ఉపనిషత్తులు · Bṛhadāraṇyaka 4.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 4.1.1
(षडाचार्यब्राह्मणं वा उदंकब्राह्मणम् )
जनको ह वैदेह आसां चक्रे ।
अथ ह याज्ञवल्क्य आवव्राज ।
तं होवाच याज्ञवल्क्य किमर्थमचारीः पशूनिच्छनण्वन्तानीति ।
उभयमेव संराडिति होवाच ॥ ४.१.१ ॥
(షడాచార్య బ్రాహ్మణం లేదా ఉదంక బ్రాహ్మణం) విదేహ రాజు జనకుడు వీరికోసం (యజ్ఞం) చేశాడు. అప్పుడు యాజ్ఞవల్క్యుడు వచ్చాడు. అతనితో జనకుడు, 'యాజ్ఞవల్క్యా, పశువులను కోరి సూక్ష్మ దారాల (ధనం) కోసం నీవు ఏ ప్రయోజనంతో తిరిగావు?' అని అన్నాడు. అతను 'సామ్రాట్, రెండూ (కారణాలే)' అని చెప్పాడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.1.2
यत्ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे जित्वा शैलिनिः वाग्वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तच्छैलिनिरब्रवीद्वाग्वै ब्रह्मेति ।
अवदतो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
वागेवायतनमाकाशः प्रतिष्ठा प्रज्ञेत्येनदुपासीत ।
का प्रज्ञता याज्ञवल्क्य ।
वागेव सम्राडिति होवाच ।
वाचा वै सम्राड्बन्धुः प्रज्ञायते ।
ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरस इतिहासः पुराणं विद्या उपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्यनुव्याख्यानानि व्याख्यानानीष्टं हुतमाशितं पायितमयं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि वाचैव संराट्प्रज्ञायन्ते ।
वाग्वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं वाग्जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.२ ॥
యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు: నీతో ఎవరు చెప్పారో అది మేము వింటాము. శైలిని నన్ను వాదంలో ఓడించి, వాకే బ్రహ్మము అన్నాడు. తల్లి, తండ్రి, ఆచార్యుడు ఉన్నవాడు చెప్పినట్లు శైలిని వాకే బ్రహ్మము అన్నాడు. మాట్లాడేవానికి అది ఏమి ఫలం? అతడు నీకు దాని ఆయతనం, ప్రతిష్ఠను చెప్పాడు, నాకు చెప్పలేదు. అది ఏక-పాదమే, ఓ సమ్రాట్. ఇప్పుడు మాకు చెప్పు, యాజ్ఞవల్క్య. వాకే ఆయతనం, ఆకాశం ప్రతిష్ఠ, ప్రజ్ఞ అని ఇలా ఉపాసించాలి. ప్రజ్ఞత అంటే ఏమిటి, యాజ్ఞవల్క్య? వాకే, ఓ సమ్రాట్. వాక్ ద్వారానే, ఓ సమ్రాట్, బంధువు తెలియబడతాడు. ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వాంగిరసం, ఇతిహాసం, పురాణం, విద్యలు, ఉపనిషత్తులు, శ్లోకాలు, సూత్రాలు, అనువ్యాఖ్యానాలు, వ్యాఖ్యానాలు, ఇష్టం, హుతం, భోజనం, పానం, ఈ లోకం, పరలోకం, సర్వభూతాలు వాక్ ద్వారానే, ఓ సమ్రాట్, తెలియబడతాయి. వాకే, ఓ సమ్రాట్, పరమ బ్రహ్మము. వాక్ ఇతనిని విడువదు; సర్వభూతాలు ఇతని వైపు ప్రవహిస్తాయి; దేవుడై అతడు దేవతలను కూడా చేరుకుంటాడు, ఇలా తెలిసి దీనిని ఉపాసించేవాడు. జనకుడు, విదేహుడు అన్నాడు: ఏనుగులాంటి వెయ్యి (ఆవులు) ఇస్తాను. యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు: నా తండ్రి బోధించకుండా గ్రహించరాదని భావించాడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.1.3
यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्म उदङ्कः शौल्बायनः ।
प्राणो वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तच्छौल्बायनोऽब्रवीत्प्राणो वै ब्रह्मेति ।
अप्राणतो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
प्राण एवायतनमाकाशः प्रतिष्ठा ।
प्रियमित्येनदुपासीत ।
का प्रियता याज्ञवल्क्य ।
प्राण एव सम्राडिति होवाच ।
प्राणस्य वै सम्राट्कामायायाज्यं याजयति ।
अप्रतिगृह्यस्य प्रतिगृह्णाति ।
अपि तत्र वधाशङ्का भवति यां दिशमेति प्राणस्यैव सम्राट्कामाय ।
प्राणो वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं प्राणो जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहह् ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.३ ॥
జనకుడు అన్నాడు: "నీకు ఎవరు చెప్పారో అది మేము వింటాము." ఉదంక శౌల్బాయనుడు నాతో అన్నాడు: "ప్రాణమే బ్రహ్మ." తల్లి, తండ్రి, ఆచార్యుడు ఉన్నవాడు చెప్పినట్లుగా శౌల్బాయనుడు అన్నాడు: "ప్రాణమే బ్రహ్మ." "ప్రాణం లేకపోతే ఏమవుతుంది?" అని అడిగాను; అతడు దాని ఆయతనం, ప్రతిష్ఠ చెబుతానన్నాడు కాని నాకు చెప్పలేదు. "ఇది ఏకపాద సమ్రాట్." యాజ్ఞవల్క్యా, అది మాకు చెప్పు. యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు: "ప్రాణమే ఆయతనం, ఆకాశమే ప్రతిష్ఠ. దీనిని ప్రియంగా భావించి ఉపాసించాలి." "యాజ్ఞవల్క్యా, ప్రియత్వం అంటే ఏమిటి?" "ప్రాణమే, ఓ సమ్రాట్." అతడు అన్నాడు: "ప్రాణ కామనతో సమ్రాట్ యజ్ఞం చేయించకూడనివానికి చేయిస్తాడు, స్వీకరించకూడనివాని నుండి దానం స్వీకరిస్తాడు. ప్రాణ కామనతో అతడు వెళ్లే దిశలో వధ భయం కూడా ఉంటుంది." "ప్రాణమే పరమ బ్రహ్మ." ప్రాణం అతడిని విడిచిపెట్టదు; సర్వ భూతాలు అతని వైపు ప్రవహిస్తాయి. ఇలా తెలిసి దీనిని ఉపాసించేవాడు దేవుడై దేవతలను చేరుకుంటాడు. విదేహ జనకుడు అన్నాడు: "ఏనుగులలో శ్రేష్ఠమైన ఎద్దును, వెయ్యి (గోవులను) ఇస్తాను." యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు: "నా తండ్రి, బోధించకుండా (ఏదీ) తీసుకోకూడదని భావించాడు."
Bṛhadāraṇyaka 4.1.4
यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे बर्कुर्वार्ष्णः ।
चक्षुर्वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तद्वार्ष्णोऽब्रवीच्चक्षुर्वै ब्रह्मेति ।
अपश्यतो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
चक्षुरेवायतनमाकाशः प्रतिष्ठा ।
सत्यमित्येतदुपासीत ।
का सत्यता याज्ञवल्क्य ।
चक्षुरेव सम्राडिति होवाच ।
चक्षुषा वै सम्राट्पश्यन्तमाहुरद्राक्षीरिति ।
स आहाद्राक्षमिति तत्सत्यं भवति ।
चक्षुर्वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं चक्षुर्जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.४ ॥
ఎవరైనా నీకు చెప్పినది మేము వింటాము. బర్కు వార్ష్ణుడు నాకు ఇలా చెప్పాడు: "కన్నే బ్రహ్మ." తల్లి, తండ్రి, ఆచార్యుడు కలవాడు చెప్పినట్లు వార్ష్ణుడు కన్నే బ్రహ్మ అన్నాడు. చూడనివానికి అది ఏమవుతుంది? అయితే దాని ఆయతనమూ ప్రతిష్ఠనూ నీకు చెప్పాడు. నాకు చెప్పలేదు. ఇది ఏకపాదం, ఓ సమ్రాట్. కాబట్టి యాజ్ఞవల్క్యా, మాకు చెప్పు. కన్నే దాని ఆయతనం, ఆకాశమే ప్రతిష్ఠ. "సత్యం" అని దీనిని ఉపాసించాలి. యాజ్ఞవల్క్యా, సత్యత్వం ఏమిటి? ఓ సమ్రాట్, కన్నే సత్యత్వం అని ఆయన అన్నాడు. చూసేవానితో "నీవు చూశావా?" అంటే, "చూశాను" అంటే అదే సత్యం. ఓ సమ్రాట్, కన్నే పరమ బ్రహ్మ. కన్ను అతడిని విడువదు. సమస్త భూతాలు అతని వైపు ప్రవహిస్తాయి. దేవుడై అతడు దేవతలను చేరుకుంటాడు. ఇలా తెలిసి దీనిని ఉపాసించేవాడు. "ఏనుగు, ఎద్దుతో సహా వెయ్యి ఆవులు ఇస్తాను" అని విదేహ జనకుడు అన్నాడు. అప్పుడు యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు: "నా తండ్రి, శిక్షణ ఇవ్వకుండా తీసుకోరాదని భావించాడు."
Bṛhadāraṇyaka 4.1.5
यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे गर्दभीविपीतो भारद्वाजः ।
श्रोत्रं वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तद्भारद्वाजोऽब्रवीच्छ्रोत्रं वै ब्रह्मेति ।
अशृण्वतो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
श्रोत्रमेवायतनमाकाशः प्रतिष्ठानन्तमित्येनदुपासीत ।
कानन्तता याज्ञवल्क्य ।
दिश एव सम्राडिति होवाच ।
तस्माद्वै सम्राडपि यां काञ्च दिशं गच्छति नैवास्या अन्तं गच्छति ।
अनन्ता हि दिशः ।
दिशो वै सम्राट्श्रोत्रम् ।
श्रोत्रं वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं श्रोत्रं जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.५ ॥
ఎవరైనా మీకు ఏదైనా చెబితే, దానిని మేము వినాలనుకుంటున్నాము. భారద్వాజ గర్దభీవిపీతుడు నాతో అన్నాడు: "శ్రోత్రమే బ్రహ్మము." తల్లి, తండ్రి, ఆచార్యుడు కలవాడు చెప్పినట్లుగా, భారద్వాజుడు అన్నాడు: "శ్రోత్రమే బ్రహ్మము." వినని వానికి ఏమవుతుంది? దాని ఆయతనం, ప్రతిష్ఠ తనకు చెప్పలేదని కూడా అన్నాడు. రాజా, ఇది ఏకపాదము. కాబట్టి యాజ్ఞవల్క్యా, దానిని మాకు చెప్పండి. శ్రోత్రమే ఆయతనం, ఆకాశం ప్రతిష్ఠ, అనంతం అని దీనిని ఉపాసించాలి. యాజ్ఞవల్క్యా, అనంతత అంటే ఏమిటి? రాజా, దిశలే అని అతను అన్నాడు. కాబట్టి రాజా, ఏ దిశకు వెళ్ళినా వాడు దాని అంతాన్ని చేరడు, దిశలు అనంతమైనవి. రాజా, దిశలే శ్రోత్రం. రాజా, శ్రోత్రమే పరమ బ్రహ్మము. దానిని శ్రోత్రం విడిచిపెట్టదు. సర్వ భూతాలు దాని వైపు ప్రవహిస్తాయి. అతడు దేవుడై దేవతలను చేరతాడు. ఇలా తెలిసి దీనిని ఉపాసించేవాడు. జనక వైదేహుడు అన్నాడు: "ఏనుగు, ఎద్దుతో కూడిన వెయ్యి ఇస్తాను." యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు: "నా తండ్రి, బోధించకుండా తీసుకోరాదని భావించాడు."
Bṛhadāraṇyaka 4.1.6
यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे सत्यकामो जाबालः मनो वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तज्जाबालोऽब्रवीन्मनो वै ब्रह्मेति ।
अमनसो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञावल्क्य ।
मन एवायतनमाकाशः प्रतिष्ठानन्द इत्येनदुपासीत ।
कानन्दता याज्ञवल्क्य ।
मन एव सम्राडिति होवाच मनसा वै सम्राट्स्त्रियमभि हार्यति तस्यां प्रतिरूपः पुत्रो जायते ।
स आनन्दः ।
मनो वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं मनो जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.६ ॥
మీ వద్ద ఎవరో చెప్పినది మేము వినాలి. సత్యకామ జాబాలుడు నాకు చెప్పాడు: మనస్సే బ్రహ్మము. తల్లి, తండ్రి, ఆచార్యుడు ఉన్నవాడు చెప్పినట్లు జాబాలుని కుమారుడు చెప్పాడు: మనస్సే బ్రహ్మము. మనస్సు లేకుంటే ఏమవుతుంది? కానీ దాని ఆయతనాన్ని, ప్రతిష్ఠను అతడు నీకు చెప్పలేదు, నాకూ చెప్పలేదు. ఇది ఏకపాదం, సమ్రాట్. యాజ్ఞవల్క్యా, దాన్ని మాకు చెప్పు. మనస్సే ఆయతనం, ఆకాశమే ప్రతిష్ఠ, ఆనందం అని ఇలా ఉపాసించాలి. యాజ్ఞవల్క్యా, దాని ఆనందత్వం ఏది? మనస్సే, సమ్రాట్ అని అన్నాడు. మనస్సుతో సమ్రాట్ స్త్రీని సమీపిస్తాడు; ఆమెలో అతనిలాంటి కుమారుడు పుడతాడు. అదే ఆనందం. మనస్సే సమ్రాట్, పరమ బ్రహ్మము. మనస్సు అతన్ని విడువదు; సర్వ భూతాలు అతని వైపు ప్రవహిస్తాయి. అతడు దేవుడై దేవతలను పొందుతాడు. ఇలా తెలిసి దీన్ని ఉపాసించేవాడు. విదేహ రాజు జనకుడు అన్నాడు: వెయ్యి ఏనుగు-ఎద్దులు ఇస్తాను. యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు: నా తండ్రి, బోధించకుండా స్వీకరించరాదని భావించాడు.
Bṛhadāraṇyaka 4.1.7
यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे विदग्धः शाकल्यः ।
हृदयं वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तच्छाकल्योऽब्रवीद्धृदयं वै ब्रह्मेति ।
अहृदयस्य हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
हृदयमेवायतनमाकाशः प्रतिष्ठा ।
स्थितिरित्येनदुपासीत ।
का स्थितिता याज्ञवल्क्य ।
हृदयमेव सम्राडिति होवाच ।
हृदयं वै सम्राट्सर्वेषां भूतानामायतनम् ।
हृदयं वै सम्राट्सर्वेषां भूतानां प्रतिष्ठा ।
हृदये ह्येव सम्राट्सर्वाणि भूतानि प्रतिष्ठितानि भवन्ति ।
हृदयं वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं हृदयं जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.७ ॥
నీకు ఎవరైనా ఏదైనా చెప్పినది మేము వినాలనుకుంటున్నాము. విద్వాంసుడైన శాకల్యుడు నాతో అన్నాడు: హృదయమే బ్రహ్మము. తల్లి, తండ్రి, ఆచార్యుడు కలవాడు చెప్పినట్లే శాకల్యుడు 'హృదయమే బ్రహ్మము' అని చెప్పాడు. హృదయం లేనివానికి ఏమవుతుంది? దాని ఆశ్రయాన్ని, ప్రతిష్ఠను నువ్వు అతనికి చెప్పావు, నాకు చెప్పలేదు. ఇది ఏకపాత్ సమ్రాట్. యాజ్ఞవల్క్యా, మాకు చెప్పు. హృదయమే ఆశ్రయం, ఆకాశమే ప్రతిష్ఠ. 'స్థితి'గా దీనిని ఉపాసించాలి. యాజ్ఞవల్క్యా, ఆ స్థితి ఏది? సమ్రాట్, హృదయమే అని ఆయన అన్నాడు. హృదయమే సమ్రాట్, సర్వభూతాలకు ఆశ్రయం. హృదయమే సమ్రాట్, సర్వభూతాలకు ప్రతిష్ఠ. హృదయంలోనే సమ్రాట్, సర్వభూతాలు ప్రతిష్ఠితమై ఉంటాయి. హృదయమే సమ్రాట్, పరమ బ్రహ్మము. హృదయం అతనిని విడువదు; సర్వభూతాలు అతని వైపు ప్రవహిస్తాయి. దేవుడై అతను దేవతలను కూడా చేరుకుంటాడు. ఇలా తెలిసి ఈ ఉపాసన చేసేవాడు. జనకుడు వైదేహుడు అన్నాడు: వేయి ఏనుగులను, ఒక శ్రేష్ఠ ఋషభాన్ని ఇస్తాను. యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు: నా తండ్రి అనుకున్నాడు, బోధించకుండా తీసుకోకూడదని.