Upaniṣads · Kauṣītaki 3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kauṣītaki 3.1
प्रतर्दनो ह दैवोदासिरिन्द्रस्य प्रियं धामोपजगाम । युद्धेन च पौरुषेण च तं हेन्द्र उवाच । प्रतर्दन वरं ते ददानीति स होवाच प्रतर्दनः । त्वमेव मे वृणीष्व यं त्वं मनुष्याय हिततमं मन्यस इति तं हेन्द्र उवाच । न वै वरोऽवरस्मै वृणीते त्वमेव वृणीष्वेत्येवमरो वै किल म इति होवाच प्रतर्दनोऽथो खल्विन्द्रः सत्यादेव नेयाय । सत्यं हीन्द्रः स होवाच । मामेव विजानीह्येतदेवाहं मनुष्याय हिततमं मन्ये । यन्मां विजानीयात् । त्रिशीर्षाणं त्वाष्ट्रमहनमवाङ्मुखान्यतीन्सालावृकेभ्यः प्रायच्छं बह्वीः सन्धा अतिक्रम्य दिवि प्रह्लादीयानतृणमहमन्तरिक्षे पौलोमान्पृथिव्यां कालखाञ्जान् । तस्य मे तत्र न लोम च मामीयते । स यो मां विजानीयान्नास्य केन च कर्मणा लोको मीयते । न मातृवधेन न पितृवधेन न स्तेयेन न भ्रूणहत्यया नास्य पापं च न चकृषो मुखान्नीलं वेत्तीति ॥ ३.१ ॥
Pratardana, hijo de Divodāsa, llegó a la morada querida de Indra mediante la batalla y el valor viril. Indra le dijo: "Pratardana, te concederé un don." Pratardana dijo: "Elige tú mismo para mí aquello que consideres más beneficioso para el hombre." Indra le dijo: "Quien elige un don no elige para un inferior; elige tú mismo." Pratardana dijo: "Muy bien, elige eso para mí." Entonces Indra no se apartó de la verdad, pues Indra es la verdad. Dijo: "Conóceme solamente; esto considero lo más beneficioso para el hombre, que me conozca. Maté al hijo de Tvaṣṭṛ de tres cabezas; entregué a los chacales a los ascetas con el rostro hacia abajo; habiendo quebrantado muchos pactos, aplasté a los Prahlādas en el cielo, a los Pulomanes en la atmósfera, a los Kālakhañjas en la tierra, sin hierba. Ni un solo cabello mío fue dañado en ellos. Quien me conoce, por ningún acto disminuye su mundo: ni por matar a una madre, ni por matar a un padre, ni por robar, ni por matar a un embrión. No se le adhiere pecado alguno, y ninguna mancha cae sobre su rostro."
Kauṣītaki 3.2
स होवाच प्राणोऽस्मि प्रज्ञात्मा तं मामायुरमृतमित्युपास्व । आयुः प्राणः प्राणो वा आयुः प्राण एवाचामृतम् । यावद्ध्यस्मिञ्छरीरे प्राणो वसति तावदायुः । प्राणेन ह्येवामुष्मिंल्लोकेऽमृतत्वमाप्नोति । प्रज्ञया सत्यसङ्कल्पं स यो ममायुरमृतमित्युपास्ते सर्वमायुरस्मिंल्लोक एति । आप्नोत्यमृतत्वमक्षितिं स्वर्गे लोके । तद्धैक आहुरेकभूयं वै प्राणा गच्छन्तीति । न हि कश्चन शक्नुयात्सकृद्वाचा नाम प्रज्ञापयितुं चक्षुषा रूपं श्रोत्रेण शब्दं मनसा ध्यानमित्येकभूयं वै प्राणाः । एकैकमेतानि सर्वाण्येव प्रज्ञापयन्ति । वाचं वदन्ती सर्वे प्राणा अनुवदन्ति । चक्षुः पश्यत्सर्वे प्राणा अनुपश्यन्ति श्रोत्रं शृण्वत्सर्वे प्राणा अनुशृण्वन्ति मनो ध्यायत्सर्वे प्राणा अनुध्यायन्ति प्राणं प्राणन्तं सर्वे प्राणा अनुप्राणन्तीति । एवमुहैवैतदिति हेन्द्र उवाच । अस्तीत्येव प्राणानां निःश्रेयसादानमिति ॥ ३.२ ॥
Él dijo: "Yo soy el prāṇa, cuyo ātman es la conciencia. Medítame como vida y como inmortalidad. La vida es el prāṇa, y el prāṇa es la vida; el prāṇa es en verdad la inmortalidad. Mientras el prāṇa habita en este cuerpo, hay vida. Solo mediante el prāṇa se alcanza la inmortalidad en el otro mundo. Quien me medita, con conciencia y firme resolución, como 'mi vida, mi inmortalidad', alcanza la vida plena en este mundo y la inmortalidad imperecedera en el mundo celestial." Algunos dicen: "Los prāṇas se van juntos, hechos uno." Pero nadie puede dar a conocer a la vez un nombre con la palabra, una forma con el ojo, un sonido con el oído o un pensamiento con la mente; por eso los prāṇas son uno. Cada uno de ellos da a conocer una cosa, y todos los prāṇas siguen a cada uno. Todos los prāṇas siguen a la palabra cuando habla; todos los prāṇas siguen al ojo cuando ve; todos los prāṇas siguen al oído cuando oye; todos los prāṇas siguen a la mente cuando piensa; todos los prāṇas siguen al prāṇa cuando respira. Así es, en verdad. Indra dijo: "Sí, así es. Tomar el supremo bien entre los prāṇas es precisamente esto."
Kauṣītaki 3.3
जीवति वागपेतो मूकान्हि पश्यामो जीवति चक्षुरपेतोऽन्धान्हि पश्यामो जीवति श्रोत्रापेतो बधिरान्हि पश्यामो जीवति मनोपेतो बालान्हि पश्यामो जीवति बाहुच्छिन्नो जीवत्यूरुच्छिन्न इति । एवं हि पश्याम इति । अथ खलु प्राण एव प्रज्ञात्मेदं शरीरं परिगृह्योतथापयति । तस्मादेतदेवोऽथमुपासीत । यो वै प्राणः सा प्रज्ञा या वा प्रज्ञा स प्राणः । सह ह्येतावस्मिञ्छरीरे वसतः सहोत्क्रामतस्तस्यैषैव दृष्टिः । एतद्विज्ञानम् । यत्रैतत्पुरुषः सुप्तः स्वप्नं न कञ्चन पश्यत्यथास्मिन्प्राण एवैकधा भवति । तदैनं वाक्सर्वैर्नामभिः सहाप्येति चक्षुः सर्वै रूपैः सहाप्येति श्रोत्रं सर्वैः शब्दैः सहाप्येति मनः सर्वैर्ध्यातैः सहाप्येति । स यदा प्रतिबुध्यते यथाग्नेर्ज्वलतो सर्वा दिशॊ विस्फुलिङ्गा विप्रतिष्ठेरन्नेवमेवैतस्मादात्मनः प्राणा यथायतनं विप्रतिष्ठन्ते प्राणेभ्यो देवा देवेभ्यो लोकाः । तस्यैषैव सिद्धिरेतद्विज्ञानम् । यत्रैतत्पुरुष आर्तो मरिष्यन्नाबल्यं न्येत्य मोहं नैति तदाहुः । उदक्रमीच्चित्तम् । न शृणोति न पश्यति वाचा वदति न ध्यायत्यथास्मिन्प्राण एवैकधा भवति तदैनं वाक्सर्वैर्नामभिः सहाप्येति चक्षुः सर्वै रूपैः सहाप्येति श्रोत्रं सर्वैः शब्दैः सहाप्येति मनः सर्वैर्ध्यातैः सहाप्येति स यदा प्रतिबुध्यते यथाग्नेर्ज्वलतो विस्फुलिङ्गा विप्रतिष्ठेरन्नेवमेवैतस्मादात्मनः प्राणा यथायतनं विप्रतिष्ठन्ते प्राणेभ्यो देवा देवेभ्यो लोकाः ॥ ३.३ ॥
Vemos que los mudos, privados de habla, viven; que los ciegos, privados de vista, viven; los sordos, privados del oído, viven; los niños, privados de mente, viven; quien tiene un brazo cortado vive, quien tiene un muslo cortado vive. Así vemos. Entonces, en verdad, es solo el prāṇa, con la conciencia como su ātman, quien toma este cuerpo y lo levanta. Por ello, se debe meditar solo en esto. Lo que es prāṇa es conciencia, y lo que es conciencia es prāṇa. Estos dos moran juntos en este cuerpo y juntos parten; esta es su visión, este es el conocimiento. Cuando esta persona duerme y no ve ningún sueño, entonces el prāṇa solo se vuelve uno. Entonces el habla se retira en él con todos los nombres, la vista con todas las formas, el oído con todos los sonidos y la mente con todos los objetos del pensamiento. Cuando despierta, así como de un fuego ardiente saltan chispas en todas direcciones, así de este ātman se dispersan los prāṇas, cada uno a su lugar; de los prāṇas, los dioses; de los dioses, los mundos. Esta es su perfección, este es el conocimiento. Cuando esta persona, afligida y a punto de morir, cae en debilidad e inconsciencia, dicen: su mente ha partido. No oye, no ve, habla con la palabra pero no piensa; entonces el prāṇa solo se vuelve uno en él. Entonces el habla se retira en él con todos los nombres, la vista con todas las formas, el oído con todos los sonidos y la mente con todos los objetos del pensamiento. Cuando despierta, así como de un fuego ardiente saltan chispas, así de este ātman se dispersan los prāṇas, cada uno a su lugar; de los prāṇas, los dioses; de los dioses, los mundos.
Kauṣītaki 3.4
स यदास्माच्छरीरादुत्क्रामति सहैवैतैः सर्वैरुत्क्रामति वागस्मात्सर्वाणि नामान्यभिविसृजते सृजते । वाचा सर्वाणि नामान्याप्नोति प्राणोऽस्मात्सर्वान्गन्धानभिविसृजते प्राणेन सर्वान्गन्धानाप्नोति चक्षुरस्मात्सर्वाणि रूपाण्यभिविसृजते चक्षुषा सर्वाणि रूपाण्याप्नोति श्रोत्रमस्मात्सर्वाञ्च्छब्दानभिविसृजते श्रोत्रेण सर्वाञ्च्छब्दानाप्नोति मनोऽस्मात्सर्वाणि ध्यातान्यभिविसृजते मनसा सर्वाणि ध्यातान्याप्नोति सैषा प्राणे सर्वाप्तिः । यो वै प्राणः सा प्रज्ञा या वा प्रज्ञा स प्राणः स ह ह्येतावस्मिञ्च्छरीरे वसतः सहोत्क्रामतः । अथ खलु यथाऽस्यै प्रज्ञायै सर्वाणि भूतान्येकं भवन्ति तद्व्याख्यास्यामः ॥ ३.४ ॥
Cuando se aparta de este cuerpo, se aparta junto con todos estos. El habla le suelta todos los nombres, y él alcanza todos los nombres por medio del habla. El aliento le suelta todos los olores, y él alcanza todos los olores por medio del aliento. El ojo le suelta todas las formas, y él alcanza todas las formas por medio del ojo. El oído le suelta todos los sonidos, y él alcanza todos los sonidos por medio del oído. La mente le suelta todos los objetos de pensamiento, y él alcanza todos los objetos de pensamiento por medio de la mente. Esta es la plena posesión en el prāṇa. Lo que es prāṇa es prajñā (conciencia), y lo que es prajñā es prāṇa; estos dos moran juntos en este cuerpo y se marchan juntos. Ahora explicaremos cómo, en esta prajñā, todos los seres se vuelven uno.
Kauṣītaki 3.5
वागेवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्यै नाम परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा । घ्राणमेवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्य गन्धः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा चक्षुरेवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्य रूपं परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा श्रोत्रमेवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्य शब्दः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा जिह्वैवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्यान्नरसः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा हस्तावेवास्या एकमङ्गमुदूढं तयोः कर्म परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा शरीरमेवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्य सुखदुःखे परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा उपस्थ एवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्यानन्दो रतिः प्रजातिः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा पादावेवास्या एकमङ्गमुदूढं तयोरित्या परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा प्रज्ञैवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्यै धियो विज्ञातव्यं कामाः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा ॥ ३.५ ॥
El habla sola es un miembro de esta (conciencia), llevado lejos; para él está el nombre, colocado más allá como porción elemental. El olfato solo es un miembro de esta, llevado lejos; su olor es la porción elemental colocada más allá. El ojo solo es un miembro de esta, llevado lejos; su forma es la porción elemental colocada más allá. El oído solo es un miembro de esta, llevado lejos; su sonido es la porción elemental colocada más allá. La lengua sola es un miembro de esta, llevada lejos; su sabor de alimento es la porción elemental colocada más allá. Las dos manos solas son un miembro de esta, llevadas lejos; su acción es la porción elemental colocada más allá. El cuerpo solo es un miembro de esta, llevado lejos; su placer y dolor son la porción elemental colocada más allá. El órgano de la generación solo es un miembro de esta, llevado lejos; su gozo, deleite y descendencia son la porción elemental colocada más allá. Los dos pies solos son un miembro de esta, llevados lejos; su andar es la porción elemental colocada más allá. La prajñā sola es un miembro de esta, llevada lejos; para ella están lo que ha de conocerse por el pensamiento y los deseos, colocados más allá como porción elemental.
Kauṣītaki 3.6
प्रज्ञया वाचं समारुह्य वाचा सर्वाणि सामान्याप्नोति । प्रज्ञया प्राणं समारुह्य प्राणेन सर्वान्गन्धानाप्नोति प्रज्ञया चक्षुः समारुह्य चक्षुषा सर्वाणि रूपाण्याप्नोति प्रज्ञया श्रोत्रं समारुह्य श्रोत्रेण सर्वाञ्च्छब्दानाप्नोति प्रज्ञया जिह्वां समारुह्य जिह्वया सर्वानन्नरसानाप्नोति प्रज्ञया हस्तौ समारुह्य हस्ताभ्यां सर्वाणि कर्माण्याप्नोति प्रज्ञया शरीरं समारुह्य शरीरेण सुखदुःखे आप्नोति प्रज्ञयोपस्थं समारुह्योपस्थेनानन्दं रतिं प्रज्ञामाप्नोति प्रज्ञया पादौ समारुह्य पादाभ्यां सर्वा इत्या आप्नोति प्रज्ञयैव धियं समारुह्य प्रज्ञयैव धियो विज्ञातव्यं कामानाप्नोति ॥ ३.६ ॥
Por medio de la conciencia (prajñā), habiendo ascendido a la palabra, se alcanza por la palabra todos los cantos (sāman). Por medio de la conciencia, habiendo ascendido al aliento (prāṇa), se alcanzan por el aliento todos los olores. Por medio de la conciencia, habiendo ascendido al ojo, se alcanzan por el ojo todas las formas. Por medio de la conciencia, habiendo ascendido al oído, se alcanzan por el oído todos los sonidos. Por medio de la conciencia, habiendo ascendido a la lengua, se alcanzan por la lengua todos los sabores de los alimentos. Por medio de la conciencia, habiendo ascendido a las manos, se alcanzan por las manos todas las acciones. Por medio de la conciencia, habiendo ascendido al cuerpo, se alcanzan por el cuerpo el placer y el dolor. Por medio de la conciencia, habiendo ascendido al órgano genital, se alcanzan por él el deleite y el goce. Por medio de la conciencia, habiendo ascendido a los pies, se alcanzan por los pies todos los movimientos. Por medio de la conciencia, habiendo ascendido al intelecto (dhī) mismo, se alcanzan por el intelecto los deseos que han de ser conocidos.
Kauṣītaki 3.7
न हि प्रज्ञापेता वाङ्नाम किञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतन्नाम प्राज्ञासिषमिति । न हि प्रज्ञापेतः प्राणो गन्धं कञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह नाहमेतं गन्धं प्राज्ञासिषमिति । न हि प्रज्ञापेतं चक्षू रूपं किञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतद्रूपं प्राज्ञासिषमिति न प्रज्ञापेतं श्रोत्रं शब्दं कञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतं शब्दं प्राज्ञासिषमिति न हि प्रज्ञापेता जिह्वान्नरसं कञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतमन्नरसं प्राज्ञासिषमिति न प्रज्ञापेतौ हतौ कर्म किञ्चन प्रज्ञपयेतामन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह नाहमेतत्कर्म प्राज्ञासिषमिति न हि प्रज्ञापेतं शरीरं सुखदुःखं किञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह नाहमेतत्सुखदुःखं प्राज्ञासिषमिति न हि प्रज्ञापेत उपस्थ आनन्दं रतिं प्रजातिं काञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतमानन्दं न रतिं प्रजातिं प्राज्ञासिषमिति न हि प्रज्ञापेतौ पादावित्यां काञ्चन प्रज्ञापयेतामन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतामित्यां प्राज्ञसिषमिति न हि प्रज्ञापेता धीः काचन सिद्ध्येन्न प्रज्ञातव्यं प्रज्ञायेत् ॥ ३.७ ॥
Pues la facultad de conocer, el habla, no puede dar a conocer ningún nombre, diciendo: 'Si no fuera por mi mente, no habría conocido este nombre.' El aliento no puede dar a conocer ningún olor, diciendo: 'Si no fuera por mi mente, no habría conocido este olor.' Los ojos no pueden dar a conocer ninguna forma, diciendo: 'Si no fuera por mi mente, no habríamos conocido esta forma.' Los oídos no pueden dar a conocer ningún sonido, diciendo: 'Si no fuera por mi mente, no habríamos conocido este sonido.' La lengua, facultad de conocer, no puede dar a conocer ningún sabor de alimento, diciendo: 'Si no fuera por mi mente, no habría conocido este sabor.' Las dos manos no pueden dar a conocer ninguna acción, diciendo: 'Si no fuera por mi mente, no habríamos conocido esta acción.' El cuerpo no puede dar a conocer el placer y el dolor, diciendo: 'Si no fuera por mi mente, no habría conocido este placer y dolor.' El órgano genital no puede dar a conocer el éxtasis, el deleite ni la procreación, diciendo: 'Si no fuera por mi mente, no habría conocido este éxtasis, deleite o procreación.' Los dos pies no pueden dar a conocer ningún andar, diciendo: 'Si no fuera por mi mente, no habríamos conocido este andar.' Pues el intelecto, facultad de conocer, no puede lograr ningún éxito; lo que ha de ser conocido no es conocido.
Kauṣītaki 3.8
न वाचं विजिज्ञासीत वक्तारं विद्यान्न गन्धं विजिज्ञासीत घ्रातारं विद्यान्न रूपं विजिज्ञासीत रूपविद्यं विद्यान्न शब्दं विजिज्ञासीत श्रोतारं विद्यान्नान्नरसं विजिज्ञासीतान्नरसविज्ञातारं विद्यान्न कर्म विजिज्ञासीत कर्तारं विद्यान्न सुखदुःखे विजिज्ञासीत सुखदुःखयोर्विज्ञातारं विद्यान्नानन्दं न रतिं न प्रजातिं विजिज्ञासीतानन्दस्य रतेः प्रजातेर्विज्ञातारं विद्यान्नेत्यां विजिज्ञासीतैतारं विद्यात् । न मनो विजिज्ञासीत मन्तारं विद्यात् । ता वा एता दशैव भूतमात्रा अधिप्रज्ञं दश प्रज्ञामात्रा अधिभूतं यद्धि भूतमात्रा न स्युर्न प्रज्ञामात्राः स्युर्यद्वा प्रज्ञामात्रा न स्युर्न भूतमात्राः स्युः ॥ ३.८ ॥
No debes desear conocer el habla; debes conocer al que habla. No debes desear conocer el olor; debes conocer al que huele. No debes desear conocer la forma; debes conocer al conocedor de la forma. No debes desear conocer el sonido; debes conocer al que oye. No debes desear conocer el sabor del alimento; debes conocer al conocedor del sabor del alimento. No debes desear conocer la acción; debes conocer al agente. No debes desear conocer el placer y el dolor; debes conocer al conocedor del placer y el dolor. No debes desear conocer la dicha, el deleite o la descendencia; debes conocer al conocedor de la dicha, el deleite y la descendencia. No debes desear conocer el acto de ver; debes conocer al que ve. No debes desear conocer la mente; debes conocer al que piensa. Estas son, en efecto, las diez medidas elementales, pertenecientes a la cognición, y las diez medidas de la cognición, pertenecientes a los elementos; pues si no existieran las medidas elementales, no existirían las medidas de la cognición, y si no existieran las medidas de la cognición, no existirían las medidas elementales.
Kauṣītaki 3.9
न ह्यन्यतरतो रूपं किञ्चन सिद्ध्येन्नो एतन्नाना तद्यथा रथस्यारेषु नेमिरर्पिता नाभावरा अर्पिता एवमेवैता भूतमात्राः प्रज्ञामात्रास्वर्पिताः प्रज्ञामात्राः प्राणेऽर्पिताः स एष प्राण एव प्रज्ञात्मानन्दोऽजरोऽमृतः । न साधुना कर्मणा भूयान्नो एवासाधुना कनीयान् । एष ह्येवैनं साधुकर्म कारयति तं यमेभ्यो लोकेभ्यो उन्निनीषत एष उ एवैनमसाधु कर्म कारयति तं यमधो निनीषते । एष लोकपाल एष लोकाधिपतिरेष सर्वेश्वरः स म आत्मेति विद्यात्स म आत्मेति विद्यात् ॥ ३.९ ॥
Ninguna forma se perfecciona solo a partir de una cosa; es múltiple. Así como el aro está fijado a los radios de un carro, y los radios están fijados al cubo, así estas medidas elementales están fijadas en las medidas de la cognición, y las medidas de la cognición están fijadas en el aliento. Este aliento es, en efecto, el ātman de la cognición, dicha, inmortal y sin vejez. No se incrementa con la buena acción, ni disminuye con la mala acción. Este mismo aliento hace que el hombre realice buenas acciones a quien quiere elevar desde estos mundos; y este mismo hace que realice malas acciones a quien quiere llevar hacia abajo. Este es el guardián de los mundos, este es el señor de los mundos, este es el señor de todo. Debe saberse: él es mi ātman; debe saberse: él es mi ātman.