ウパニシャッド · Bṛhadāraṇyaka 4.1

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

語の意味つきで読む

Bṛhadāraṇyaka 4.1.1

(षडाचार्यब्राह्मणं वा उदंकब्राह्मणम् )
जनको ह वैदेह आसां चक्रे ।
अथ ह याज्ञवल्क्य आवव्राज ।
तं होवाच याज्ञवल्क्य किमर्थमचारीः पशूनिच्छनण्वन्तानीति ।
उभयमेव संराडिति होवाच ॥ ४.१.१ ॥

(六師のブラーフマナ、あるいはウダンカのブラーフマナ)ヴィデーハの王ジャナカは、彼らのために祭式を行った。そこへヤージュニャヴァルキヤが来た。ジャナカは彼に言った。「ヤージュニャヴァルキヤよ、家畜と細い糸のような財を望んで、何の目的で歩き回ったのか。」彼は答えた。「王よ、両方のためです。」

यत्ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे जित्वा शैलिनिः वाग्वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तच्छैलिनिरब्रवीद्वाग्वै ब्रह्मेति ।
अवदतो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
वागेवायतनमाकाशः प्रतिष्ठा प्रज्ञेत्येनदुपासीत ।
का प्रज्ञता याज्ञवल्क्य ।
वागेव सम्राडिति होवाच ।
वाचा वै सम्राड्बन्धुः प्रज्ञायते ।
ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरस इतिहासः पुराणं विद्या उपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्यनुव्याख्यानानि व्याख्यानानीष्टं हुतमाशितं पायितमयं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि वाचैव संराट्प्रज्ञायन्ते ।
वाग्वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं वाग्जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.२ ॥

ヤージュニャヴァルキヤは言った。誰かがあなたに言ったことを、私たちは聞きましょう。シャイリニは論争で私を負かし、言葉がブラフマンであると宣言した。母と父と師を持つ者が語るように、シャイリニは言葉がブラフマンであると語った。語る者にとって何の益があろうか。彼はあなたにその依り所と基礎を語ったが、私には語らなかった。それは実に一本足である、王よ。さあ私たちに語ってください、ヤージュニャヴァルキヤよ。言葉が依り所、空間が基礎、覚知が根拠である。このように瞑想すべきである。この覚知とは何か、ヤージュニャヴァルキヤよ。言葉そのものだ、王よ。ただ言葉によって、王よ、親族が知られる。リグ・ヴェーダ、ヤジュル・ヴェーダ、サーマ・ヴェーダ、アタルヴァ・アンギラス、歴史、プラーナ、諸学問、ウパニシャッド、詩節、経句、解説、注釈、祭祀、供物、食物、飲み物、この世とかの世、そして一切の存在は、ただ言葉によって知られる、王よ。言葉そのもの、王よ、それが最高のブラフマンである。言葉は彼を捨てない。一切の存在は彼へと流れ込む。神となった彼は神々にも至る、このように知って瞑想する者は。ヴィデーハのジャナカは言った。象のような千頭の牛を与えよう。ヤージュニャヴァルキヤは言った。私の父は、教えずに受け取ってはならないと考えていた。

Bṛhadāraṇyaka 4.1.3

यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्म उदङ्कः शौल्बायनः ।
प्राणो वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तच्छौल्बायनोऽब्रवीत्प्राणो वै ब्रह्मेति ।
अप्राणतो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
प्राण एवायतनमाकाशः प्रतिष्ठा ।
प्रियमित्येनदुपासीत ।
का प्रियता याज्ञवल्क्य ।
प्राण एव सम्राडिति होवाच ।
प्राणस्य वै सम्राट्कामायायाज्यं याजयति ।
अप्रतिगृह्यस्य प्रतिगृह्णाति ।
अपि तत्र वधाशङ्का भवति यां दिशमेति प्राणस्यैव सम्राट्कामाय ।
प्राणो वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं प्राणो जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहह् ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.३ ॥

ジャナカは言った。「誰かがあなたに語ったことを聞こう。」ウダンカ・シャウルバーヤナが私に言った。「プラーナ（生気）こそがブラフマンである。」母・父・師を持つ者が語るように、シャウルバーヤナは言った。「プラーナこそがブラフマンである。」「プラーナがなければどうなるのか。」と私は問うた。彼はその住処と基盤を語ると言ったが、私には語らなかった。「これは一足の王者である。」ヤージュニャヴァルキヤよ、それを私たちに語れ。ヤージュニャヴァルキヤは言った。「プラーナこそが住処であり、虚空（ākāśa）が基盤である。これを愛しいものとして瞑想すべきである。」「ヤージュニャヴァルキヤよ、愛しいとはどういうことか。」「まさにプラーナである、おお王者よ。」彼は言った。「プラーナへの欲望のゆえに、王者は行うべきでない者に供犠をさせ、受け取るべきでない者から布施を受ける。プラーナへの欲望のゆえに赴く方向には、死への恐れさえある。」「プラーナこそが至高のブラフマンである。」プラーナは彼を見捨てず、あらゆる存在が彼に向かって流れる。このように知ってこれを瞑想する者は神となり、神々に至る。ヴィデーハのジャナカは言った。「象の中で最も優れた牡牛と、千頭（の牛）を与えよう。」ヤージュニャヴァルキヤは言った。「私の父は、教えを受けずに（何も）受け取るべきではないと考えていた。」

Bṛhadāraṇyaka 4.1.4

यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे बर्कुर्वार्ष्णः ।
चक्षुर्वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तद्वार्ष्णोऽब्रवीच्चक्षुर्वै ब्रह्मेति ।
अपश्यतो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
चक्षुरेवायतनमाकाशः प्रतिष्ठा ।
सत्यमित्येतदुपासीत ।
का सत्यता याज्ञवल्क्य ।
चक्षुरेव सम्राडिति होवाच ।
चक्षुषा वै सम्राट्पश्यन्तमाहुरद्राक्षीरिति ।
स आहाद्राक्षमिति तत्सत्यं भवति ।
चक्षुर्वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं चक्षुर्जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.४ ॥

誰があなたに語ったことも、私たちは聞きましょう。バルク・ヴァールシュナは私に言いました。「眼がブラフマンである。」母と父と師を持つ者が語るように、ヴァールシュナは眼がブラフマンであると言ったのです。見ない者にとって、それは何でしょうか。しかし彼はあなたに、その拠り所と基盤を語りました。私には語りませんでした。これは一足のものです、王よ。ですからヤージュニャヴァルキヤ、私たちに語ってください。眼そのものがその拠り所であり、空間がその基盤です。それは真理として観想されるべきです。ヤージュニャヴァルキヤ、真実性とは何ですか。王よ、眼そのものです、と彼は言いました。見る者に、「見たか」と問うと、「見た」と答える、それが真実です。王よ、眼こそ最高のブラフマンです。眼は彼を見捨てません。一切の存在が彼に向かって流れます。神となって、彼は神々に至ります。このように知って、これを観想する者は。「象と雄牛とともに千頭の牛を与えよう」とヴィデーハのジャナカが言いました。ヤージュニャヴァルキヤは言いました。「私の父は、教えずに受け取ってはならないと考えていました。」

Bṛhadāraṇyaka 4.1.5

यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे गर्दभीविपीतो भारद्वाजः ।
श्रोत्रं वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तद्भारद्वाजोऽब्रवीच्छ्रोत्रं वै ब्रह्मेति ।
अशृण्वतो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
श्रोत्रमेवायतनमाकाशः प्रतिष्ठानन्तमित्येनदुपासीत ।
कानन्तता याज्ञवल्क्य ।
दिश एव सम्राडिति होवाच ।
तस्माद्वै सम्राडपि यां काञ्च दिशं गच्छति नैवास्या अन्तं गच्छति ।
अनन्ता हि दिशः ।
दिशो वै सम्राट्श्रोत्रम् ।
श्रोत्रं वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं श्रोत्रं जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.५ ॥

誰かがあなたに何かを語ったなら、私たちはそれを聞きたいのです。バーラドヴァージャの系譜のガルダビーヴィーパータは私に言った。「聴覚がブラフマンである」と。母と父と師を持つ者が語るように、バーラドヴァージャはこう言った。「聴覚がブラフマンである」と。聞かない者にとって、何があるだろうか。彼はまた、その住処と支えは私に告げられなかったとも言った。これは一本足である、王よ。ゆえに、ヤージュニャヴァルキヤよ、我らにそれを告げよ。聴覚が住処、空間が支え、無限である。このように瞑想すべきである。ヤージュニャヴァルキヤよ、無限とは何か。王よ、方角そのものだと彼は言った。ゆえに王よ、どの方角へ行っても、人はその果てに達することはない。方角は無限だからである。王よ、方角こそが聴覚である。王よ、聴覚こそが最高のブラフマンである。聴覚は彼を見捨てない。すべての存在が彼へと流れ込む。彼は神となり、神々に至る。このように知り、これを瞑想する者は。ヴィデハのジャナカは言った。「象と牡牛とともに千を与えよう。」ヤージュニャヴァルキヤは言った。「私の父は、教えずに受け取るべきではないと考えていた。」

Bṛhadāraṇyaka 4.1.6

यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे सत्यकामो जाबालः मनो वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तज्जाबालोऽब्रवीन्मनो वै ब्रह्मेति ।
अमनसो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञावल्क्य ।
मन एवायतनमाकाशः प्रतिष्ठानन्द इत्येनदुपासीत ।
कानन्दता याज्ञवल्क्य ।
मन एव सम्राडिति होवाच मनसा वै सम्राट्स्त्रियमभि हार्यति तस्यां प्रतिरूपः पुत्रो जायते ।
स आनन्दः ।
मनो वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं मनो जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.६ ॥

誰があなたに何を語ったにせよ、それを聞かせてください。サティヤカーマ・ジャーバーラは私に言いました。「心こそブラフマンである」。母、父、師を持つ者が言うように、ジャーバーラの息子もこう言いました。「心こそブラフマンである」。心がなければ何があるでしょうか。しかし彼はあなたにその支えと基盤を語らず、私にも語りませんでした。それは一足のものです、王よ。ヤージュニャヴァルキヤよ、それを私たちに語ってください。心がその支え、虚空がその基盤、歓喜である——このように瞑想されるべきです。ヤージュニャヴァルキヤよ、その歓喜性とは何ですか。まさに心です、王よ、と彼は言いました。心によって王は女に近づき、そこから彼に似た息子が生まれます。それが歓喜です。まさに心こそ王、至高のブラフマンです。心は彼を離れません。すべての存在は彼へと流れます。神となって、彼は神々に至ります。このように知って、これを瞑想する者はそうなります。ヴィデーハの王ジャナカは言いました。千頭の象と牡牛を与えよう。ヤージュニャヴァルキヤは言いました。私の父は、教えずに受け取るべきではないと考えました。

Bṛhadāraṇyaka 4.1.7

यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे विदग्धः शाकल्यः ।
हृदयं वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तच्छाकल्योऽब्रवीद्धृदयं वै ब्रह्मेति ।
अहृदयस्य हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
हृदयमेवायतनमाकाशः प्रतिष्ठा ।
स्थितिरित्येनदुपासीत ।
का स्थितिता याज्ञवल्क्य ।
हृदयमेव सम्राडिति होवाच ।
हृदयं वै सम्राट्सर्वेषां भूतानामायतनम् ।
हृदयं वै सम्राट्सर्वेषां भूतानां प्रतिष्ठा ।
हृदये ह्येव सम्राट्सर्वाणि भूतानि प्रतिष्ठितानि भवन्ति ।
हृदयं वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं हृदयं जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.७ ॥

誰かがあなたに語ったことを、私たちは聞きたいと思います。学識あるシャーカリヤが私に言いました。「心こそブラフマンである」と。母と父と師を持つ人が語るように、シャーカリヤも「心はブラフマンである」と言ったのです。心のない者はどうなるのでしょうか。彼はあなたにその支えと基盤を語ったが、私には語らなかった。これは一足の王です。ヤージュニャヴァルキヤよ、教えてください。心が支えであり、虚空が基盤である。「住処（スティティ）」として、これを瞑想すべきです。ヤージュニャヴァルキヤよ、その住処とは何か。王よ、それは心である、と彼は言いました。心は、王よ、すべての存在の支えである。心は、王よ、すべての存在の基盤である。心の中に、王よ、すべての存在は確立されている。心は、王よ、最高のブラフマンである。心は彼を捨てることがなく、すべての存在は彼に向かって流れる。神となって、彼は神々にも至る。このように知って、これを瞑想する者は。ヴィデーハのジャナカは言った。千頭の象と象の中の牡牛を差し上げましょう。ヤージュニャヴァルキヤは言った。私の父は、教えずに受け取るべきではないと考えていた、と。