उपनिषदे · Praśna 2

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

शब्दार्थांसह वाचा

Praśna 2.1

अथ हैनं भार्गवो वैदर्भिः पप्रच्छ ।
भगवन् कत्येव
देवाः प्रचां दिधारयन्ते कतर एतत् प्रकशयन्ते कः
पुनरेषां वरिष्ठ इति ॥ २.१ ॥

नंतर वैदर्भ कुलातील भार्गवाने त्यांना विचारले, "भगवन्, किती देव प्रजेला धारण करतात? त्यांपैकी कोण हे प्रकाशित करतात? आणि यांच्यात श्रेष्ठ कोण?"

Praśna 2.2

तस्मै स होवाचाकाशो ह वा एष देवो वायुरग्निरापः
पृथिवी वाङ्मनश्चक्षुः श्रोत्रं च ।
ते प्रकाश्याभिवदन्ति
वयमेतद्बाणमवष्टभ्य विधारयामः ॥ २.२ ॥

त्यांना तो म्हणाला, "आकाश, वायू, अग्नी, जल, पृथ्वी, वाणी, मन, डोळा आणि कान — हेच देव होत. ते स्वतःला प्रकट करून म्हणतात, 'या शरीराला आधार देऊन आम्हीच हे धारण करतो.'"

Praśna 2.3

तान् वरिष्ठः प्राण उवाच ।
मा मोहमापद्यथ अहमेवैतत्
पञ्चधाऽऽत्मानं प्रविभज्यैतद्बाणमवष्टभ्य
विधारयामीति
तेऽश्रद्दधाना बभूवुः ॥ २.३ ॥

तेव्हा श्रेष्ठ प्राण त्यांना म्हणाला, "मोहात पडू नका. मीच स्वतःला पाच प्रकारे विभागून, या शरीराला आधार देऊन धारण करतो." परंतु ते अविश्वासू झाले.

सोऽभिमानादूर्ध्वमुत्क्रामत इव तस्मिन्नुत्क्रामत्यथेतरे सर्व
एवोत्क्रामन्ते तस्मि/श्च प्रतिष्ठमाने सर्व एव प्रतिष्ठन्ते ।
तद्यथा मक्षिका मधुकरराजानमुत्क्रामन्तं सर्व एवोत्क्रमन्ते
तस्मि/ष्च प्रत्ष्ठमाने सर्व एव प्रतिष्टन्त एवम्
वाङ्मनष्चक्षुः
श्रोत्रं च ते प्रीताः प्राणं स्तुन्वन्ति ॥ २.४ ॥

तो अभिमानाने वर वर जातो असे दिसते; तो बाहेर पडला की इतर सर्व बाहेर पडतात, तो स्थिर झाला की सर्व स्थिर होतात. मधमाश्यांचा राजा बाहेर जाताना सर्व मधमाश्या त्याच्यासोबत जातात आणि तो स्थिर झाल्यावर सर्व स्थिर होतात, त्याप्रमाणे वाणी, मन, डोळा आणि कान प्रसन्न होऊन प्राणाची स्तुती करतात.

Praśna 2.5

एषोऽग्निस्तपत्येष सूर्य
एष पर्जन्यो मघवानेष वायुः
एष पृथिवी रयिर्देवः
सदसच्चामृतं च यत् ॥ २.५ ॥

हाच अग्नी तापतो, हाच सूर्य; हाच मेघ, मघवान; हाच वायू; हाच पृथ्वी, रयी, देव; आणि सत् व असत्, अमृत जे आहे तेही हाच.

Praśna 2.6

अरा इव रथनाभौ प्राणे सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
ऋचो यजूँषि सामानि यज्ञः क्षत्रं ब्रह्म च ॥ २.६ ॥

रथचक्राच्या नाभीत आरे जसे जोडलेले असतात, तसे प्राणात सर्व काही प्रतिष्ठित आहे: ऋचा, यजु, साम, यज्ञ, क्षत्र आणि ब्रह्म.

Praśna 2.7

प्रजापतिश्चरसि गर्भे त्वमेव प्रतिजायसे ।
तुभ्यं प्राण प्रजास्त्विमा बलिं हरन्ति
यः प्रणैः प्रतितिष्ठसि ॥ २.७ ॥

तूच प्रजापती आहेस; गर्भात संचार करतोस; तूच पुन्हा जन्म घेतोस. हे प्राणा, ह्या प्रजा तुझ्यासाठी बलि आणतात; तू प्राणांसह दृढ राहतोस.

Praśna 2.8

देवानामसि वह्नितमः पितृणां प्रथमा स्वधा ।
ऋषीणां चरितं सत्यमथर्वाङ्गिरसामसि ॥ २.८ ॥

तू देवांमध्ये सर्वाधिक हविवाहक आहेस; पितरांची पहिली स्वधा तूच; ऋषींचे आचरण आणि सत्य तूच; अथर्वा-अंगिरसही तूच.

Praśna 2.9

इन्द्रस्त्वं प्राण तेजसा रुद्रोऽसि परिरक्षिता ।
त्वमन्तरिक्षे चरसि सूर्यस्त्वं ज्योतिषां पतिः ॥ २.९ ॥

हे प्राणा, तू तेजाने इंद्र आहेस, आणि रक्षण करणारा रुद्रही तूच आहेस. तू अंतरिक्षात संचार करतोस; ज्योतींचा स्वामी सूर्यही तूच आहेस.

Praśna 2.10

यदा त्वमभिवर्षस्यथेमाः प्राण ते प्रजाः ।
आनन्दरूपास्तिष्ठन्ति कामायान्नं भविष्यतीति ॥ २.१० ॥

तू जेव्हा वर्षाव करतोस, हे प्राणा, तेव्हा तुझी ही प्रजा आनंदरूप होऊन राहते — 'अन्न मिळेल' असा विचार करून.

Praśna 2.11

व्रात्यस्त्वं प्राणैकर्षरत्ता विश्वस्य सत्पतिः ।
वयमाद्यस्य दातारः पिता त्वं मातरिश्व नः ॥ २.११ ॥

तू व्रात्य आहेस, हे प्राणा; तूच एकमेव ऋषी आहेस, सर्व सत्याचा स्वामी आहेस. आम्ही खाण्याजोग्या अन्नाचे दाते आहोत; तू आमचा पिता आहेस, मातरिश्वा आहेस.

Praśna 2.12

या ते तनूर्वाचि प्रतिष्ठिता या श्रोत्रे या च चक्षुषि ।
या च मनसि सन्तता शिवां तां कुरू मोत्क्रमीः ॥ २.१२ ॥

तुझे जे शरीर वाणीत प्रतिष्ठित आहे, जे कानात, डोळ्यात आणि मनात पसरलेले आहे — त्याला शिव (कल्याणकारी) कर; तू बाहेर जाऊ नकोस.

Praśna 2.13

प्राणस्येदं वशे सर्वं त्रिदिवे यत् प्रतिष्ठितम् ।
मातेव पुत्रान् रक्षस्व श्रीश्च प्रज्ञां च विधेहि न इति ॥ २.१३ ॥

हे सर्व प्राणाच्या अधीन आहे; त्रिलोकात जे प्रतिष्ठित आहे तेही तोच. माता पुत्रांचे रक्षण करते तसे आमचे रक्षण कर; आम्हाला श्री आणि प्रज्ञा दे, असे.