ఉపనిషత్తులు · Bṛhadāraṇyaka 3.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 3.1.1
अथ तृतीयोध्यायः ॥
(अश्वलब्राह्मणम्)
जनको ह वैदेहो बहुदक्षिणेन यज्ञेनेजे ।
तत्र ह कुरुपञ्चालानां ब्राह्मणा अभिसमेता बभूवुः ।
तस्य ह जनकस्य वैदेहस्य विजिज्ञासा बभूव कः स्विदेषां ब्राह्मणानामनूचानतम इति ।
स ह गवां सहस्रमवरुरोध ।
दशदश पादा एकैकस्याः शृङ्गयोराबद्धा बभूवुः ॥ ३.१.१ ॥
ఇప్పుడు మూడవ అధ్యాయం. (అశ్వల బ్రాహ్మణం) విదేహ రాజు జనకుడు విస్తారమైన దక్షిణలతో యజ్ఞం చేశాడు. అక్కడ కురు, పాంచాల దేశాల బ్రాహ్మణులు సమావేశమయ్యారు. అప్పుడు విదేహ జనకునికి ఈ బ్రాహ్మణులలో వేదంలో అత్యంత నిపుణుడెవరో తెలుసుకోవాలనే కోరిక కలిగింది. అతడు వెయ్యి ఆవులను ఆపించాడు. ప్రతి ఆవు కొమ్ములకు పది పది కొనలు కట్టబడి ఉన్నాయి.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.2
तान् होवाच ब्राह्मणा भगवन्तो यो वो ब्रह्मिष्ठः स एता गा उदजतामिति ।
ते ह ब्राह्मणा न दधृषुः ।
अथ ह याज्ञवल्क्यः स्वमेव ब्रह्मचारिणमुवाच एताः सौम्योदज सामश्रवा३ इति ।
ता होदाचकार ।
ते ह ब्राह्मणाश्चुक्रुधुः कथं नु नो ब्रह्मिष्ठो ब्रुवीतेति ।
अथ ह जनकस्य वैदेहस्य होताश्वलो बभूव ।
स हैनं पप्रच्छ त्वं नु खलु नो याज्ञवल्क्य ब्रह्मिष्ठोऽसी३ इति ।
स होवाच नमो वयं ब्रह्मिष्ठाय कुर्मो गोकामा एव वयं स्म इति ।
तं ह तत एव प्रष्टुं दध्रे होताश्वलः ॥ ३.१.२ ॥
ఆయన వారితో ఇలా అన్నాడు: 'పూజ్యులైన బ్రాహ్మణులారా, మీలో ఎవరు బ్రహ్మజ్ఞానంలో అగ్రగణ్యులో, అతడు ఈ గోవులను తోలుకుపోవాలి.' అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణులు సాహసించలేదు. అప్పుడు యాజ్ఞవల్క్యుడు తన శిష్యునితో, 'సౌమ్యా, వీటిని తోలుకుపో, సామశ్రవా' అన్నాడు. అతడు వాటిని తోలుకుపోయాడు. అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణులు కోపగించారు: 'మనలో అగ్రగణ్యుడు అని ఇతడు ఎలా అనగలడు?' అప్పుడు జనక వైదేహుని హోత అయిన అశ్వలుడు అతనిని అడిగాడు: 'యాజ్ఞవల్క్యా, మనలో నువ్వే బ్రహ్మజ్ఞానంలో అగ్రగణ్యుడివా?' అతడు బదులిచ్చాడు: 'బ్రహ్మజ్ఞానిని మేము నమస్కరిస్తాము; మేము గోకామ్యులమే.' అప్పుడు అశ్వల హోత అతనినే ప్రశ్నించాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.3
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वं मृत्युनाप्तं सर्वं मृत्युनाभिपन्नं केन यजमानो मृत्योराप्तिमतिमुच्यत इति ।
होत्रर्त्विजाग्निना वाचा ।
वाग्वै यज्ञस्य होता ।
तद्येयं वाक्सोऽयमग्निः स होता सा मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.३ ॥
యాజ్ఞవల్క్యా, ఈ సమస్తమూ మృత్యువు చుట్టుముట్టబడి ఉంది, సమస్తమూ మృత్యువుచే పట్టుబడి ఉంది; యజమాని దేనివల్ల మృత్యువు చుట్టుముట్టడం నుండి దాటి విముక్తి పొందుతాడు? హోత్రు ఋత్విజుడు చెప్పాడు: అగ్నిచేత, వాక్కుచేత. వాక్కే యజ్ఞానికి హోత. ఈ వాక్కు ఏదో అదే ఈ అగ్ని; అతడే హోత; అది ముక్తి, అది పరమ ముక్తి.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.4
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वमहोरात्राभ्यामाप्तं सर्वमहोरात्राभ्यामभिपन्नं केन यजमानोऽहोरात्रयोराप्तिमतिमुच्यत इति ।
अध्वर्युणर्त्विजा चक्षुषादित्येन ।
चक्षुर्वै यज्ञस्याध्वर्युः ।
तद्यदिदं चक्षुः सोऽसावादित्यः ।
सोऽध्वर्युः सा मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.४ ॥
యాజ్ఞవల్క్యా, ఈ సమస్తమూ పగలు రాత్రులచే చుట్టుముట్టబడి ఉంది, సమస్తమూ పగలు రాత్రులచే పట్టుబడి ఉంది; యజమాని దేనివల్ల పగలు రాత్రుల ఆ చుట్టుముట్టడం నుండి దాటి విముక్తి పొందుతాడు? అధ్వర్యు ఋత్విజుడు చెప్పాడు: కంటిచేత, ఆదిత్యునిచేత. కన్నే యజ్ఞానికి అధ్వర్యువు. ఈ కన్ను ఏదో అదే ఆ ఆదిత్యుడు; అతడే అధ్వర్యువు; అది ముక్తి, అది పరమ ముక్తి.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.5
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वं पूर्वपक्षापरपक्षाभ्यामाप्तं सर्वं पूर्वपक्षापरपक्षाभ्यामभिपन्नं केन यजमानः पूर्वपक्षापरपक्षयोराप्तिमतिमुच्यत इति ।
उद्गात्रर्त्विजा वयुना प्राणेन ।
प्राणो वै यज्ञस्योद्गाता ।
तद्योऽयं प्राणः स वायुः स उद्गाता ।
स मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.५ ॥
యాజ్ఞవల్క్యా, ఈ సమస్తమూ పూర్వపక్ష అపరపక్షాల చుట్టుముట్టడంలో ఉంది, సమస్తమూ వాటిచే పట్టుబడి ఉంది; యజమాని దేనివల్ల ఆ రెండు పక్షాల చుట్టుముట్టడం నుండి దాటి విముక్తి పొందుతాడు? ఉద్గాత ఋత్విజుడు చెప్పాడు: వయువుచేత, ప్రాణంచేత. ప్రాణమే యజ్ఞానికి ఉద్గాత. ఈ ప్రాణం ఏదో అదే ఆ వాయువు; అతడే ఉద్గాత; అది ముక్తి, అది పరమ ముక్తి.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.6
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदमन्तरिक्षमनारम्बणमिव केनाक्रमेण यजमानः स्वर्गं लोकमाक्रमत इति ।
ब्रह्मणर्त्विजा मनसा चन्द्रेण ।
मनो वै यज्ञस्य ब्रह्मा ।
तद्यदिदं मनः सोऽसौ चन्द्रः स ब्रह्मा स मुक्तिः सातिमुक्तिरित्यतिमोक्षा ।
अथ संपदः ॥ ३.१.६ ॥
యాజ్ఞవల్క్యుడు ఇలా అన్నాడు: ఆధారం లేనట్లుగా ఉన్న ఈ అంతరిక్షాన్ని యజమానుడు ఏ అడుగు ద్వారా ఎక్కి స్వర్గలోకానికి చేరుతాడు? బ్రహ్మ ఋత్విక్ ద్వారా, మనస్సు ద్వారా, చంద్రుని ద్వారా. మనస్సే యజ్ఞానికి బ్రహ్మ. ఈ మనస్సు ఏదో, అదే ఆ చంద్రుడు; అదే బ్రహ్మ; అదే ముక్తి; అదే అతిముక్తి—ఇలా అతిమోక్షం. ఇక సంపదలు.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.7
याज्ञवल्क्येति होवाच कतिभिरयमद्यर्ग्भिर्होतास्मिन् यज्ञे करिष्यतीति ।
तिसृभिरिति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
पुरोनुवाक्या च याज्या च शस्यैव तृतीया ।
किं ताभिर्जयतीति ।
यत्किञ्चेदं प्राणभृदिति ॥ ३.१.७ ॥
యాజ్ఞవల్క్యుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ రోజు ఈ యజ్ఞంలో హోత ఎన్ని ఋక్కులతో పని చేస్తాడు? మూడింటితో. ఏవి ఆ మూడు? పురోనువాక్య, యాజ్య, శస్యయే మూడవది. వాటితో దేన్ని జయిస్తాడు? ప్రాణం ఉన్న ప్రతిదాన్నీ.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.8
याज्ञवल्क्येति होवाच कत्ययमद्याध्वर्युरस्मिन् यज्ञ आहुतीर्होष्यतीति ।
तिस्र इति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
या हुता उज्ज्वलन्ति या हुता अतिनेदन्ति या हुता अधिशेरते ।
किं ताभिर्जयतीति ।
या हुता उज्ज्वलन्ति देवलोकमेव ताभिर्जयति ।
दीप्यत इव हि देवलोको ।
या हुता अतिनेदन्ते पितृलोकमेव ताभिर्जयति ।
अतीव हि पितृलोकः ।
या हुता अधिशेरते मनुष्यलोकमेव ताभिर्जयत्यि ।
अध इव हि मनुष्यलोकः ॥ ३.१.८ ॥
యాజ్ఞవల్క్యుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ రోజు ఈ యజ్ఞంలో అధ్వర్యుడు ఎన్ని ఆహుతులు వేస్తాడు? మూడు. ఏవి ఆ మూడు? హుతమై మండేవి, హుతమై పైకి వ్యాపించేవి, హుతమై కింద పడి ఉండేవి. వాటితో దేన్ని జయిస్తాడు? హుతమై మండేవాటితో దేవలోకాన్ని జయిస్తాడు, దేవలోకం ప్రకాశించినట్లు. హుతమై పైకి వ్యాపించేవాటితో పితృలోకాన్ని జయిస్తాడు, పితృలోకం అతి ఎత్తైనది. హుతమై కింద పడి ఉండేవాటితో మనుష్యలోకాన్ని జయిస్తాడు, మనుష్యలోకం కింద ఉన్నట్లు.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.9
याज्ञवल्क्येति होवाच कतिभिरयमद्य ब्रह्मा यज्ञं दक्षिणतो देवताभिर्गोपायतीति ।
एकयेति ।
कतमा सैकेति ।
मन एवेति ।
अनन्तं वै मनोऽनन्ता विश्वे देवाः ।
अनन्तमेव स तेन लोकं जयति ॥ ३.१.९ ॥
యాజ్ఞవల్క్యుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ రోజు బ్రహ్మ యజ్ఞాన్ని దక్షిణ దిక్కులో దేవతలతో ఎన్నితో కాపాడుతాడు? ఒకదానితో. ఏది ఆ ఒకటి? మనస్సే, ఇలా. మనస్సు నిజంగా అనంతం; విశ్వేదేవతలు అందరూ అనంతులు. ఆ అనంతంతోనే అతడు లోకాన్ని జయిస్తాడు.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.10
याज्ञवल्क्येति होवाच कत्ययमद्योद्गातास्मिन् यज्ञे स्तोत्रियाः स्तोष्यतीति ।
तिस्र इति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
पुरोनुवाक्या च याज्या च शस्यैव तृतीया ।
कतमास्ताः ।
या अध्यात्ममिति ।
प्राण एव पुरोनुवाक्यापानो याज्या व्यानः शस्या ।
किं ताभिर्जयतीति ।
पृथिवीलोकमेव पुरोनुवाक्यया जयत्यन्तरिक्षलोकं याज्यया द्युलोकं शस्यया ।
ततो ह होताश्वल उपरराम ॥ ३.१.१० ॥
యాజ్ఞవల్క్యుడు ఇలా అన్నాడు: "ఈ రోజు ఈ యజ్ఞంలో ఉద్గాత ఎన్ని స్తోత్రీయ మంత్రాలు పాడుతాడు?" "మూడు." "ఆ మూడు ఏవి?" "పురోనువాక్య, యాజ్య, మూడవది శస్య." "అధ్యాత్మంలో అవి ఏవి?" "ప్రాణమే పురోనువాక్య, అపానం యాజ్య, వ్యానం శస్య." "వాటితో అతడు దేనిని జయిస్తాడు?" "పురోనువాక్యతో భూలోకాన్ని, యాజ్యతో అంతరిక్షలోకాన్ని, శస్యతో ద్యులోకాన్ని జయిస్తాడు." అప్పుడు హోత ఆశ్వలుడు మౌనం వహించాడు.