ते ह ब्राह्मणा न दधृषुः ।
अथ ह याज्ञवल्क्यः स्वमेव ब्रह्मचारिणमुवाच एताः सौम्योदज सामश्रवा३ इति ।
ता होदाचकार ।
ते ह ब्राह्मणाश्चुक्रुधुः कथं नु नो ब्रह्मिष्ठो ब्रुवीतेति ।
अथ ह जनकस्य वैदेहस्य होताश्वलो बभूव ।
स हैनं पप्रच्छ त्वं नु खलु नो याज्ञवल्क्य ब्रह्मिष्ठोऽसी३ इति ।
स होवाच नमो वयं ब्रह्मिष्ठाय कुर्मो गोकामा एव वयं स्म इति ।
तं ह तत एव प्रष्टुं दध्रे होताश्वलः ॥ ३.१.२ ॥
അദ്ദേഹം അവരോട് പറഞ്ഞു: 'പൂജ്യരായ ബ്രാഹ്മണരേ, നിങ്ങളിൽ ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവൻ ഈ പശുക്കളെ തെളിച്ചുകൊണ്ടുപോകട്ടെ.' അപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണർ ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല. പിന്നെ യാജ്ഞവൽക്യൻ സ്വന്തം ശിഷ്യനോട്, 'സൗമ്യാ, ഇവയെ തെളിക്കൂ, സാമശ്രവാ' എന്നു പറഞ്ഞു. അവൻ അവയെ തെളിച്ചു. അപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണർ കോപിച്ചു: 'നമ്മിൽ ഏറ്റവും ജ്ഞാനിയെന്ന് ഇവൻ എങ്ങനെ പറയും?' അപ്പോൾ ജനക വൈദേഹന്റെ ഹോതാവായ അശ്വലൻ അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിച്ചു: 'യാജ്ഞവൽക്യാ, നമ്മിൽ നീയാണോ ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവൻ?' അദ്ദേഹം മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ബ്രഹ്മജ്ഞാനിക്ക് നമസ്കാരം; ഞങ്ങൾ പശുക്കളെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ മാത്രം.' അപ്പോൾ അശ്വല ഹോതാവ് അദ്ദേഹത്തോടുതന്നെ ചോദിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.3
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वं मृत्युनाप्तं सर्वं मृत्युनाभिपन्नं केन यजमानो मृत्योराप्तिमतिमुच्यत इति ।
होत्रर्त्विजाग्निना वाचा ।
वाग्वै यज्ञस्य होता ।
तद्येयं वाक्सोऽयमग्निः स होता सा मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.३ ॥
യാജ്ഞവൽക്യാ, ഇതെല്ലാം മരണത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, എല്ലാം മരണത്താൽ പിടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; യജമാനൻ എന്തിനാൽ മരണത്തിന്റെ ആ വലയത്തിൽനിന്ന് കടന്ന് മോചനം നേടുന്നു? ഹോതൃ ഋത്വിക് പറഞ്ഞു: അഗ്നിയാൽ, വാക്കിനാൽ. വാക്കാണ് യജ്ഞത്തിന്റെ ഹോതാവ്. ഈ വാക്ക് ഏതോ അതുതന്നെയാണ് ഈ അഗ്നി; അവനാണ് ഹോതാവ്; അത് മോചനമാണ്, അത് പരമമോചനമാണ്.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.4
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वमहोरात्राभ्यामाप्तं सर्वमहोरात्राभ्यामभिपन्नं केन यजमानोऽहोरात्रयोराप्तिमतिमुच्यत इति ।
अध्वर्युणर्त्विजा चक्षुषादित्येन ।
चक्षुर्वै यज्ञस्याध्वर्युः ।
तद्यदिदं चक्षुः सोऽसावादित्यः ।
सोऽध्वर्युः सा मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.४ ॥
യാജ്ഞവൽക്യാ, ഇതെല്ലാം പകലും രാത്രിയും ചേർന്ന് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, എല്ലാം പകലും രാത്രിയും പിടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; യജമാനൻ എന്തിനാൽ പകലിന്റെയും രാത്രിയുടെയും ആ വലയത്തിൽനിന്ന് കടന്ന് മോചനം നേടുന്നു? അധ്വര്യു ഋത്വിക് പറഞ്ഞു: കണ്ണാൽ, ആദിത്യനാൽ. കണ്ണാണ് യജ്ഞത്തിന്റെ അധ്വര്യു. ഈ കണ്ണ് ഏതോ അതുതന്നെയാണ് ആ ആദിത്യൻ; അവനാണ് അധ്വര്യു; അത് മോചനമാണ്, അത് പരമമോചനമാണ്.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.5
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वं पूर्वपक्षापरपक्षाभ्यामाप्तं सर्वं पूर्वपक्षापरपक्षाभ्यामभिपन्नं केन यजमानः पूर्वपक्षापरपक्षयोराप्तिमतिमुच्यत इति ।
उद्गात्रर्त्विजा वयुना प्राणेन ।
प्राणो वै यज्ञस्योद्गाता ।
तद्योऽयं प्राणः स वायुः स उद्गाता ।
स मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.५ ॥
യാജ്ഞവൽക്യാ, ഇതെല്ലാം പൂർവപക്ഷവും അപരപക്ഷവും ചേർന്ന് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, എല്ലാം അവയാൽ പിടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; യജമാനൻ എന്തിനാൽ ആ രണ്ടു പക്ഷങ്ങളുടെ വലയത്തിൽനിന്ന് കടന്ന് മോചനം നേടുന്നു? ഉദ്ഗാതൃ ഋത്വിക് പറഞ്ഞു: വയുവിനാൽ, പ്രാണനാൽ. പ്രാണനാണ് യജ്ഞത്തിന്റെ ഉദ്ഗാതാവ്. ഈ പ്രാണൻ ഏതോ അതുതന്നെയാണ് ആ വായു; അവനാണ് ഉദ്ഗാതാവ്; അത് മോചനമാണ്, അത് പരമമോചനമാണ്.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.6
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदमन्तरिक्षमनारम्बणमिव केनाक्रमेण यजमानः स्वर्गं लोकमाक्रमत इति ।
ब्रह्मणर्त्विजा मनसा चन्द्रेण ।
मनो वै यज्ञस्य ब्रह्मा ।
तद्यदिदं मनः सोऽसौ चन्द्रः स ब्रह्मा स मुक्तिः सातिमुक्तिरित्यतिमोक्षा ।
अथ संपदः ॥ ३.१.६ ॥
യാജ്ഞവല്ക്യൻ പറഞ്ഞു: ആധാരമില്ലാത്തതുപോലെയുള്ള ഈ അന്തരിക്ഷത്തെ യജമാനൻ ഏത് പടിയിലൂടെ സ്വർഗലോകത്തേക്ക് കയറുന്നു? ബ്രഹ്മ ഋത്വിക്കിലൂടെ, മനസ്സിലൂടെ, ചന്ദ്രനിലൂടെ. മനസ്സാണ് യജ്ഞത്തിലെ ബ്രഹ്മാവ്. ഈ മനസ്സ് ഏതോ അതുതന്നെയാണ് ആ ചന്ദ്രൻ; അതുതന്നെയാണ് ബ്രഹ്മാവ്; അതുതന്നെയാണ് മുക്തി; അതുതന്നെയാണ് അതിമുക്തി—ഇങ്ങനെ അതിമോക്ഷം. ഇനി സമ്പത്തുകൾ.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.7
याज्ञवल्क्येति होवाच कतिभिरयमद्यर्ग्भिर्होतास्मिन् यज्ञे करिष्यतीति ।
तिसृभिरिति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
पुरोनुवाक्या च याज्या च शस्यैव तृतीया ।
किं ताभिर्जयतीति ।
यत्किञ्चेदं प्राणभृदिति ॥ ३.१.७ ॥
യാജ്ഞവല്ക്യൻ പറഞ്ഞു: ഇന്ന് ഈ യജ്ഞത്തിൽ ഹോതാവ് എത്ര ഋക്കുകളാൽ പ്രവർത്തിക്കും? മൂന്നിനാൽ. ആ മൂന്നു ഏതെല്ലാം? പുരോനുവാക്യ, യാജ്യ, ശസ്യ തന്നെ മൂന്നാമത്തേത്. അവകൊണ്ട് എന്തു ജയിക്കുന്നു? പ്രാണമുള്ളതെന്തും.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.8
याज्ञवल्क्येति होवाच कत्ययमद्याध्वर्युरस्मिन् यज्ञ आहुतीर्होष्यतीति ।
तिस्र इति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
या हुता उज्ज्वलन्ति या हुता अतिनेदन्ति या हुता अधिशेरते ।
किं ताभिर्जयतीति ।
या हुता उज्ज्वलन्ति देवलोकमेव ताभिर्जयति ।
दीप्यत इव हि देवलोको ।
या हुता अतिनेदन्ते पितृलोकमेव ताभिर्जयति ।
अतीव हि पितृलोकः ।
या हुता अधिशेरते मनुष्यलोकमेव ताभिर्जयत्यि ।
अध इव हि मनुष्यलोकः ॥ ३.१.८ ॥
യാജ്ഞവല്ക്യൻ പറഞ്ഞു: ഇന്ന് ഈ യജ്ഞത്തിൽ അധ്വര്യു എത്ര ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കും? മൂന്ന്. ആ മൂന്നു ഏതെല്ലാം? ഹുതമായി ജ്വലിക്കുന്നവ, ഹുതമായി മുകളിലേക്ക് പടരുന്നവ, ഹുതമായി താഴെ കിടക്കുന്നവ. അവകൊണ്ട് എന്തു ജയിക്കുന്നു? ഹുതമായി ജ്വലിക്കുന്നവകൊണ്ട് ദേവലോകത്തെ ജയിക്കുന്നു; ദേവലോകം പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ. ഹുതമായി മുകളിലേക്ക് പടരുന്നവകൊണ്ട് പിതൃലോകത്തെ ജയിക്കുന്നു; പിതൃലോകം അത്യുന്നതം. ഹുതമായി താഴെ കിടക്കുന്നവകൊണ്ട് മനുഷ്യലോകത്തെ ജയിക്കുന്നു; മനുഷ്യലോകം താഴെയുള്ളതുപോലെ.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.9
याज्ञवल्क्येति होवाच कतिभिरयमद्य ब्रह्मा यज्ञं दक्षिणतो देवताभिर्गोपायतीति ।
एकयेति ।
कतमा सैकेति ।
मन एवेति ।
अनन्तं वै मनोऽनन्ता विश्वे देवाः ।
अनन्तमेव स तेन लोकं जयति ॥ ३.१.९ ॥
യാജ്ഞവല്ക്യൻ പറഞ്ഞു: ഇന്ന് ബ്രഹ്മാവ് യജ്ഞത്തെ ദക്ഷിണദിക്കിൽ ദേവതകളോടൊപ്പം എത്രകൊണ്ട് സംരക്ഷിക്കുന്നു? ഒന്നുകൊണ്ട്. ഏതാണ് ആ ഒന്ന്? മനസ്സുതന്നെ, ഇങ്ങനെ. മനസ്സ് തീർച്ചയായും അനന്തമാണ്; വിശ്വേദേവന്മാർ എല്ലാവരും അനന്തരാണ്. ആ അനന്തത്താൽത്തന്നെ അവൻ ലോകത്തെ ജയിക്കുന്നു.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.10
याज्ञवल्क्येति होवाच कत्ययमद्योद्गातास्मिन् यज्ञे स्तोत्रियाः स्तोष्यतीति ।
तिस्र इति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
पुरोनुवाक्या च याज्या च शस्यैव तृतीया ।
कतमास्ताः ।
या अध्यात्ममिति ।
प्राण एव पुरोनुवाक्यापानो याज्या व्यानः शस्या ।
किं ताभिर्जयतीति ।
पृथिवीलोकमेव पुरोनुवाक्यया जयत्यन्तरिक्षलोकं याज्यया द्युलोकं शस्यया ।
ततो ह होताश्वल उपरराम ॥ ३.१.१० ॥
യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു: "ഇന്ന് ഈ യജ്ഞത്തിൽ ഉദ്ഗാതാവ് എത്ര സ്തോത്രീയ മന്ത്രങ്ങൾ പാടും?" "മൂന്ന്." "ആ മൂന്നും ഏതെല്ലാം?" "പുരോനുവാക്യ, യാജ്യ, മൂന്നാമത്തേത് ശസ്യ തന്നെ." "അവ അധ്യാത്മത്തിൽ ഏതെല്ലാം?" "പ്രാണൻ തന്നെ പുരോനുവാക്യ, അപാനൻ യാജ്യ, വ്യാനൻ ശസ്യ." "അവകൊണ്ട് അവൻ എന്തിനെ ജയിക്കുന്നു?" "പുരോനുവാക്യകൊണ്ട് ഭൂലോകത്തെ ജയിക്കുന്നു, യാജ്യകൊണ്ട് അന്തരീക്ഷലോകത്തെ, ശസ്യകൊണ്ട് ദ്യുലോകത്തെ." അപ്പോൾ ഹോതാവായ ആശ്വലൻ മൗനിയായി.