ଉପନିଷଦ · Kauṣītaki 1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kauṣītaki 1.1
चित्रो ह वै गार्ग्यायणिर्यक्षमाण आरुणिं वव्रे स ह पुत्रं श्वेतकेतुं प्रजिघाय याजयेति । तं हासीनं पप्रच्छ गौतमस्य पुत्रास्ते संवृतं लोके यस्मिन्माधास्यस्यन्यमुताहो बॊद्ध्वा तस्य लोके धास्यसीति । स होवाच नाहमेतद्वेद हन्ताचार्यं पृच्छानीति । स ह पितरमासाद्य पप्रच्छेतीति मा प्राक्षीत्कथं प्रतिब्रवाणीति । स होवाचाहमप्येतन्न वेद सदस्येव वयं स्वाध्यायमधीत्य हरामहे यन्नः परे ददत्येह्युभौ गमिष्याव इति । स ह समित्पाणिश्चित्रं गार्ग्यायणिं प्रतिचक्रम उपायानीति तं होवाच ब्रह्मार्होसि गौतम यो मामुपागा एहि त्वा ज्ञपयिष्यामीति ॥ १.१ ॥
ଚିତ୍ର ଗାର୍ଗ୍ୟାୟଣୀ ଯଜ୍ଞ କରିବାବେଳେ ଆରୁଣିଙ୍କୁ ବାଛିଲେ ଏବଂ ନିଜ ପୁତ୍ର ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରାଅ।" ସେଠାରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ସେ ପଚାରିଲେ, "ଗୌତମଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯେଉଁ ଲୋକରେ ତୁମେ ମୋତେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ, ସେ ଲୋକ ଆବୃତ; ତୁମେ କି ତାହା ଜାଣିଛ?" ସେ କହିଲା, "ମୁଁ ଏହା ଜାଣେ ନାହିଁ। ଠିକ୍, ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପଚାରିବି।" ସେ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପଚାରିଲା, "ସେ ମୋତେ ପଚାରିଲେ; ମୁଁ କିପରି ଉତ୍ତର ଦେବି?" ପିତା କହିଲେ, "ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଜଣା ନାହିଁ। ସଭାରେ ବସି ଆମେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ପଢ଼ି ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହା ଦିଅନ୍ତି ତାହା ନେଉ। ଆସ, ଆମେ ଦୁହେଁ ଯିବା।" ସେ ହାତରେ ସମିଧ ଧରି ଚିତ୍ର ଗାର୍ଗ୍ୟାୟଣୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା, "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛି।" ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଗୌତମ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିବା ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ଯୋଗ୍ୟ। ଆସ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜଣାଇବି।"
Kauṣītaki 1.2
स होवाच ये वै के चास्माल्लोकात्प्रयन्ति चन्द्रमसमेव ते सर्वे गच्छन्ति । तेषां प्राणैः पूर्वपक्ष आप्यायते । अथापरपक्षे न प्रजनयति । एतद्वै स्वर्गस्य लोकस्य द्वारं यश्चन्द्रमास्तं यत्प्रत्याह तमतिसृजतेऽथ य एनं प्रत्याहतमिह वृष्टिर्भूत्वा वर्षति स इह कीटो वा पतङ्गो वा शकुनिर्वा शार्दूलो वा सिंहो वा मत्स्यो वा परश्वा वा पुरुषो वान्यो वैतेषु स्थानेषु प्रत्याजायते यथाकर्म यथाविद्यम् । तमागतं पृच्छति कोऽसीति तं प्रतिब्रूयाद्विचक्षणादृतवो रेत आभृतं पञ्चदशात्प्रसूतात्पित्र्यावतस्तन्मा पुंसि कर्तर्येरयध्वं पुंसा कर्त्रा मातरि मा निषिक्तः स जायमान उपजायमानो द्वादश त्रयोदश उपमासो द्वादशत्रयोदशेन पित्रा सन्तद्विदेहं तन्म ऋतवो मर्त्यव आरभध्वम् । तेन सत्येन तपसर्तुरस्म्यार्तवोऽस्मि कोऽसि त्वमस्मीति तमतिसृजते ॥ १.२ ॥
ସେ କହିଲେ: ଏହି ଲୋକରୁ ଯେଉଁମାନେ ଯାଆନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣରେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ସେ ବଢ଼େ; ତାପରେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ ନାହିଁ। ଏହା ହିଁ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକର ଦ୍ୱାର, ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ରମା; ଯାହାକୁ ସେ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରେ, ତାକୁ ସେ ଛାଡ଼ିଦିଏ। ଆଉ ଯେ ଏଠାରେ ବର୍ଷା ହୋଇ ବର୍ଷେ, ସେ ଏଠାରେ କୀଟ, ପତଙ୍ଗ, ପକ୍ଷୀ, ବାଘ, ସିଂହ, ମାଛ, କୁରା ବା ମନୁଷ୍ୟ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ହୋଇ, ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ କର୍ମ ଓ ବିଦ୍ୟା ଅନୁସାରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନିଏ। ସେ ଆସିଲେ ତାକୁ ପଚରାଯାଏ, "ତୁମେ କିଏ?" ତାକୁ ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ହେବ: ପନ୍ଦରତମରୁ ଜାତ, ବିବେକୀ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଆଣିଥିବା ବୀଜ ପରି, ଋତୁମାନେ ମୋତେ ପୁରୁଷରେ ଓ କର୍ତ୍ତାରେ ପ୍ରେରଣ କରନ୍ତୁ; ପୁରୁଷ ଓ କର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ମାତାଙ୍କଠାରେ ମୋତେ ସିଞ୍ଚନ କରନ୍ତୁ। ସେ ଜନ୍ମ ହେଲାବେଳେ, ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲାବେଳେ, ବାର କିମ୍ବା ତେର ମାସ ସହ, ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାର କିମ୍ବା ତେର ସହ, ସେ ସେହି ଦେହ ହୁଏ; ଋତୁମାନେ ମୋ ପାଇଁ ମର୍ତ୍ୟକୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ। ସେହି ସତ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ଋତୁ, ମୁଁ ଆର୍ତବ। ତୁମେ କିଏ? ମୁଁ ସେହି ବୋଲି କହି ତାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଏ।
Kauṣītaki 1.3
स एतं देवयानं पन्थानमासाद्याग्निलोकमागच्छति स वायुलोकं स वरुणलोकं स आदित्यलोकं स इन्द्रलोकं स प्रजापतिलोकं स ब्रह्मलोकं तस्य ह वा एतस्य ब्रह्मलोकस्यारोहृदो मुहूर्तॊऽन्वेष्टिहा विरजा नदील्यो वृक्षः सालज्यं संस्थानमपराजितमायतनमिन्द्रप्रजापती द्वारगोपौ । विभुप्रमितं विचक्षणाऽऽसन्द्यमितौजाः पर्यङ्कः प्रिया च मानसी प्रतिरूपा च चाक्षुषी पुष्पाण्यावयतौ वै च जगान्यम्बाश्चाम्बावयवीश्चाप्सरसः । अम्बया नद्यस्तमित्थंविदागच्छति तं ब्रह्मा हाभिधावत मम यशसा विजरां वा अयं नदीं प्रापन्न वा अयं जरयिष्यतीति ॥ १.३ ॥
ସେ ଏହି ଦେବଯାନ ପଥରେ ପହଞ୍ଚି ଅଗ୍ନିଲୋକକୁ ଆସନ୍ତି; ବାୟୁଲୋକ, ବରୁଣଲୋକ, ଆଦିତ୍ୟଲୋକ, ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ, ପ୍ରଜାପତିଲୋକ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି। ସେହି ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ଆରୋହୃଦ ନାମକ ହ୍ରଦ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପାର ହୁଏ; ଅନ୍ୱେଷ୍ଟିହା, ବିରଜା ନଦୀ, ଇଲ୍ୟ ବୃକ୍ଷ, ସାଲଜ୍ୟ ନିବାସ, ଅପରାଜିତ ଆୟତନ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ପ୍ରଜାପତି ଦୁଇ ଦ୍ୱାରପାଳ। ବିଭୁପ୍ରମିତ ଓ ବିଚକ୍ଷଣା ଆସନ; ପରମୌଜା ପର୍ଯଙ୍କ; ପ୍ରିୟା, ମାନସୀ, ପ୍ରତିରୂପା, ଚାକ୍ଷୁଷୀ ବୁଣୁଥିବା ନାରୀ; ଜଗାନ, ଅମ୍ବାମାନେ ଏବଂ ଅମ୍ବାବୟବୀ ଅପ୍ସରା ଅଛନ୍ତି। ଅମ୍ବାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଦୀ ଅଛି। ଏହିପରି ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେଠାକୁ ଆସନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଦୌଡ଼ି ଆସନ୍ତି: 'ମୋ ଯଶରେ ଏ ଜରାହୀନ ଏହି ନଦୀ ପାଇଛନ୍ତି; ଏ ବୃଦ୍ଧ ହେବେ ନାହିଁ।'
Kauṣītaki 1.4
तं पञ्चशतान्यप्सरसां प्रतिधावन्ति शतं चूर्णहस्ताः शतं फलहस्ताः शतमाञ्जनहस्ताः शतं माल्याहस्ताः ब्रह्मालङ्कारेणालङ्कुर्वन्ति स ब्रह्मालङ्कारेणालङ्कृतो ब्रह्म विद्वान् ब्रह्मैवाभिप्रैति स आगच्छत्यारं हृदं तन्मनसात्येति तमित्वा सम्प्रतिविदो मज्जन्ति स आगच्छति मुहूर्तान्येष्टिहांस्तेऽस्मादपद्रवन्ति स आगच्छति विरजां नदीं तां मनसैवात्येति । तत्सुकृतदुष्कृते धूनुते । तस्य प्रिया ज्ञातयः सुकृतमुपयन्त्यप्रिया दुष्कृतं तद्यथा रथेन धावयन्रथचक्रे पर्यवेक्षत, एवमहोरात्रे पर्यवेक्षत एवं सुकृतदुष्कृते सर्वाणि च द्वन्द्वानि स एष विसुकृतो विदुष्कृतो ब्रह्म विद्वान्ब्रह्मैवाभिप्रैति ॥ १.४ ॥
ପାଞ୍ଚଶହ ଅପ୍ସରା ତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଦୌଡ଼ନ୍ତି — ଶହେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହାତରେ, ଶହେ ଫଳ ହାତରେ, ଶହେ ଅଞ୍ଜନ ହାତରେ, ଶହେ ମାଳା ହାତରେ — ବ୍ରହ୍ମାଳଙ୍କାରରେ ତାଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଳଙ୍କାରରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କେବଳ ବ୍ରହ୍ମ ଆଡ଼କୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେ ଆର ହ୍ରଦକୁ ଆସନ୍ତି; ତାକୁ ମନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପାର ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ସେଥିରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି। ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାର ହୋଇ ଅନ୍ୱେଷ୍ଟିହାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି; ସେମାନେ ତାଙ୍କଠାରୁ ପଳାନ୍ତି। ସେ ବିରଜା ନଦୀକୁ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ମନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପାର ହୁଅନ୍ତି। ସେତେବେଳେ ସେ ସୁକୃତ ଓ ଦୁଷ୍କୃତକୁ ଝାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସୁକୃତ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଅପ୍ରିୟମାନେ ଦୁଷ୍କୃତ; ରଥରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଲୋକ ଯେପରି ରଥଚକ୍ର ଦେଖେ, ସେପରି ସେ ଦିନରାତି ଦେଖନ୍ତି; ଏହିପରି ସୁକୃତ-ଦୁଷ୍କୃତ ଓ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦେଖନ୍ତି। ସୁକୃତ-ଦୁଷ୍କୃତର ପାରରେ ଥିବା, ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କେବଳ ବ୍ରହ୍ମ ଆଡ଼କୁ ଯାଆନ୍ତି।
Kauṣītaki 1.5
स आगच्छतील्यं वृक्षं तं ब्रह्मगन्धः प्रविशति, स आगच्छति सालज्यं संस्थानं तं ब्रह्मरसः प्रविशति, आगच्छत्यपराजितमायतनं तं ब्रह्मतेजः प्रविशति स आगच्छति । इन्द्रप्रजापती द्वारगोपौ तावस्मादपद्रवतः स आगच्छति विभुप्रमितं तं ब्रह्मयशः प्रविशति स आगच्छति विचक्षणामासन्दीं बृहद्रथन्तरे सामनी पूर्वौ पादौ श्यैत नौधसे चापरौ वैरूपवैराजे अनूच्येते शाक्वररैवते तिरश्ची सा प्रज्ञा प्रज्ञया हि विपश्यति स आगच्छ्त्यमितौजसं पर्यङ्कं स प्राणस्तस्य भूतं च भविष्यच्च पूर्वौ पादौ श्रीश्चेरा चापरौ बृहद्रथन्तरे अनूच्ये भद्रयज्ञायज्ञीये शीर्षण्यमृचश्च सामानि च प्राचीनातानानि यजूंषि तिरश्चीनानि सोमांशव उपस्तरणमुद्गीथ उपश्रीः श्रीरुपबर्हणं तस्मिन्ब्रह्मास्ते तमित्थंवित्पादेनैवाग्र आरोहति । तं ब्रह्माह कोऽसीति तं प्रतिब्रूयात् ॥ १.५ ॥
ସେ ଇଲ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ନିକଟକୁ ଆସେ; ତାହାଙ୍କଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ସୁଗନ୍ଧ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସାଲଜ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଆସେ; ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ରସ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଅପରାଜିତ ଆୟତନକୁ ଆସେ; ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ତେଜ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସେ ଆସେ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ପ୍ରଜାପତି ନାମକ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ତାହାଠାରୁ ପଳାୟନ କରନ୍ତି। ସେ ଆସେ; ବିଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମପାଯାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମଯଶ ତାହାଙ୍କଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସେ ବିଚକ୍ଷଣା ନାମକ ଆସନ୍ଦୀକୁ ଆସେ; ବୃହତ୍ ଓ ରଥନ୍ତର ସାମ — ସାମ୍ନା ପାଦ ନୌଧସର, ପଛ ପାଦ ବୈରୂପ ଓ ବୈରାଜ; ଶାକ୍ୱର ଓ ରୈବତ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଭାବେ ପଠିତ ହୁଏ। ସେ ପ୍ରଜ୍ଞା ତିର୍ଯ୍ୟକ୍; ପ୍ରଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରାଇ ମନୁଷ୍ୟ ଦେଖେ। ସେ ଅମିତୌଜସ ପର୍ୟଙ୍କକୁ ଆସେ; ତାହା ପ୍ରାଣ। ତାହାର ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟ ସାମ୍ନା ପାଦ, ଶ୍ରୀ ଓ ଇରା ପଛ ପାଦ; ବୃହତ୍ ଓ ରଥନ୍ତର ଅନୂଚ୍ୟ; ଭଦ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞାୟଜ୍ଞୀୟ ଶୀର୍ଷ; ଋକ୍ ଓ ସାମ ପ୍ରାଚୀନତାନ; ଯଜୁଃ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍; ସୋମାଂଶ ଶଯ୍ୟା; ଉଦ୍ଗୀଥ ଉପଶ୍ରୀ; ଶ୍ରୀ ଉପଧାନ। ତାହା ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମ ବସିଛନ୍ତି; ଏପରି ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଦରେ ହିଁ ଆଗକୁ ଚଢ଼େ। ବ୍ରହ୍ମ ତାହାକୁ ପଚାରନ୍ତି: ତୁମେ କିଏ? ତାହାକୁ ଉତ୍ତର ଦେବା ଉଚିତ।
Kauṣītaki 1.6
ऋतुरस्म्यार्तवोऽस्म्याकाशाद्योनेः सम्भूतो भार्या एतत्संवत्सरस्य तेजोभूतस्य भूतस्यात्मभूतस्य त्वमात्मासि यस्त्वमसि सोहमस्मीति तमाह कोऽहमस्मीति सत्यमिति ब्रूयात्किं तद्यत्सत्यमिति यदन्यद्देवेभ्यश्च प्राणेभ्यश्च तत्सदथ यद्देवाच्च प्राणाश्च तत्त्यं तदेतया वाचाभिव्याह्रियते सत्यमित्येतावदिदं सर्वमिदं सर्वमसि । इत्येवैनं तदाह । तदेतदृक्श्लोकेनाभ्युक्तं यजूदरः सामशिरा असावृङ्मूर्तिरव्ययः । स ब्रह्मेति हि विज्ञेय ऋषिर्ब्रह्ममयो महानिति ॥ १.६ ॥
ମୁଁ ଋତୁ; ମୁଁ ଋତୁଗୁଡ଼ିକର; ଆକାଶ ରୂପ ଯୋନିରୁ ଜାତ; ଏହା ସମ୍ବତ୍ସରର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ତେଜୋମୟ ଭୂତର, ଆତ୍ମଭୂତ ଭୂତର। ତୁମେ ଆତ୍ମା; ତୁମେ ଯିଏ ସେ ହିଁ ମୁଁ। ତାହାକୁ ପଚରାଯାଏ: ମୁଁ କିଏ? ସେ କହିବା ଉଚିତ: ସତ୍ୟ। ସତ୍ୟ କ'ଣ? ଦେବତା ଓ ପ୍ରାଣଙ୍କଠାରୁ ଯାହା ଅନ୍ୟ ତାହା ସତ୍; ଦେବତା ଓ ପ୍ରାଣଙ୍କଠାରୁ ଯାହା ତାହା ତ୍ୟ; ତାହା ଏହି ବାଣୀରେ ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏତିକି ଏହି ସବୁ; ଏହି ସବୁ ତୁମେ। ଏପରି ସେ ତାହାକୁ କହନ୍ତି। ଏ ବିଷୟରେ ଏକ ଋକ୍ ଶ୍ଲୋକ କୁହାଯାଇଛି: ଯାହାର ଉଦର ଯଜୁଃ, ଶିର ସାମ, ଯିଏ ଅସୌ, ଋଙ୍ମୂର୍ତ୍ତି, ଅବ୍ୟୟ; ସେ ବ୍ରହ୍ମ ହିଁ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେ ଋଷି ବ୍ରହ୍ମମୟ, ମହାନ।
Kauṣītaki 1.7
तमाह केन मे पौंस्रानि नामान्याप्नोतीति प्राणेनेति ब्रूयात् । केन स्त्रीनामानीति वाचेति केन नपुंसकनामानीति मनसेति केन गन्धानिति घ्राणेनेति ब्रूयात् । केन रूपाणीति चक्षुषेति केन शब्दानिति श्रोत्रेणेति केनान्नरसानिति जिह्वयेति केन कर्माणीति हस्ताभ्यामिति केन सुखदुःखे इति शरीरेणेति केनानन्दं रतिं प्रजापतिमित्युपस्थेनेति । केनेत्या इति पादाभ्यामिति केन धियो विज्ञातव्यं कामानिति प्रज्ञयेति ब्रूयात्तमह । आपो वै खलु मे ह्यसावयं ते लोक इति सा या ब्रह्मणॊ जितिर्या व्यष्टिस्तां जितिं जयति तां व्यष्टिं व्यश्नुते य एवं वेद य एवं वेद ॥ १.७ ॥
ତାଙ୍କୁ ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ: "କେଉଁଥିରେ ମୋର ପୁରୁଷ ନାମଗୁଡ଼ିକ ପାଏ?" ଏପରି ପଚରିଲେ "ପ୍ରାଣରେ" ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। "କେଉଁଥିରେ ସ୍ତ୍ରୀ ନାମ?" "ବାକ୍ୟରେ"। "କେଉଁଥିରେ ନପୁଂସକ ନାମ?" "ମନରେ"। "କେଉଁଥିରେ ଗନ୍ଧ?" "ଘ୍ରାଣରେ"। "କେଉଁଥିରେ ରୂପ?" "ଚକ୍ଷୁରେ"। "କେଉଁଥିରେ ଶବ୍ଦ?" "ଶ୍ରୋତ୍ରରେ"। "କେଉଁଥିରେ ଅନ୍ନରସ?" "ଜିହ୍ୱାରେ"। "କେଉଁଥିରେ କର୍ମ?" "ହାତରେ"। "କେଉଁଥିରେ ସୁଖ-ଦୁଃଖ?" "ଶରୀରରେ"। "କେଉଁଥିରେ ଆନନ୍ଦ, ରତି, ପ୍ରଜାପତି?" "ଉପସ୍ଥରେ"। "କେଉଁଥିରେ ଗତି?" "ପାଦରେ"। "କେଉଁଥିରେ ବୁଦ୍ଧିରେ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ କାମନା?" "ପ୍ରଜ୍ଞାରେ" ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ: "ଜଳ ହିଁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର; ତାହା ତୁମର ଏହି ଲୋକ।" ଏହା ହିଁ ବ୍ରହ୍ମର ଜୟ, ଏହା ହିଁ ବ୍ୟଷ୍ଟି; ଯିଏ ଏପରି ଜାଣେ ସେ ସେହି ଜୟକୁ ଜିତେ, ସେହି ବ୍ୟଷ୍ଟିକୁ ଲାଭ କରେ। ଯିଏ ଏପରି ଜାଣେ, ଯିଏ ଏପରି ଜାଣେ।