ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು · Kauṣītaki 3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kauṣītaki 3.1
प्रतर्दनो ह दैवोदासिरिन्द्रस्य प्रियं धामोपजगाम । युद्धेन च पौरुषेण च तं हेन्द्र उवाच । प्रतर्दन वरं ते ददानीति स होवाच प्रतर्दनः । त्वमेव मे वृणीष्व यं त्वं मनुष्याय हिततमं मन्यस इति तं हेन्द्र उवाच । न वै वरोऽवरस्मै वृणीते त्वमेव वृणीष्वेत्येवमरो वै किल म इति होवाच प्रतर्दनोऽथो खल्विन्द्रः सत्यादेव नेयाय । सत्यं हीन्द्रः स होवाच । मामेव विजानीह्येतदेवाहं मनुष्याय हिततमं मन्ये । यन्मां विजानीयात् । त्रिशीर्षाणं त्वाष्ट्रमहनमवाङ्मुखान्यतीन्सालावृकेभ्यः प्रायच्छं बह्वीः सन्धा अतिक्रम्य दिवि प्रह्लादीयानतृणमहमन्तरिक्षे पौलोमान्पृथिव्यां कालखाञ्जान् । तस्य मे तत्र न लोम च मामीयते । स यो मां विजानीयान्नास्य केन च कर्मणा लोको मीयते । न मातृवधेन न पितृवधेन न स्तेयेन न भ्रूणहत्यया नास्य पापं च न चकृषो मुखान्नीलं वेत्तीति ॥ ३.१ ॥
ಪ್ರತರ್ದನ, ದಿವೋದಾಸನ ಮಗ, ಇಂದ್ರನ ಪ್ರಿಯ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಪೌರುಷದಿಂದ ಬಂದನು. ಇಂದ್ರನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಪ್ರತರ್ದನ, ನಿನಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ." ಪ್ರತರ್ದನನು ಹೇಳಿದನು: "ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹಿತಕರವೆಂದು ನೀನು ಭಾವಿಸುವದನ್ನು ನೀನೇ ನನಗಾಗಿ ಆರಿಸು." ಇಂದ್ರನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ವರವನ್ನು ಆರಿಸುವವನು ತನಗಿಂತ ಕೀಳಾದವನಿಗಾಗಿ ಆರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ನೀನೇ ಆರಿಸು." ಪ್ರತರ್ದನನು ಹೇಳಿದನು: "ಸರಿ, ನನಗೆ ಅದನ್ನೇ ಆರಿಸು." ಆಗ ಇಂದ್ರನು ಸತ್ಯದಿಂದ ವಿಚಲಿತನಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: "ನನ್ನನ್ನೇ ತಿಳಿ; ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹಿತಕರವೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುವುದು ಇದನ್ನೇ, ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮೂರು ತಲೆಯ ತ್ವಾಷ್ಟ್ರನನ್ನು ಕೊಂದೆ; ಮುಖ ಕೆಳಗಾದ ಯತಿಗಳನ್ನು ನರಿಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟೆ; ಅನೇಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ದಾಟಿ, ಪ್ರಹ್ಲಾದರನ್ನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಪೌಲೋಮರನ್ನು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಕಾಲಖಂಜರನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿಲ್ಲದಂತೆ ಹೊಸಕಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಒಂದು ಕೂದಲೂ ಅಲುಗಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿದವನ ಲೋಕ ಯಾವ ಕರ್ಮದಿಂದಲೂ ಕುಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ; ತಾಯಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದರಿಂದಲ್ಲ, ತಂದೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದರಿಂದಲ್ಲ, ಕಳ್ಳತನದಿಂದಲ್ಲ, ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆಯಿಂದಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಪಾಪ ತಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನ ಮುಖಕ್ಕೆ ಕಲೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ."
Kauṣītaki 3.2
स होवाच प्राणोऽस्मि प्रज्ञात्मा तं मामायुरमृतमित्युपास्व । आयुः प्राणः प्राणो वा आयुः प्राण एवाचामृतम् । यावद्ध्यस्मिञ्छरीरे प्राणो वसति तावदायुः । प्राणेन ह्येवामुष्मिंल्लोकेऽमृतत्वमाप्नोति । प्रज्ञया सत्यसङ्कल्पं स यो ममायुरमृतमित्युपास्ते सर्वमायुरस्मिंल्लोक एति । आप्नोत्यमृतत्वमक्षितिं स्वर्गे लोके । तद्धैक आहुरेकभूयं वै प्राणा गच्छन्तीति । न हि कश्चन शक्नुयात्सकृद्वाचा नाम प्रज्ञापयितुं चक्षुषा रूपं श्रोत्रेण शब्दं मनसा ध्यानमित्येकभूयं वै प्राणाः । एकैकमेतानि सर्वाण्येव प्रज्ञापयन्ति । वाचं वदन्ती सर्वे प्राणा अनुवदन्ति । चक्षुः पश्यत्सर्वे प्राणा अनुपश्यन्ति श्रोत्रं शृण्वत्सर्वे प्राणा अनुशृण्वन्ति मनो ध्यायत्सर्वे प्राणा अनुध्यायन्ति प्राणं प्राणन्तं सर्वे प्राणा अनुप्राणन्तीति । एवमुहैवैतदिति हेन्द्र उवाच । अस्तीत्येव प्राणानां निःश्रेयसादानमिति ॥ ३.२ ॥
ಅವರು ಹೇಳಿದರು: "ನಾನು ಪ್ರಾಣ, ಪ್ರಜ್ಞೆಯೇ ಆತ್ಮ. ನನ್ನನ್ನು ಆಯುಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅಮೃತ ಎಂದು ಉಪಾಸಿಸು. ಆಯುಸ್ಸೇ ಪ್ರಾಣ, ಪ್ರಾಣವೇ ಆಯುಸ್ಸು; ಪ್ರಾಣವೇ ಅಮೃತವೂ ಹೌದು. ಈ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ನೆಲೆಸಿರುವವರೆಗೆ ಆಯುಸ್ಸು. ಪ್ರಾಣದಿಂದಲೇ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ 'ನನ್ನ ಆಯುಸ್ಸು, ಅಮೃತ' ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುವವನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಆಯುಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಯ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ." ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ಪ್ರಾಣಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ." ಆದರೆ ಯಾರೂ ಒಮ್ಮೆಗೇ ವಾಚೆಯಿಂದ ಹೆಸರನ್ನು, ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ರೂಪವನ್ನು, ಕಿವಿಯಿಂದ ಶಬ್ದವನ್ನು, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾರರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಗಳು ಏಕೀಭೂತವಾಗಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತವೆ. ಮಾತನಾಡುವ ವಾಚೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಗಳೂ ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ; ನೋಡುವ ಕಣ್ಣನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಗಳೂ ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ; ಕೇಳುವ ಕಿವಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಗಳೂ ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ; ಯೋಚಿಸುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಗಳೂ ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ; ಉಸಿರಾಡುವ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಗಳೂ ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ. ಇಂದ್ರ ಹೇಳಿದನು: "ಇದು ಸರಿ. ಪ್ರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದು ಇದೇ."
Kauṣītaki 3.3
जीवति वागपेतो मूकान्हि पश्यामो जीवति चक्षुरपेतोऽन्धान्हि पश्यामो जीवति श्रोत्रापेतो बधिरान्हि पश्यामो जीवति मनोपेतो बालान्हि पश्यामो जीवति बाहुच्छिन्नो जीवत्यूरुच्छिन्न इति । एवं हि पश्याम इति । अथ खलु प्राण एव प्रज्ञात्मेदं शरीरं परिगृह्योतथापयति । तस्मादेतदेवोऽथमुपासीत । यो वै प्राणः सा प्रज्ञा या वा प्रज्ञा स प्राणः । सह ह्येतावस्मिञ्छरीरे वसतः सहोत्क्रामतस्तस्यैषैव दृष्टिः । एतद्विज्ञानम् । यत्रैतत्पुरुषः सुप्तः स्वप्नं न कञ्चन पश्यत्यथास्मिन्प्राण एवैकधा भवति । तदैनं वाक्सर्वैर्नामभिः सहाप्येति चक्षुः सर्वै रूपैः सहाप्येति श्रोत्रं सर्वैः शब्दैः सहाप्येति मनः सर्वैर्ध्यातैः सहाप्येति । स यदा प्रतिबुध्यते यथाग्नेर्ज्वलतो सर्वा दिशॊ विस्फुलिङ्गा विप्रतिष्ठेरन्नेवमेवैतस्मादात्मनः प्राणा यथायतनं विप्रतिष्ठन्ते प्राणेभ्यो देवा देवेभ्यो लोकाः । तस्यैषैव सिद्धिरेतद्विज्ञानम् । यत्रैतत्पुरुष आर्तो मरिष्यन्नाबल्यं न्येत्य मोहं नैति तदाहुः । उदक्रमीच्चित्तम् । न शृणोति न पश्यति वाचा वदति न ध्यायत्यथास्मिन्प्राण एवैकधा भवति तदैनं वाक्सर्वैर्नामभिः सहाप्येति चक्षुः सर्वै रूपैः सहाप्येति श्रोत्रं सर्वैः शब्दैः सहाप्येति मनः सर्वैर्ध्यातैः सहाप्येति स यदा प्रतिबुध्यते यथाग्नेर्ज्वलतो विस्फुलिङ्गा विप्रतिष्ठेरन्नेवमेवैतस्मादात्मनः प्राणा यथायतनं विप्रतिष्ठन्ते प्राणेभ्यो देवा देवेभ्यो लोकाः ॥ ३.३ ॥
ವಾಕ್ ತೊರೆದ ಮೂಕರು ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ; ನೇತ್ರ ತೊರೆದ ಕುರುಡರು ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ; ಶ್ರೋತ್ರ ತೊರೆದ ಕಿವುಡರು, ಮನಸ್ಸು ತೊರೆದ ಬಾಲಕರು, ತೋಳು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು, ತೊಡೆ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು ಕೂಡ ಜೀವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹೀಗೆ ನಾವು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಆಗ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಣವೇ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಆತ್ಮವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಈ ಶರೀರವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಎತ್ತುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನೇ ಉಪಾಸಿಸಬೇಕು. ಯಾವುದು ಪ್ರಾಣವೋ ಅದೇ ಪ್ರಜ್ಞೆ; ಯಾವುದು ಪ್ರಜ್ಞೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಾಣ. ಇವೆರಡೂ ಈ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ, ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತವೆ; ಅದೇ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿ, ಇದೇ ವಿಜ್ಞಾನ. ಈ ಪುರುಷನು ನಿದ್ರಿಸಿ ಯಾವ ಸ್ವಪ್ನವನ್ನೂ ಕಾಣದಿದ್ದಾಗ, ಪ್ರಾಣವೇ ಏಕರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ವಾಕ್ ಎಲ್ಲ ನಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಚಕ್ಷು ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ, ಶ್ರೋತ್ರ ಎಲ್ಲ ಶಬ್ದಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲ ಧ್ಯಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವನು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಾಗ, ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಕಿಡಿಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಚದುರುವಂತೆ, ಈ ಆತ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಾಣಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಚದುರುತ್ತವೆ; ಪ್ರಾಣಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳು, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಲೋಕಗಳು. ಇದೇ ಅವನ ಸಿದ್ಧಿ, ಇದೇ ವಿಜ್ಞಾನ. ಈ ಪುರುಷನು ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಸಾಯಲಿರುವಾಗ, ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಮೂರ್ಛೆಗೆ ಬೀಳುವಾಗ, ಅವನ ಚಿತ್ತವು ಹೊರಟುಹೋಯಿತೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ, ವಾಚಾ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಧ್ಯಾನಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆಗ ಅವನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವೇ ಏಕರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ವಾಕ್ ಎಲ್ಲ ನಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ, ಚಕ್ಷು ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ, ಶ್ರೋತ್ರ ಎಲ್ಲ ಶಬ್ದಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲ ಧ್ಯಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವನು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಾಗ, ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಕಿಡಿಗಳು ಚದುರುವಂತೆ, ಈ ಆತ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಾಣಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಚದುರುತ್ತವೆ; ಪ್ರಾಣಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳು, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಲೋಕಗಳು.
Kauṣītaki 3.4
स यदास्माच्छरीरादुत्क्रामति सहैवैतैः सर्वैरुत्क्रामति वागस्मात्सर्वाणि नामान्यभिविसृजते सृजते । वाचा सर्वाणि नामान्याप्नोति प्राणोऽस्मात्सर्वान्गन्धानभिविसृजते प्राणेन सर्वान्गन्धानाप्नोति चक्षुरस्मात्सर्वाणि रूपाण्यभिविसृजते चक्षुषा सर्वाणि रूपाण्याप्नोति श्रोत्रमस्मात्सर्वाञ्च्छब्दानभिविसृजते श्रोत्रेण सर्वाञ्च्छब्दानाप्नोति मनोऽस्मात्सर्वाणि ध्यातान्यभिविसृजते मनसा सर्वाणि ध्यातान्याप्नोति सैषा प्राणे सर्वाप्तिः । यो वै प्राणः सा प्रज्ञा या वा प्रज्ञा स प्राणः स ह ह्येतावस्मिञ्च्छरीरे वसतः सहोत्क्रामतः । अथ खलु यथाऽस्यै प्रज्ञायै सर्वाणि भूतान्येकं भवन्ति तद्व्याख्यास्यामः ॥ ३.४ ॥
ಅವನು ಈ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಹೋಗುವಾಗ ಇವೆಲ್ಲವುಗಳೊಂದಿಗೇ ಹೊರಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ವಾಕ್ ಇವನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ನಾಮಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ; ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ವಾಕ್ಕಿನ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾಣ ಇವನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಗಂಧಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ; ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಣದ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಚಕ್ಷು ಇವನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ರೂಪಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ; ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಚಕ್ಷುವಿನ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೋತ್ರ ಇವನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ; ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಶ್ರೋತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮನಸ್ಸು ಇವನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಧ್ಯಾತವ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ; ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಪ್ರಾಣದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಪ್ರಾಪ್ತಿ. ಯಾವುದು ಪ್ರಾಣವೋ ಅದೇ ಪ್ರಜ್ಞೆ; ಯಾವುದು ಪ್ರಜ್ಞೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಾಣ; ಈ ಎರಡೂ ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ವಾಸಿಸಿ ಜೊತೆಯಾಗಿಯೇ ಹೊರಹೋಗುತ್ತವೆ. ಈಗ, ಈ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಹೇಗೆ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ವಿವರಿಸುತ್ತೇವೆ.
Kauṣītaki 3.5
वागेवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्यै नाम परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा । घ्राणमेवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्य गन्धः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा चक्षुरेवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्य रूपं परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा श्रोत्रमेवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्य शब्दः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा जिह्वैवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्यान्नरसः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा हस्तावेवास्या एकमङ्गमुदूढं तयोः कर्म परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा शरीरमेवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्य सुखदुःखे परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा उपस्थ एवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्यानन्दो रतिः प्रजातिः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा पादावेवास्या एकमङ्गमुदूढं तयोरित्या परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा प्रज्ञैवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्यै धियो विज्ञातव्यं कामाः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा ॥ ३.५ ॥
ವಾಕ್ಕೇ ಇದರ ಒಂದು ಅಂಗ, ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು; ಅದಕ್ಕೆ ನಾಮವು, ಅದರ ಆಚೆ ಇಟ್ಟ ಭೂತ-ಮಾತ್ರೆ. ಘ್ರಾಣವೇ ಇದರ ಒಂದು ಅಂಗ, ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು; ಅದರ ಗಂಧವು, ಆಚೆ ಇಟ್ಟ ಭೂತ-ಮಾತ್ರೆ. ಚಕ್ಷುವೇ ಇದರ ಒಂದು ಅಂಗ, ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು; ಅದರ ರೂಪವು, ಆಚೆ ಇಟ್ಟ ಭೂತ-ಮಾತ್ರೆ. ಶ್ರೋತ್ರವೇ ಇದರ ಒಂದು ಅಂಗ, ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು; ಅದರ ಶಬ್ದವು, ಆಚೆ ಇಟ್ಟ ಭೂತ-ಮಾತ್ರೆ. ಜಿಹ್ವೆಯೇ ಇದರ ಒಂದು ಅಂಗ, ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು; ಅದರ ಅನ್ನರಸವು, ಆಚೆ ಇಟ್ಟ ಭೂತ-ಮಾತ್ರೆ. ಎರಡು ಕೈಗಳೇ ಇದರ ಒಂದು ಅಂಗ, ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟವು; ಅವುಗಳ ಕರ್ಮವು, ಆಚೆ ಇಟ್ಟ ಭೂತ-ಮಾತ್ರೆ. ದೇಹವೇ ಇದರ ಒಂದು ಅಂಗ, ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು; ಅದರ ಸುಖದುಃಖಗಳು, ಆಚೆ ಇಟ್ಟ ಭೂತ-ಮಾತ್ರೆ. ಉಪಸ್ಥವೇ ಇದರ ಒಂದು ಅಂಗ, ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು; ಅದರ ಆನಂದ, ರತಿ, ಸಂತಾನವು, ಆಚೆ ಇಟ್ಟ ಭೂತ-ಮಾತ್ರೆ. ಎರಡು ಪಾದಗಳೇ ಇದರ ಒಂದು ಅಂಗ, ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟವು; ಅವುಗಳ ಗತಿಯು, ಆಚೆ ಇಟ್ಟ ಭೂತ-ಮಾತ್ರೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆಯೇ ಇದರ ಒಂದು ಅಂಗ, ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು; ಅದಕ್ಕೆ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವು ಮತ್ತು ಕಾಮನೆಗಳು, ಆಚೆ ಇಟ್ಟ ಭೂತ-ಮಾತ್ರೆ.
Kauṣītaki 3.6
प्रज्ञया वाचं समारुह्य वाचा सर्वाणि सामान्याप्नोति । प्रज्ञया प्राणं समारुह्य प्राणेन सर्वान्गन्धानाप्नोति प्रज्ञया चक्षुः समारुह्य चक्षुषा सर्वाणि रूपाण्याप्नोति प्रज्ञया श्रोत्रं समारुह्य श्रोत्रेण सर्वाञ्च्छब्दानाप्नोति प्रज्ञया जिह्वां समारुह्य जिह्वया सर्वानन्नरसानाप्नोति प्रज्ञया हस्तौ समारुह्य हस्ताभ्यां सर्वाणि कर्माण्याप्नोति प्रज्ञया शरीरं समारुह्य शरीरेण सुखदुःखे आप्नोति प्रज्ञयोपस्थं समारुह्योपस्थेनानन्दं रतिं प्रज्ञामाप्नोति प्रज्ञया पादौ समारुह्य पादाभ्यां सर्वा इत्या आप्नोति प्रज्ञयैव धियं समारुह्य प्रज्ञयैव धियो विज्ञातव्यं कामानाप्नोति ॥ ३.६ ॥
ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ವಾಕ್ಕನ್ನು ಏರಿ ವಾಕ್ಕಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸಾಮಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಏರಿ ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಗಂಧಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಚಕ್ಷುವನ್ನು ಏರಿ ಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಶ್ರೋತ್ರವನ್ನು ಏರಿ ಶ್ರೋತ್ರದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಜಿಹ್ವೆಯನ್ನು ಏರಿ ಜಿಹ್ವೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಅನ್ನರಸಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಕೈಗಳನ್ನು ಏರಿ ಕೈಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಶರೀರವನ್ನು ಏರಿ ಶರೀರದಿಂದ ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಉಪಸ್ಥವನ್ನು ಏರಿ ಉಪಸ್ಥದಿಂದ ಆನಂದವನ್ನು ಮತ್ತು ರತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪಾದಗಳನ್ನು ಏರಿ ಪಾದಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ಧಿಯನ್ನು ಏರಿ, ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ಧಿಯ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Kauṣītaki 3.7
न हि प्रज्ञापेता वाङ्नाम किञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतन्नाम प्राज्ञासिषमिति । न हि प्रज्ञापेतः प्राणो गन्धं कञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह नाहमेतं गन्धं प्राज्ञासिषमिति । न हि प्रज्ञापेतं चक्षू रूपं किञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतद्रूपं प्राज्ञासिषमिति न प्रज्ञापेतं श्रोत्रं शब्दं कञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतं शब्दं प्राज्ञासिषमिति न हि प्रज्ञापेता जिह्वान्नरसं कञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतमन्नरसं प्राज्ञासिषमिति न प्रज्ञापेतौ हतौ कर्म किञ्चन प्रज्ञपयेतामन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह नाहमेतत्कर्म प्राज्ञासिषमिति न हि प्रज्ञापेतं शरीरं सुखदुःखं किञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह नाहमेतत्सुखदुःखं प्राज्ञासिषमिति न हि प्रज्ञापेत उपस्थ आनन्दं रतिं प्रजातिं काञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतमानन्दं न रतिं प्रजातिं प्राज्ञासिषमिति न हि प्रज्ञापेतौ पादावित्यां काञ्चन प्रज्ञापयेतामन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतामित्यां प्राज्ञसिषमिति न हि प्रज्ञापेता धीः काचन सिद्ध्येन्न प्रज्ञातव्यं प्रज्ञायेत् ॥ ३.७ ॥
ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ವಾಕ್ಕು ಯಾವ ಹೆಸರನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾರದು. 'ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣವು ಯಾವ ಗಂಧವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾರದು. 'ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಗಂಧವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಯಾವ ರೂಪವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾರವು. 'ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ರೂಪವನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಅವು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಕಿವಿಗಳು ಯಾವ ಶಬ್ದವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾರವು. 'ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಅವು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ನಾಲಿಗೆ ಯಾವ ಅನ್ನರಸವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾರದು. 'ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಅನ್ನರಸವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಕೈಗಳು ಯಾವ ಕರ್ಮವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾರವು. 'ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಕರ್ಮವನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಅವು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ದೇಹವು ಸುಖದುಃಖವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾರದು. 'ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಸುಖದುಃಖವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಉಪಸ್ಥ (ಜನನೇಂದ್ರಿಯ) ಆನಂದವನ್ನೂ ರತಿಯನ್ನೂ ಸಂತಾನವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾರದು. 'ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಆನಂದ, ರತಿ, ಸಂತಾನವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಪಾದಗಳು ಯಾವ ನಡಿಗೆಯನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾರವು. 'ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಅವು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಬುದ್ಧಿಯು ಯಾವ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನೂ ನೀಡಲಾರದು; ತಿಳಿಯಬೇಕಾದದ್ದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.
Kauṣītaki 3.8
न वाचं विजिज्ञासीत वक्तारं विद्यान्न गन्धं विजिज्ञासीत घ्रातारं विद्यान्न रूपं विजिज्ञासीत रूपविद्यं विद्यान्न शब्दं विजिज्ञासीत श्रोतारं विद्यान्नान्नरसं विजिज्ञासीतान्नरसविज्ञातारं विद्यान्न कर्म विजिज्ञासीत कर्तारं विद्यान्न सुखदुःखे विजिज्ञासीत सुखदुःखयोर्विज्ञातारं विद्यान्नानन्दं न रतिं न प्रजातिं विजिज्ञासीतानन्दस्य रतेः प्रजातेर्विज्ञातारं विद्यान्नेत्यां विजिज्ञासीतैतारं विद्यात् । न मनो विजिज्ञासीत मन्तारं विद्यात् । ता वा एता दशैव भूतमात्रा अधिप्रज्ञं दश प्रज्ञामात्रा अधिभूतं यद्धि भूतमात्रा न स्युर्न प्रज्ञामात्राः स्युर्यद्वा प्रज्ञामात्रा न स्युर्न भूतमात्राः स्युः ॥ ३.८ ॥
ವಾಚನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸಬಾರದು; ಮಾತನಾಡುವವನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಗಂಧವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸಬಾರದು; ಆಘ್ರಾಣಿಸುವವನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸಬಾರದು; ರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವವನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಶಬ್ದವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸಬಾರದು; ಕೇಳುವವನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅನ್ನರಸವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸಬಾರದು; ಅನ್ನರಸವನ್ನು ಅರಿಯುವವನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಕರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸಬಾರದು; ಕರ್ತನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸುಖದುಃಖವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸಬಾರದು; ಸುಖದುಃಖವನ್ನು ಅರಿಯುವವನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆನಂದ, ರತಿ, ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸಬಾರದು; ಅವುಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವವನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ನೋಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸಬಾರದು; ನೋಡುವವನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸಬಾರದು; ಮನನ ಮಾಡುವವನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಇವೇ ಹತ್ತು ಭೂತಮಾತ್ರೆಗಳು; ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಅಧೀನವಾದವು. ಹತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞಾಮಾತ್ರೆಗಳು; ಭೂತಗಳಿಗೆ ಅಧೀನವಾದವು. ಭೂತಮಾತ್ರೆಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪ್ರಜ್ಞಾಮಾತ್ರೆಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರಜ್ಞಾಮಾತ್ರೆಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಭೂತಮಾತ್ರೆಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ.
Kauṣītaki 3.9
न ह्यन्यतरतो रूपं किञ्चन सिद्ध्येन्नो एतन्नाना तद्यथा रथस्यारेषु नेमिरर्पिता नाभावरा अर्पिता एवमेवैता भूतमात्राः प्रज्ञामात्रास्वर्पिताः प्रज्ञामात्राः प्राणेऽर्पिताः स एष प्राण एव प्रज्ञात्मानन्दोऽजरोऽमृतः । न साधुना कर्मणा भूयान्नो एवासाधुना कनीयान् । एष ह्येवैनं साधुकर्म कारयति तं यमेभ्यो लोकेभ्यो उन्निनीषत एष उ एवैनमसाधु कर्म कारयति तं यमधो निनीषते । एष लोकपाल एष लोकाधिपतिरेष सर्वेश्वरः स म आत्मेति विद्यात्स म आत्मेति विद्यात् ॥ ३.९ ॥
ಯಾವುದೇ ಒಂದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ರೂಪ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಇದು ಅನೇಕ. ರಥದ ಚಕ್ರದ ಕಡ್ಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಚು ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಿಗಳು ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ಅಂತೆಯೇ ಈ ಭೂತಮಾತ್ರೆಗಳು ಪ್ರಜ್ಞಾಮಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಪ್ರಜ್ಞಾಮಾತ್ರೆಗಳು ಪ್ರಾಣದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಆ ಈ ಪ್ರಾಣವೇ ಪ್ರಜ್ಞಾತ್ಮ, ಆನಂದ, ಅಜರ, ಅಮೃತ. ಒಳ್ಳೆಯ ಕರ್ಮದಿಂದ ಅದು ಹೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ, ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮದಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಯಾರನ್ನು ಈ ಲೋಕಗಳಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಬಯಸುತ್ತದೋ ಅವನಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ; ಇದೇ ಯಾರನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಬಯಸುತ್ತದೋ ಅವನಿಂದ ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಲೋಕಪಾಲಕ, ಇದೇ ಲೋಕಾಧಿಪತಿ, ಇದೇ ಸರ್ವೇಶ್ವರ. ಅವನೇ ನನ್ನ ಆತ್ಮ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನೇ ನನ್ನ ಆತ್ಮ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.