ଉପନିଷଦ · Bṛhadāraṇyaka 3.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 3.2.1
(आर्तभागब्राह्मणं वा जारत्कारवब्राह्मणम्)
अथ हैनं जारत्कारव आर्तभागः पप्रच्छ ।
याज्ञवल्क्येति होवाच कति ग्रहाः कत्यतिग्रहा इति ।
अष्टौ ग्रहा अष्टावतिग्रहा इति ।
ये तेऽष्टौ ग्रहा अष्टावतिग्रहाः कतमे त इति ॥ ३.२.१ ॥
(ଆର୍ତଭାଗ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ଜାରତ୍କାରବ ବ୍ରାହ୍ମଣ) ତା'ପରେ ଜାରତ୍କାରବ ଆର୍ତଭାଗ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ, "ଗ୍ରହ କେତେ ଓ ଅତିଗ୍ରହ କେତେ?" "ଆଠଟି ଗ୍ରହ ଓ ଆଠଟି ଅତିଗ୍ରହ।" "ସେହି ଆଠଟି ଗ୍ରହ ଓ ଆଠଟି ଅତିଗ୍ରହ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ?"
Bṛhadāraṇyaka 3.2.2
प्राणो वै ग्रहः ।
सोऽपानेनातिग्रहेण गृहीतः ।
प्राणेन हि गन्धाञ्जिघ्रति ॥ ३.२.२ ॥
ପ୍ରାଣ ହିଁ ଗ୍ରହ। ସେ ଅପାନ ନାମକ ଅତିଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ହୁଏ, କାରଣ ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଗନ୍ଧ ଆଘ୍ରାଣ କରାଯାଏ।
Bṛhadāraṇyaka 3.2.3
वाग्वै ग्रहः ।
स नाम्नातिग्रहेण गृहीतः ।
वाचा हि नामान्यभिवदति ॥ ३.२.३ ॥
ବାକ୍ ହିଁ ଗ୍ରହ। ସେ ନାମ ନାମକ ଅତିଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ହୁଏ, କାରଣ ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।
Bṛhadāraṇyaka 3.2.4
जिह्वा वै ग्रहः ।
स रसेनातिग्रहेण गृहीतः ।
जिह्वया हि रसान् विजानाति ॥ ३.२.४ ॥
ଜିହ୍ୱା ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଗ୍ରହ (ଗ୍ରହଣକାରୀ)। ସେ ରସ ନାମକ ଅତିଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ହୁଏ; କାରଣ ଜିହ୍ୱା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ରସ ଜଣାପଡ଼େ।
Bṛhadāraṇyaka 3.2.5
चक्षुर्वै ग्रहः ।
स रूपेणातिग्रहेण गृहीतः ।
चक्षुषा हि रूपाणि पश्यति ॥ ३.२.५ ॥
ଚକ୍ଷୁ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଗ୍ରହ। ସେ ରୂପ ନାମକ ଅତିଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ହୁଏ; କାରଣ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ।
Bṛhadāraṇyaka 3.2.6
श्रोत्रं वै ग्रहः ।
स शब्देनातिग्रहेण गृहीतः ।
श्रोत्रेण हि शब्दाञ्शृणोति ॥ ३.२.६ ॥
ଶ୍ରୋତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଗ୍ରହ। ସେ ଶବ୍ଦ ନାମକ ଅତିଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ହୁଏ; କାରଣ ଶ୍ରୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଏ।
Bṛhadāraṇyaka 3.2.7
मनो वै ग्रहः ।
स कामेनातिग्रहेण गृहीतः ।
मनसा हि कामान् कामयते ॥ ३.२.७ ॥
ମନ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଗ୍ରହ। ସେ କାମ ନାମକ ଅତିଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ହୁଏ; କାରଣ ମନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ କାମନା କରାଯାଏ।
Bṛhadāraṇyaka 3.2.8
हस्तौ वै ग्रहः ।
स कर्मणातिग्रहेण गृहीतः ।
हस्ताभ्यां हि कर्म करोति ॥ ३.२.८ ॥
ହାତ ପ୍ରକୃତରେ ଗ୍ରହ। ତାହା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅତିଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ହୁଏ। କାରଣ ହାତରେ ହିଁ ମଣିଷ କର୍ମ କରେ।
Bṛhadāraṇyaka 3.2.9
त्वग्वै ग्रहः ।
स स्पर्शेनातिग्रहेण गृहीतः ।
त्वचा हि स्पर्शान् वेदयत ।
इत्यष्टौ ग्रहा अष्टावतिग्रहाः ॥ ३.२.९ ॥
ତ୍ୱଚା ପ୍ରକୃତରେ ଗ୍ରହ। ତାହା ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ଅତିଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ହୁଏ। କାରଣ ତ୍ୱଚା ଦ୍ୱାରାହିଁ ସ୍ପର୍ଶ ଜଣାପଡ଼େ। ଏହିପରି ଆଠଟି ଗ୍ରହ ଓ ଆଠଟି ଅତିଗ୍ରହ ଅଛି।
Bṛhadāraṇyaka 3.2.10
याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वं मृत्योरन्नं का स्वित्सा देवता यस्या मृत्युरन्नमिति ।
अग्निर्वै मृत्युः सोऽपामन्नम् ।
अप पुनर्मृत्युं जयति ॥ ३.२.१० ॥
"ହେ ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ!" ଏହା କହି ସେ କହିଲେ: "ମୃତ୍ୟୁର ଅନ୍ନ ଏହି ସମସ୍ତ, କେଉଁ ଦେବତାର ଅନ୍ନ ଯାହାର ମୃତ୍ୟୁ ଅନ୍ନ?" "ଅଗ୍ନି ପ୍ରକୃତରେ ମୃତ୍ୟୁ; ସେ ଜଳର ଅନ୍ନ। (ଯିଏ ତାହା ଲାଭ କରେ) ସେ ପୁନଃ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତେ।"
Bṛhadāraṇyaka 3.2.11
याज्ञवल्क्येति होवाच यत्रायं पुरुषो म्रियत उदस्मात्प्राणाः क्रामन्त्याहो नेति ।
नेति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
अत्रैव समवनीयन्ते ।
स उच्छ्वयति ।
आध्मायति ।
आध्मातो मृतः शेते ॥ ३.२.११ ॥
"ହେ ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ!" ଏହା କହି ସେ କହିଲେ: "ଏହି ପୁରୁଷ ଯେଉଁଠାରେ ମରେ, ସେଠାରୁ ପ୍ରାଣମାନେ ବାହାରି ଯାଆନ୍ତି କି ନାହିଁ?" "ନାହିଁ," ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ କହିଲେ। "ଏଠାରେ ହିଁ ସେମାନେ ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ସେ ଫୁଲେ, ଫୁଙ୍କାରେ ଫୁଲିଯାଏ; ଫୁଲିଯାଇ ମୃତ ହୋଇ ଶୋଇ ରହେ।"
Bṛhadāraṇyaka 3.2.12
याज्ञवल्क्येति होवाच यत्रायं पुरुषो म्रियते ।
किमेनं न जहातीति ।
नामेति ।
अनन्तं वै नामानन्ता विश्वे देवाः ।
अनन्तमेव स तेन लोकं जयति ॥ ३.२.१२ ॥
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ: ଏହି ପୁରୁଷ ମରିବା ସମୟରେ ତାକୁ କ'ଣ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ? (ଉତ୍ତର:) ନାମ। ନାମ ଅନନ୍ତ; ବିଶ୍ୱଦେବତାମାନେ ଅନନ୍ତ। ତା ଦ୍ୱାରା ସେ ଅନନ୍ତ ଲୋକ ଜିତେ।
Bṛhadāraṇyaka 3.2.13
याज्ञवल्क्येति होवाच यत्रास्य पुरुषस्य मृतस्याग्निं वागप्येति वातं प्राणश्चक्षुरादित्यं मनश्चन्द्रं दिशः श्रोत्रं पृथिवीं शरीरमाकाशमात्मौषधीर्लोमानि वनस्पतीन् केशा अप्सु लोहितं च रेतश्च निधीयते क्वायं तदा पुरुषो भवतीति ।
आहर सौम्य हस्तम् आर्तभाग ।
आवामेवैतस्य वेदिष्यावो न नावेतत्सजन इति ।
तौ होत्क्रम्य मन्त्रयां चक्राते ।
तौ ह यदूचतुः कर्म हैव तदूचतुः ।
अथ ह यत्प्रशंसतुः कर्म हैव तत्प्रशशंसतुः ।
पुण्यो वै पुण्येन कर्मणा भवति पापः पापेनेति ।
ततो ह जारत्कारव आर्तभाग उपरराम ॥ ३.२.१३ ॥
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ: ମୃତ ଏହି ପୁରୁଷର ବାକ୍ ଅଗ୍ନିରେ, ପ୍ରାଣ ବାୟୁରେ, ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ, ମନ ଚନ୍ଦ୍ରରେ, ଦିଗ ଶ୍ରବଣରେ, ଶରୀର ପୃଥିବୀରେ, ଆତ୍ମା ଆକାଶରେ, ଔଷଧି ଓ ରୋମ ବନସ୍ପତିରେ, ମୁଣ୍ଡର କେଶ ଜଳରେ, ରକ୍ତ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟ ରଖାଯାଏ — ତେବେ ଏହି ପୁରୁଷ କେଉଁଠି ରହେ? ହେ ସୌମ୍ୟ ଆର୍ତଭାଗ, ହାତ ଆଣ। ଆମେ ଦୁହେଁ ଏହା ଜାଣିବା; ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିବା ନାହିଁ। ସେମାନେ ଦୁହେଁ ବାହାରକୁ ଯାଇ ଆଲୋଚନା କଲେ। ସେମାନେ ଯାହା କହିଲେ ତାହା କର୍ମ ହିଁ ଥିଲା; ଯାହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ତାହା ମଧ୍ୟ କର୍ମ ହିଁ ଥିଲା। ପୁଣ୍ୟ କର୍ମରେ ପୁଣ୍ୟବାନ ହୁଏ, ପାପରେ ପାପୀ। ତା'ପରେ ଜାରତ୍କାରବ ଆର୍ତଭାଗ ନୀରବ ହେଲେ।