Upaniṣad · Bṛhadāraṇyaka 4.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 4.1.1
(षडाचार्यब्राह्मणं वा उदंकब्राह्मणम् )
जनको ह वैदेह आसां चक्रे ।
अथ ह याज्ञवल्क्य आवव्राज ।
तं होवाच याज्ञवल्क्य किमर्थमचारीः पशूनिच्छनण्वन्तानीति ।
उभयमेव संराडिति होवाच ॥ ४.१.१ ॥
(Le Brāhmaṇa des six maîtres, ou le Brāhmaṇa d'Udaṅka) Janaka, roi de Videha, accomplit un sacrifice pour eux. Alors Yājñavalkya arriva. Janaka lui dit : « Yājñavalkya, dans quel but as-tu erré, désirant le bétail et des richesses aux fils fins ? » Il répondit : « Souverain, les deux. »
Bṛhadāraṇyaka 4.1.2
यत्ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे जित्वा शैलिनिः वाग्वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तच्छैलिनिरब्रवीद्वाग्वै ब्रह्मेति ।
अवदतो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
वागेवायतनमाकाशः प्रतिष्ठा प्रज्ञेत्येनदुपासीत ।
का प्रज्ञता याज्ञवल्क्य ।
वागेव सम्राडिति होवाच ।
वाचा वै सम्राड्बन्धुः प्रज्ञायते ।
ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरस इतिहासः पुराणं विद्या उपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्यनुव्याख्यानानि व्याख्यानानीष्टं हुतमाशितं पायितमयं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि वाचैव संराट्प्रज्ञायन्ते ।
वाग्वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं वाग्जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.२ ॥
Yājñavalkya dit : Écoutons ce que quelqu'un t'a dit. Śailini m'a vaincu dans le débat et a déclaré que la parole est brahman. Comme celui qui a une mère, un père et un maître le dirait, ainsi Śailini a parlé en disant que la parole est brahman. Quel profit en retire celui qui parle ? Il t'a dit son appui et son fondement, mais il ne me l'a pas dit. Cela n'est en vérité qu'un seul pied, ô souverain. Maintenant, dis-nous, ô Yājñavalkya. La parole est l'appui, l'espace le fondement, la conscience ; ainsi faut-il méditer. Qu'est-ce que cette conscience, ô Yājñavalkya ? La parole elle-même, ô souverain. Par la seule parole, ô souverain, on connaît le parent. Le Ṛgveda, le Yajurveda, le Sāmaveda, l'Atharvāṅgiras, l'histoire, les Purāṇa, les sciences, les Upaniṣad, les vers, les aphorismes, les explications, les commentaires, le sacrifice, l'offrande, la nourriture, la boisson, ce monde et l'autre monde, et tous les êtres, se connaissent par la seule parole, ô souverain. La parole elle-même, ô souverain, est le brahman suprême. La parole ne l'abandonne pas ; tous les êtres affluent vers lui ; devenant dieu, il rejoint les dieux, celui qui le sait ainsi et le médite. Janaka de Videha dit : Je donnerai mille vaches, semblables à des éléphants. Yājñavalkya dit : Mon père pensait qu'il ne fallait pas accepter sans avoir enseigné.
Bṛhadāraṇyaka 4.1.3
यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्म उदङ्कः शौल्बायनः ।
प्राणो वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तच्छौल्बायनोऽब्रवीत्प्राणो वै ब्रह्मेति ।
अप्राणतो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
प्राण एवायतनमाकाशः प्रतिष्ठा ।
प्रियमित्येनदुपासीत ।
का प्रियता याज्ञवल्क्य ।
प्राण एव सम्राडिति होवाच ।
प्राणस्य वै सम्राट्कामायायाज्यं याजयति ।
अप्रतिगृह्यस्य प्रतिगृह्णाति ।
अपि तत्र वधाशङ्का भवति यां दिशमेति प्राणस्यैव सम्राट्कामाय ।
प्राणो वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं प्राणो जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहह् ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.३ ॥
Janaka dit : « Entendons ce que quelqu'un t'a dit. » Udaṅka Śaulbāyana me dit : « Le souffle vital (prāṇa) est brahman. » Comme le dirait celui qui a une mère, un père et un maître, ainsi parla Śaulbāyana : « Le prāṇa est brahman. » « Que serait-ce sans prāṇa ? » demandai-je ; il dit qu'il me dirait sa demeure et son fondement, mais il ne me le dit pas. « Ceci est le souverain à un seul pied. » Yājñavalkya, dis-nous cela. Yājñavalkya dit : « Le prāṇa est en vérité la demeure, l'espace (ākāśa) le fondement. On doit méditer cela comme cher. » « Yājñavalkya, qu'est-ce que la chéritude ? » « Le prāṇa lui-même, ô souverain. » Il dit : « Par désir du prāṇa, le souverain fait sacrifier celui pour qui l'on ne devrait pas sacrifier, et reçoit des dons de celui dont on ne devrait pas en recevoir. Il y a même crainte de la mort dans la direction où il va par désir du prāṇa. » « Le prāṇa est en vérité le brahman suprême. » Le prāṇa ne l'abandonne pas ; tous les êtres affluent vers lui. Qui, sachant cela, médite ceci devient dieu et rejoint les dieux. Janaka de Videha dit : « Je donnerai un taureau, le meilleur des éléphants, et mille (vaches). » Yājñavalkya dit : « Mon père pensait qu'on ne doit rien prendre sans avoir été enseigné. »
Bṛhadāraṇyaka 4.1.4
यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे बर्कुर्वार्ष्णः ।
चक्षुर्वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तद्वार्ष्णोऽब्रवीच्चक्षुर्वै ब्रह्मेति ।
अपश्यतो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
चक्षुरेवायतनमाकाशः प्रतिष्ठा ।
सत्यमित्येतदुपासीत ।
का सत्यता याज्ञवल्क्य ।
चक्षुरेव सम्राडिति होवाच ।
चक्षुषा वै सम्राट्पश्यन्तमाहुरद्राक्षीरिति ।
स आहाद्राक्षमिति तत्सत्यं भवति ।
चक्षुर्वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं चक्षुर्जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.४ ॥
Ce que quelqu'un t'a dit, que nous l'entendions. Barku Vārṣṇa m'a dit : « L'œil est brahman. » Comme celui qui a une mère, un père et un maître le dirait, ainsi Vārṣṇa a dit que l'œil est brahman. Pour celui qui ne voit pas, que serait-ce ? Mais il t'a dit son support et son fondement. Il ne me l'a pas dit. Ceci est à un seul pied, ô empereur. Alors, Yājñavalkya, dis-le-nous. L'œil lui-même est son support, l'espace son fondement. Il faut le méditer comme vérité. Qu'est-ce que la véracité, Yājñavalkya ? L'œil lui-même, ô empereur, dit-il. À celui qui voit, on dit : « As-tu vu ? » et il répond : « J'ai vu » ; alors cela est vrai. L'œil, ô empereur, est le brahman suprême. L'œil ne l'abandonne pas. Tous les êtres coulent vers lui. Devenu dieu, il atteint les dieux. Celui qui le sait ainsi le médite. « Je donnerai mille vaches avec un éléphant et un taureau », dit Janaka de Videha. Yājñavalkya dit : « Mon père pensait qu'il ne faut pas prendre sans instruire. »
Bṛhadāraṇyaka 4.1.5
यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे गर्दभीविपीतो भारद्वाजः ।
श्रोत्रं वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तद्भारद्वाजोऽब्रवीच्छ्रोत्रं वै ब्रह्मेति ।
अशृण्वतो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
श्रोत्रमेवायतनमाकाशः प्रतिष्ठानन्तमित्येनदुपासीत ।
कानन्तता याज्ञवल्क्य ।
दिश एव सम्राडिति होवाच ।
तस्माद्वै सम्राडपि यां काञ्च दिशं गच्छति नैवास्या अन्तं गच्छति ।
अनन्ता हि दिशः ।
दिशो वै सम्राट्श्रोत्रम् ।
श्रोत्रं वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं श्रोत्रं जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.५ ॥
Si quelqu'un t'a dit quelque chose, nous voudrions l'entendre. Gardabhīvipīta, de la lignée de Bhāradvāja, me dit : « L'ouïe est brahman. » Comme parlerait celui qui a une mère, un père et un maître, ainsi Bhāradvāja dit : « L'ouïe est brahman. » Pour celui qui n'entend pas, que pourrait-il y avoir ? Il dit aussi que son abri et son appui ne m'ont pas été dits. Ceci est à un seul pied, ô souverain. Alors, Yājñavalkya, dis-le-nous. L'ouïe est l'abri, l'espace est l'appui, l'infini : ainsi faut-il méditer cela. Yājñavalkya, qu'est-ce que l'infinitude ? Les directions, ô souverain, dit-il. C'est pourquoi, ô souverain, quelle que soit la direction où l'on va, on n'atteint pas sa fin, car les directions sont infinies. Les directions, ô souverain, sont l'ouïe. L'ouïe, ô souverain, est le brahman suprême. L'ouïe ne l'abandonne pas. Tous les êtres coulent vers lui. Devenu dieu, il atteint les dieux, celui qui sait ainsi et médite cela. Janaka de Videha dit : « Je donnerai mille, avec des éléphants et des taureaux. » Yājñavalkya dit : « Mon père pensait qu'on ne doit pas prendre sans avoir enseigné. »
Bṛhadāraṇyaka 4.1.6
यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे सत्यकामो जाबालः मनो वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तज्जाबालोऽब्रवीन्मनो वै ब्रह्मेति ।
अमनसो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञावल्क्य ।
मन एवायतनमाकाशः प्रतिष्ठानन्द इत्येनदुपासीत ।
कानन्दता याज्ञवल्क्य ।
मन एव सम्राडिति होवाच मनसा वै सम्राट्स्त्रियमभि हार्यति तस्यां प्रतिरूपः पुत्रो जायते ।
स आनन्दः ।
मनो वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं मनो जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.६ ॥
Ce que quelqu'un t'a dit, écoutons-le. Satyakāma Jābāla m'a dit : l'esprit est brahman. Comme dirait celui qui a une mère, un père et un maître, ainsi le fils de Jābālā dit : l'esprit est brahman. Que serait-il sans l'esprit ? Mais il ne t'a pas dit son soutien ni son fondement, ni à moi non plus. Il est à un pied, souverain. Yājñavalkya, dis-nous cela. L'esprit est son soutien, l'espace son fondement, la félicité — ainsi doit-on le méditer. Yājñavalkya, quelle est sa félicité ? L'esprit même, souverain, dit-il. Par l'esprit le souverain approche une femme, et d'elle naît un fils semblable à lui. C'est la félicité. L'esprit même, souverain, est le brahman suprême. L'esprit ne l'abandonne pas ; tous les êtres coulent vers lui. Devenu dieu, il va aux dieux. Tel est celui qui, sachant ainsi, médite cela. Le roi Janaka de Videha dit : je donnerai mille éléphants-taureaux. Yājñavalkya dit : Mon père pensait qu'il ne faut pas recevoir sans enseigner.
Bṛhadāraṇyaka 4.1.7
यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे विदग्धः शाकल्यः ।
हृदयं वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तच्छाकल्योऽब्रवीद्धृदयं वै ब्रह्मेति ।
अहृदयस्य हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
हृदयमेवायतनमाकाशः प्रतिष्ठा ।
स्थितिरित्येनदुपासीत ।
का स्थितिता याज्ञवल्क्य ।
हृदयमेव सम्राडिति होवाच ।
हृदयं वै सम्राट्सर्वेषां भूतानामायतनम् ।
हृदयं वै सम्राट्सर्वेषां भूतानां प्रतिष्ठा ।
हृदये ह्येव सम्राट्सर्वाणि भूतानि प्रतिष्ठितानि भवन्ति ।
हृदयं वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं हृदयं जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.७ ॥
Quoi que quelqu'un t'ait dit, nous désirons l'entendre. Le savant Śākalya m'a dit : le cœur est brahman. Comme le dirait celui qui a une mère, un père et un maître, ainsi Śākalya a dit : « le cœur est brahman ». Que deviendrait celui qui n'a pas de cœur ? Il t'a dit son appui et son fondement, mais à moi il ne l'a pas dit. Voici l'empereur à un seul pied. Yājñavalkya, dis-le-nous. Le cœur est l'appui, l'espace est le fondement. Il faut le méditer comme lieu de stabilité (sthiti). Yājñavalkya, quelle est cette stabilité ? Empereur, c'est le cœur, dit-il. Le cœur, empereur, est l'appui de tous les êtres. Le cœur, empereur, est le fondement de tous les êtres. Dans le cœur, empereur, tous les êtres sont établis. Le cœur, empereur, est le brahman suprême. Le cœur ne l'abandonne pas ; tous les êtres affluent vers lui. Devenant dieu, il accède aussi aux dieux. Celui qui le sait ainsi médite cela. Janaka de Videha dit : je donnerai mille éléphants et un taureau parmi les éléphants. Yājñavalkya dit : mon père pensait qu'il ne faut pas prendre sans avoir été instruit.