ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು · Bṛhadāraṇyaka 3.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 3.1.1
अथ तृतीयोध्यायः ॥
(अश्वलब्राह्मणम्)
जनको ह वैदेहो बहुदक्षिणेन यज्ञेनेजे ।
तत्र ह कुरुपञ्चालानां ब्राह्मणा अभिसमेता बभूवुः ।
तस्य ह जनकस्य वैदेहस्य विजिज्ञासा बभूव कः स्विदेषां ब्राह्मणानामनूचानतम इति ।
स ह गवां सहस्रमवरुरोध ।
दशदश पादा एकैकस्याः शृङ्गयोराबद्धा बभूवुः ॥ ३.१.१ ॥
ಈಗ ಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ. (ಅಶ್ವಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ವಿದೇಹ ರಾಜ ಜನಕ ಅಪಾರ ದಕ್ಷಿಣೆಯುಳ್ಳ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಕುರು ಮತ್ತು ಪಾಂಚಾಲ ದೇಶಗಳ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸೇರಿದ್ದರು. ಆಗ ವಿದೇಹ ಜನಕನಿಗೆ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ವೇದದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪಾರಂಗತರು ಯಾರೆಂದು ತಿಳಿಯುವ ಬಯಕೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅವನು ಸಾವಿರ ಹಸುಗಳನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದನು. ಪ್ರತಿ ಹಸುವಿನ ಕೊಂಬುಗಳಿಗೆ ಹತ್ತು ಹತ್ತು ತುದಿಗಳು ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.2
तान् होवाच ब्राह्मणा भगवन्तो यो वो ब्रह्मिष्ठः स एता गा उदजतामिति ।
ते ह ब्राह्मणा न दधृषुः ।
अथ ह याज्ञवल्क्यः स्वमेव ब्रह्मचारिणमुवाच एताः सौम्योदज सामश्रवा३ इति ।
ता होदाचकार ।
ते ह ब्राह्मणाश्चुक्रुधुः कथं नु नो ब्रह्मिष्ठो ब्रुवीतेति ।
अथ ह जनकस्य वैदेहस्य होताश्वलो बभूव ।
स हैनं पप्रच्छ त्वं नु खलु नो याज्ञवल्क्य ब्रह्मिष्ठोऽसी३ इति ।
स होवाच नमो वयं ब्रह्मिष्ठाय कुर्मो गोकामा एव वयं स्म इति ।
तं ह तत एव प्रष्टुं दध्रे होताश्वलः ॥ ३.१.२ ॥
ಅವರು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ಪೂಜ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ, ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಅತಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದವರೋ ಅವರು ಈ ಹಸುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲಿ.' ಆಗ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಧೈರ್ಯ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ತನ್ನದೇ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ, 'ಸೌಮ್ಯ, ಇವುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸು, ಸಾಮಶ್ರವಾ' ಎಂದನು. ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಿದನು. ಆಗ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕೋಪಗೊಂಡರು: 'ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅತಿ ಜ್ಞಾನಿ ಎಂದು ಇವನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಬಹುದು?' ಆಗ ಜನಕ ವೈದೇಹನ ಹೋತೃ ಅಶ್ವಲನು ಅವನನ್ನು ಕೇಳಿದನು: 'ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ನೀನೇ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ?' ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ನಾವು ಗೋಕಾಮರು ಮಾತ್ರ.' ಆಗ ಅಶ್ವಲ ಹೋತೃ ಅವನನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.3
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वं मृत्युनाप्तं सर्वं मृत्युनाभिपन्नं केन यजमानो मृत्योराप्तिमतिमुच्यत इति ।
होत्रर्त्विजाग्निना वाचा ।
वाग्वै यज्ञस्य होता ।
तद्येयं वाक्सोऽयमग्निः स होता सा मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.३ ॥
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನೇ, ಇದೆಲ್ಲವೂ ಮೃತ್ಯುವಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಮೃತ್ಯುವಿನಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಯಜಮಾನನು ಯಾವುದರಿಂದ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಆವರಣವನ್ನು ದಾಟಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ? ಹೋತೃ ಋತ್ವಿಜನು ಹೇಳಿದನು: ಅಗ್ನಿಯಿಂದ, ವಾಣಿಯಿಂದ. ವಾಕ್ಕೇ ಯಜ್ಞದ ಹೋತೃ. ಈ ವಾಕ್ಕು ಯಾವುದೋ, ಅದೇ ಈ ಅಗ್ನಿ; ಅವನೇ ಹೋತೃ; ಅದು ಮುಕ್ತಿ, ಅದು ಪರಮ ಮುಕ್ತಿ.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.4
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वमहोरात्राभ्यामाप्तं सर्वमहोरात्राभ्यामभिपन्नं केन यजमानोऽहोरात्रयोराप्तिमतिमुच्यत इति ।
अध्वर्युणर्त्विजा चक्षुषादित्येन ।
चक्षुर्वै यज्ञस्याध्वर्युः ।
तद्यदिदं चक्षुः सोऽसावादित्यः ।
सोऽध्वर्युः सा मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.४ ॥
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನೇ, ಇದೆಲ್ಲವೂ ಹಗಲು ರಾತ್ರಿಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಹಗಲು ರಾತ್ರಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಯಜಮಾನನು ಯಾವುದರಿಂದ ಹಗಲು ರಾತ್ರಿಗಳ ಆ ಆವರಣವನ್ನು ದಾಟಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ? ಅಧ್ವರ್ಯು ಋತ್ವಿಜನು ಹೇಳಿದನು: ಕಣ್ಣಿನಿಂದ, ಆದಿತ್ಯನಿಂದ. ಕಣ್ಣೇ ಯಜ್ಞದ ಅಧ್ವರ್ಯು. ಈ ಕಣ್ಣು ಯಾವುದೋ, ಅದೇ ಆ ಆದಿತ್ಯ; ಅವನೇ ಅಧ್ವರ್ಯು; ಅದು ಮುಕ್ತಿ, ಅದು ಪರಮ ಮುಕ್ತಿ.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.5
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वं पूर्वपक्षापरपक्षाभ्यामाप्तं सर्वं पूर्वपक्षापरपक्षाभ्यामभिपन्नं केन यजमानः पूर्वपक्षापरपक्षयोराप्तिमतिमुच्यत इति ।
उद्गात्रर्त्विजा वयुना प्राणेन ।
प्राणो वै यज्ञस्योद्गाता ।
तद्योऽयं प्राणः स वायुः स उद्गाता ।
स मुक्तिः सातिमुक्तिः ॥ ३.१.५ ॥
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನೇ, ಇದೆಲ್ಲವೂ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಅಪರಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಅವುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಯಜಮಾನನು ಯಾವುದರಿಂದ ಆ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳ ಆವರಣವನ್ನು ದಾಟಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ? ಉದ್ಗಾತೃ ಋತ್ವಿಜನು ಹೇಳಿದನು: ವಯುವಿನಿಂದ, ಪ್ರಾಣದಿಂದ. ಪ್ರಾಣವೇ ಯಜ್ಞದ ಉದ್ಗಾತೃ. ಈ ಪ್ರಾಣ ಯಾವುದೋ, ಅದೇ ಆ ವಾಯು; ಅವನೇ ಉದ್ಗಾತೃ; ಅದು ಮುಕ್ತಿ, ಅದು ಪರಮ ಮುಕ್ತಿ.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.6
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदमन्तरिक्षमनारम्बणमिव केनाक्रमेण यजमानः स्वर्गं लोकमाक्रमत इति ।
ब्रह्मणर्त्विजा मनसा चन्द्रेण ।
मनो वै यज्ञस्य ब्रह्मा ।
तद्यदिदं मनः सोऽसौ चन्द्रः स ब्रह्मा स मुक्तिः सातिमुक्तिरित्यतिमोक्षा ।
अथ संपदः ॥ ३.१.६ ॥
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: ಆಧಾರವಿಲ್ಲದಂತಿರುವ ಈ ಅಂತರಿಕ್ಷವನ್ನು ಯಜಮಾನನು ಯಾವ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತಾನೆ? ಬ್ರಹ್ಮ ಋತ್ವಿಜನ ಮೂಲಕ, ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ, ಚಂದ್ರನ ಮೂಲಕ. ಮನಸ್ಸೇ ಯಜ್ಞದ ಬ್ರಹ್ಮ. ಈ ಮನಸ್ಸು ಯಾವುದೋ ಅದೇ ಆ ಚಂದ್ರ; ಅದೇ ಬ್ರಹ್ಮ; ಅದೇ ಮುಕ್ತಿ; ಅದೇ ಅತಿಮುಕ್ತಿ—ಹೀಗೆ ಅತಿಮೋಕ್ಷ. ಇನ್ನು ಸಂಪತ್ತುಗಳು.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.7
याज्ञवल्क्येति होवाच कतिभिरयमद्यर्ग्भिर्होतास्मिन् यज्ञे करिष्यतीति ।
तिसृभिरिति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
पुरोनुवाक्या च याज्या च शस्यैव तृतीया ।
किं ताभिर्जयतीति ।
यत्किञ्चेदं प्राणभृदिति ॥ ३.१.७ ॥
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: ಇಂದು ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಹೋತೃ ಎಷ್ಟು ಋಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವನು? ಮೂರರಿಂದ. ಆ ಮೂರು ಯಾವುವು? ಪುರೋನುವಾಕ್ಯ, ಯಾಜ್ಯ, ಮತ್ತು ಶಸ್ಯವೇ ಮೂರನೆಯದು. ಅವುಗಳಿಂದ ಏನನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ? ಪ್ರಾಣವುಳ್ಳ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.8
याज्ञवल्क्येति होवाच कत्ययमद्याध्वर्युरस्मिन् यज्ञ आहुतीर्होष्यतीति ।
तिस्र इति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
या हुता उज्ज्वलन्ति या हुता अतिनेदन्ति या हुता अधिशेरते ।
किं ताभिर्जयतीति ।
या हुता उज्ज्वलन्ति देवलोकमेव ताभिर्जयति ।
दीप्यत इव हि देवलोको ।
या हुता अतिनेदन्ते पितृलोकमेव ताभिर्जयति ।
अतीव हि पितृलोकः ।
या हुता अधिशेरते मनुष्यलोकमेव ताभिर्जयत्यि ।
अध इव हि मनुष्यलोकः ॥ ३.१.८ ॥
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: ಇಂದು ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅಧ್ವರ್ಯು ಎಷ್ಟು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಹೋಮಿಸುವನು? ಮೂರು. ಆ ಮೂರು ಯಾವುವು? ಹೋಮವಾಗಿ ಉರಿಯುವವು, ಹೋಮವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹರಡುವವು, ಹೋಮವಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವವು. ಅವುಗಳಿಂದ ಏನನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ? ಉರಿಯುವವುಗಳಿಂದ ದೇವಲೋಕವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ; ದೇವಲೋಕ ಹೊಳೆಯುವಂತೆ. ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹರಡುವವುಗಳಿಂದ ಪಿತೃಲೋಕವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ; ಪಿತೃಲೋಕ ಅತಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವವುಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯಲೋಕವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ; ಮನುಷ್ಯಲೋಕ ಕೆಳಗಿದೆ.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.9
याज्ञवल्क्येति होवाच कतिभिरयमद्य ब्रह्मा यज्ञं दक्षिणतो देवताभिर्गोपायतीति ।
एकयेति ।
कतमा सैकेति ।
मन एवेति ।
अनन्तं वै मनोऽनन्ता विश्वे देवाः ।
अनन्तमेव स तेन लोकं जयति ॥ ३.१.९ ॥
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: ಇಂದು ಬ್ರಹ್ಮನು ಯಜ್ಞವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಷ್ಟರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ? ಒಂದರಿಂದ. ಯಾವುದು ಆ ಒಂದು? ಮನಸ್ಸೇ, ಹೀಗೆ. ಮನಸ್ಸು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅನಂತ; ವಿಶ್ವೇದೇವರೆಲ್ಲರೂ ಅನಂತರು. ಆ ಅನಂತದಿಂದಲೇ ಅವನು ಲೋಕವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.
Bṛhadāraṇyaka 3.1.10
याज्ञवल्क्येति होवाच कत्ययमद्योद्गातास्मिन् यज्ञे स्तोत्रियाः स्तोष्यतीति ।
तिस्र इति ।
कतमास्तास्तिस्र इति ।
पुरोनुवाक्या च याज्या च शस्यैव तृतीया ।
कतमास्ताः ।
या अध्यात्ममिति ।
प्राण एव पुरोनुवाक्यापानो याज्या व्यानः शस्या ।
किं ताभिर्जयतीति ।
पृथिवीलोकमेव पुरोनुवाक्यया जयत्यन्तरिक्षलोकं याज्यया द्युलोकं शस्यया ।
ततो ह होताश्वल उपरराम ॥ ३.१.१० ॥
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಹೇಳಿದನು: "ಇಂದು ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಉದ್ಗಾತನು ಎಷ್ಟು ಸ್ತೋತ್ರೀಯ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಡುವನು?" "ಮೂರು." "ಆ ಮೂರು ಯಾವುವು?" "ಪುರೋನುವಾಕ್ಯ, ಯಾಜ್ಯ, ಮೂರನೆಯದು ಶಸ್ಯ." "ಅಧ್ಯಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಅವು ಯಾವುವು?" "ಪ್ರಾಣವೇ ಪುರೋನುವಾಕ್ಯ, ಅಪಾನ ಯಾಜ್ಯ, ವ್ಯಾನ ಶಸ್ಯ." "ಅವುಗಳಿಂದ ಅವನು ಏನನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ?" "ಪುರೋನುವಾಕ್ಯದಿಂದ ಭೂಲೋಕವನ್ನು, ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಅಂತರಿಕ್ಷಲೋಕವನ್ನು, ಶಸ್ಯದಿಂದ ದ್ಯುಲೋಕವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ." ಆಗ ಹೋತೃ ಆಶ್ವಲನು ಮೌನವಾದನು.