ऋग्वेद · सूक्त 10.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.107.1
आ॒विर॑भू॒न्महि॒ माघो॑नमेषां॒ विश्वं॑ जी॒वं तम॑सो॒ निर॑मोचि ।
महि॒ ज्योतिः॑ पि॒तृभि॑र्द॒त्तमागा॑दु॒रुः पन्था॒ दक्षि॑णाया अदर्शि ॥
दक्षिणेच्या दानाने हा महान प्रकाश प्रकट झाला. या उदार दात्यामुळे जिवंत सर्व प्राणी अंधारातून मुक्त झाले. पितरांनी दिलेला महान प्रकाश आला; दक्षिणेचा विस्तृत मार्ग दिसू लागला.
10.107.2
उ॒च्चा दि॒वि दक्षि॑णावन्तो अस्थु॒र्ये अ॑श्व॒दाः स॒ह ते सूर्ये॑ण ।
हि॒र॒ण्य॒दा अ॑मृत॒त्वं भ॑जन्ते वासो॒दाः सो॑म॒ प्र ति॑रन्त॒ आयुः॑ ॥
उंच स्वर्गात दक्षिणा देणारे स्थिर झाले; घोडे दान करणारे सूर्यासह आहेत. हे सोमा, सोने दान करणारे अमरत्व मिळवतात; वस्त्रे दान करणारे आयुष्य वाढवतात.
10.107.3
दैवी॑ पू॒र्तिर्दक्षि॑णा देवय॒ज्या न क॑वा॒रिभ्यो॑ न॒हि ते पृ॒णन्ति॑ ।
अथा॒ नरः॒ प्रय॑तदक्षिणासो अवद्यभि॒या ब॒हवः॑ पृणन्ति ॥
दक्षिणा ही दिव्य पूर्तता आहे आणि देवयज्ञासाठी योग्य आहे; ती कवींसाठी नाही, कारण ते ती पूर्ण करत नाहीत. पण दक्षिणा अर्पण करणारे माणसे संकटाच्या भीतीने अनेकांना तृप्त करतात.
10.107.4
श॒तधा॑रं वा॒युम॒र्कं स्व॒र्विदं॑ नृ॒चक्ष॑स॒स्ते अ॒भि च॑क्षते ह॒विः ।
ये पृ॒णन्ति॒ प्र च॒ यच्छ॑न्ति संग॒मे ते दक्षि॑णां दुहते स॒प्तमा॑तरम् ॥
माणसांचे रक्षक शंभर धारांचा वायू, स्तोत्र, स्वर्ग जिंकणारा आणि हविस यांकडे पाहतात. पूर्ण करून सभेत अर्पण करणारे सप्तमाता दक्षिणेला दोहतात.
10.107.5
दक्षि॑णावान्प्रथ॒मो हू॒त ए॑ति॒ दक्षि॑णावान्ग्राम॒णीरग्र॑मेति ।
तमे॒व म॑न्ये नृ॒पतिं॒ जना॑नां॒ यः प्र॑थ॒मो दक्षि॑णामावि॒वाय॑ ॥
दक्षिणावान, प्रथम आवाहन केलेला पुढे जातो; दक्षिणावान ग्रामनेता पुढे जातो. ज्याने प्रथम दक्षिणा मिळवली त्यालाच मी लोकांचा राजा मानतो.
10.107.6
तमे॒व ऋषिं॒ तमु॑ ब्र॒ह्माण॑माहुर्यज्ञ॒न्यं॑ साम॒गामु॑क्थ॒शास॑म् ।
स शु॒क्रस्य॑ त॒न्वो॑ वेद ति॒स्रो यः प्र॑थ॒मो दक्षि॑णया र॒राध॑ ॥
त्यालाच ऋषी म्हणतात, त्यालाच ब्रह्मा म्हणतात — यज्ञासाठी योग्य, सामगान करणारा आणि उक्थपठण करणारा. तो शुक्राची तीन रूपे जाणतो; ज्याने प्रथम दक्षिणेने संतोष मिळवला.
10.107.7
दक्षि॒णाश्वं॒ दक्षि॑णा॒ गां द॑दाति॒ दक्षि॑णा च॒न्द्रमु॒त यद्धिर॑ण्यम् ।
दक्षि॒णान्नं॑ वनुते॒ यो न॑ आ॒त्मा दक्षि॑णां॒ वर्म॑ कृणुते विजा॒नन् ॥
दक्षिणा घोडा देते, दक्षिणा गाय देते; दक्षिणा चंद्रासारखा अलंकार आणि जे सोने आहे तेही देते. जो आमच्यासाठी आपला आत्मा अर्पण करतो, तो दक्षिणेद्वारे अन्न मिळवतो; जाणून तो दक्षिणेला कवच बनवतो.
10.107.8
न भो॒जा म॑म्रु॒र्न न्य॒र्थमी॑यु॒र्न रि॑ष्यन्ति॒ न व्य॑थन्ते ह भो॒जाः ।
इ॒दं यद्विश्वं॒ भुव॑नं॒ स्व॑श्चै॒तत्सर्वं॒ दक्षि॑णैभ्यो ददाति ॥
भोक्ते मरत नाहीत, खालच्या अवस्थेला जात नाहीत; भोक्ते नष्ट होत नाहीत, दुःखी होत नाहीत. हे जे सर्व विश्व आणि स्वर्ग आहे, ते सर्व दक्षिणा यांनाच देते.
10.107.9
भो॒जा जि॑ग्युः सुर॒भिं योनि॒मग्रे॑ भो॒जा जि॑ग्युर्व॒ध्वं॑ या सु॒वासाः॑ ।
भो॒जा जि॑ग्युरन्तः॒पेयं॒ सुरा॑या भो॒जा जि॑ग्यु॒र्ये अहू॑ताः प्र॒यन्ति॑ ॥
भोक्त्यांनी सुरुवातीला सुगंधी गर्भस्थान जिंकले; भोक्त्यांनी सुंदर वस्त्रे परिधान केलेली वधू जिंकली. भोक्त्यांनी सोमरसाचे अंतःपान जिंकले; भोक्त्यांनी न बोलावता पुढे जाणाऱ्यांना जिंकले.
10.107.10
भो॒जायाश्वं॒ सं मृ॑जन्त्या॒शुं भो॒जाया॑स्ते क॒न्या॑ शुम्भ॑माना ।
भो॒जस्ये॒दं पु॑ष्क॒रिणी॑व॒ वेश्म॒ परि॑ष्कृतं देवमा॒नेव॑ चि॒त्रम् ॥
भोक्त्यासाठी ते वेगवान घोड्याला सजवतात; भोक्त्यासाठी ती कन्या शृंगार करून उभी आहे. भोक्त्याचे हे घर कमळांच्या तळ्यासारखे, देवांच्या निवासासारखे छान सजवलेले आणि तेजस्वी आहे.
10.107.11
भो॒जमश्वाः॑ सुष्ठु॒वाहो॑ वहन्ति सु॒वृद्रथो॑ वर्तते॒ दक्षि॑णायाः ।
भो॒जं दे॑वासोऽवता॒ भरे॑षु भो॒जः शत्रू॑न्त्समनी॒केषु॒ जेता॑ ॥
भोक्त्यासाठी चांगले जुंपलेले घोडे त्याला वाहून नेतात; सुखाने चालणारा रथ दक्षिणेसाठी फिरतो. हे देवांनो, युद्धांत भोक्त्याचे रक्षण करा; भोक्ता चकमकींत शत्रूंना जिंकणारा आहे.