उपनिषदे · Praśna 5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Praśna 5.1
अथ हैनं शैब्यः सत्यकामः पप्रच्छ ।
स यो ह वै तद्भगवन्मनुष्येषु प्रायणान्तमोङ्कारमभिध्यायीत ।
कतमं वाव स तेन लोकं जयतीति ।
तस्मै स होवाच ॥ ५.१ ॥
नंतर शैब्य सत्यकामाने त्यांना विचारले: हे भगवन्, मनुष्यांमध्ये जो मृत्यूपर्यंत ॐकाराचे ध्यान करतो, तो त्याद्वारे कोणता लोक जिंकतो? त्यांनी त्याला सांगितले.
Praśna 5.2
एतद्वै सत्यकाम परं चापरं च ब्रह्म यदोङ्कारः ।
तस्माद्विद्वानेतेनैवायतनेनैकतरमन्वेति ॥ ५.२ ॥
हे सत्यकामा, हा ॐकारच परब्रह्म आणि अपरब्रह्म आहे. म्हणून ज्ञानी या आधारानेच त्यातील एकाला प्राप्त होतो.
Praśna 5.3
स यध्येकमात्रमभिध्यायीत स तेनैव संवेदितस्तूर्णमेव जगत्याभिसंपध्यते ।
तमृचो मनुष्यलोकमुपनयन्ते स तत्र तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया संपन्नो महिमानमनुभवति ॥ ५.३ ॥
तो जर एका मात्रेचे (ॐकाराच्या एका मात्रेचे) ध्यान करतो, तर त्याद्वारे जाणला जाऊन तो लवकरच या जगात जन्म घेतो. ऋचा त्याला मनुष्यलोकात आणतात. तेथे तप, ब्रह्मचर्य व श्रद्धा यांनी युक्त होऊन तो महिमेचा अनुभव घेतो.
Praśna 5.4
अथ यदि द्विमात्रेण मनसि संपद्यते सोऽन्तरिक्षं यजुर्भिरुन्नीयते सोमलोकम् ।
स सोमलोके विभुतिमनुभूय पुनरावर्तते ॥ ५.४ ॥
आणि जर तो दोन मात्रांसह मनात स्थिर होतो, तर यजुर्मंत्र त्याला अंतरिक्षमार्गे चंद्रलोकाकडे नेतात. तो चंद्रलोकात वैभवाचा अनुभव घेऊन पुन्हा परततो.
Praśna 5.5
यः पुनरेतं त्रिमात्रेणोमित्येतेनैवाक्षरेण परं पुरुषमभिध्यायीत स तेजसि सूर्ये संपन्नः ।
यथा पादोदरस्त्वचा विनिर्मुच्यत एवं ह वै स पाप्मना विनिर्मुक्तः स सामभिरुन्नीयते ब्रह्मलोकं स एतस्माज्जीवघनात् परात्परं पुरुशयं पुरुषमीक्षते ।
तदेतौ श्लोकौ भवतः ॥ ५.५ ॥
तीन मात्रा असलेल्या या 'ॐ' अक्षराने जो त्या परम पुरुषाचे ध्यान करतो, तो तेजात, सूर्यात स्थिर होतो. साप जसा आपल्या कातडीतून मुक्त होतो, तसा तो पापातून मुक्त होतो. सामांच्या साहाय्याने त्याला ब्रह्मलोकात नेले जाते. या जीवसमूहाच्या पलीकडे, शरीरात शयन करणाऱ्या परात्पर पुरुषाला तो पाहतो. यासंदर्भात दोन श्लोक आहेत.
Praśna 5.6
तिस्रो मात्रा मृत्युमत्यः प्रयुक्ता
अन्योन्यसक्ताः अनविप्रयुक्ताः ।
क्रियासु बाह्याभ्यन्तरमध्यमासु
सम्यक् प्रयुक्तासु न कम्पते ज्ञः ॥ ५.६ ॥
मृत्यूच्या अधीन असलेल्या तीन मात्रा वापरल्या जातात. त्या एकमेकींशी जोडलेल्या असून वेगळ्या वापरल्या जात नाहीत. बाह्य, आंतरिक आणि मध्यम क्रियांमध्ये त्या योग्य रीतीने वापरल्या गेल्या तर ज्ञानी विचलित होत नाही.
Praśna 5.7
ऋग्भिरेतं यजुर्भिरन्तरिक्षं
सामभिर्यत् तत् कवयो वेदयन्ते ।
तमोङ्कारेणैवायतनेनान्वेति विद्वान्
यत्तच्छान्तमजरममृतमभयं परं चेति ॥ ५.७ ॥
ऋचांद्वारे हे, यजुंद्वारे अंतरिक्ष, सामांद्वारे कवी ज्याला जाणवतात ते. ज्ञानी ॐकाराच्या आधारानेच त्याला प्राप्त होतो — जे शांत, जरारहित, अमृत, अभय आणि परम आहे.