อุปนิษัท · Bṛhadāraṇyaka 4.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 4.1.1
(षडाचार्यब्राह्मणं वा उदंकब्राह्मणम् )
जनको ह वैदेह आसां चक्रे ।
अथ ह याज्ञवल्क्य आवव्राज ।
तं होवाच याज्ञवल्क्य किमर्थमचारीः पशूनिच्छनण्वन्तानीति ।
उभयमेव संराडिति होवाच ॥ ४.१.१ ॥
(พราหมณ์แห่งษฑาจารย์ หรือ อุทังกพราหมณ์) พระเจ้าชนกแห่งวิเทหะได้จัดพิธียัญให้แก่พวกเขา ครั้นแล้วยาชญวัลกยะก็เสด็จมาถึง ชนกตรัสกับท่านว่า ยาชญวัลกยะ ท่านเที่ยวไปเพื่อประสงค์สิ่งใด จึงปรารถนาโคและทรัพย์สมบัติ ท่านตอบว่า ข้าแต่จักรพรรดิ ทั้งสองอย่างนั้นแหละ
Bṛhadāraṇyaka 4.1.2
यत्ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे जित्वा शैलिनिः वाग्वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तच्छैलिनिरब्रवीद्वाग्वै ब्रह्मेति ।
अवदतो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
वागेवायतनमाकाशः प्रतिष्ठा प्रज्ञेत्येनदुपासीत ।
का प्रज्ञता याज्ञवल्क्य ।
वागेव सम्राडिति होवाच ।
वाचा वै सम्राड्बन्धुः प्रज्ञायते ।
ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरस इतिहासः पुराणं विद्या उपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्यनुव्याख्यानानि व्याख्यानानीष्टं हुतमाशितं पायितमयं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि वाचैव संराट्प्रज्ञायन्ते ।
वाग्वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं वाग्जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.२ ॥
ยาชญวัลกยะกล่าวว่า ขอให้เราได้ฟังสิ่งที่ใครบางคนกล่าวแก่ท่าน ไศลินีได้เอาชนะข้าพเจ้าในการโต้วาทีและประกาศว่า วาจาคือพรหมัน ดังที่ผู้มีมารดา บิดา และอาจารย์พึงกล่าว ไศลินีก็กล่าวเช่นนั้นว่า วาจาคือพรหมัน ผู้กล่าวโดยไม่รู้จะได้ประโยชน์อันใด ท่านได้บอกที่อาศัยและที่ตั้งของวาจานั้นแก่ท่าน แต่มิได้บอกแก่ข้าพเจ้า แท้จริงนั่นมีเพียงเท้าเดียว ข้าแต่จักรพรรดิ บัดนี้ขอท่านบอกแก่เราเถิด ยาชญวัลกยะ วาจาคือที่อาศัย อากาศคือที่ตั้ง และปัญญา ดังนั้นพึงเข้าถึงด้วยการภาวนา ปัญญานั้นคืออะไร ยาชญวัลกยะ วาจาเองนั่นแหละ ข้าแต่จักรพรรดิ ตรัสว่า ข้าแต่จักรพรรดิ ด้วยวาจาเท่านั้นญาติก็เป็นที่รู้จัก ฤคเวท ยชุรเวท สามเวท อถรรพางคิรส ประวัติศาสตร์ ปุราณะ วิชาการทั้งปวง อุปนิษัท โศลก สูตร อนุวยาขยานะ วยาขยานะ การบูชายัญ การถวายเครื่องบูชา อาหาร เครื่องดื่ม โลกนี้และโลกหน้า และสรรพสัตว์ทั้งปวง ล้วนเป็นที่รู้จักด้วยวาจาเท่านั้น ข้าแต่จักรพรรดิ วาจาเองคือพรหมันสูงสุด วาจาไม่ละทิ้งผู้นั้น สรรพสัตว์ทั้งปวงไหลมาหาผู้นั้น ผู้ที่รู้เช่นนี้และภาวนาเช่นนี้ ย่อมกลายเป็นเทพและเข้าถึงเทพทั้งหลาย พระชนกแห่งวิเทหะตรัสว่า เราจะให้โคพันตัวที่ใหญ่โตดั่งช้าง ยาชญวัลกยะกล่าวว่า บิดาของข้าพเจ้าเห็นว่า ไม่ควรรับไปโดยไม่ได้รับคำสั่งสอน
Bṛhadāraṇyaka 4.1.3
यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्म उदङ्कः शौल्बायनः ।
प्राणो वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तच्छौल्बायनोऽब्रवीत्प्राणो वै ब्रह्मेति ।
अप्राणतो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
प्राण एवायतनमाकाशः प्रतिष्ठा ।
प्रियमित्येनदुपासीत ।
का प्रियता याज्ञवल्क्य ।
प्राण एव सम्राडिति होवाच ।
प्राणस्य वै सम्राट्कामायायाज्यं याजयति ।
अप्रतिगृह्यस्य प्रतिगृह्णाति ।
अपि तत्र वधाशङ्का भवति यां दिशमेति प्राणस्यैव सम्राट्कामाय ।
प्राणो वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं प्राणो जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहह् ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.३ ॥
พระชนกตรัสว่า ขอให้เราได้ฟังสิ่งที่ใครบางคนกล่าวแก่ท่าน อุทังกไศลพายนกล่าวแก่ข้าพเจ้าว่า ปราณคือพรหมัน ดังที่ผู้มีมารดา บิดา และอาจารย์พึงกล่าว ไศลพายนก็กล่าวเช่นนั้นว่า ปราณคือพรหมัน ผู้ไร้ปราณจะมีอะไรเล่า ท่านได้บอกที่อาศัยและที่ตั้งของปราณนั้นแก่ท่าน แต่มิได้บอกแก่ข้าพเจ้า แท้จริงนั่นมีเพียงเท้าเดียว ข้าแต่จักรพรรดิ ยาชญวัลกยะ ขอท่านบอกแก่เราเถิด ยาชญวัลกยะตรัสว่า ปราณนั่นแหละคือที่อาศัย อากาศคือที่ตั้ง พึงภาวนาว่าเป็นที่รัก ยาชญวัลกยะ ความเป็นที่รักนั้นคืออะไร ข้าแต่จักรพรรดิ ปราณนั่นแหละ ตรัสว่า เพราะความปรารถนาในปราณ พระจักรพรรดิย่อมให้ผู้ที่ไม่ควรให้ทำยัญแก่พระองค์ และรับทานจากผู้ที่ไม่ควรรับ แม้ในทิศที่ไปเพื่อความปรารถนาในปราณ ก็ยังมีความหวาดกลัวต่อความตาย ข้าแต่จักรพรรดิ ปราณเป็นพรหมันสูงสุด ปราณไม่ละทิ้งผู้นั้น สรรพสัตว์ทั้งปวงไหลมาหาผู้นั้น ผู้ที่รู้เช่นนี้และภาวนาเช่นนี้ ย่อมกลายเป็นเทพและเข้าถึงเทพทั้งหลาย พระชนกแห่งวิเทหะตรัสว่า เราจะให้โคผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ช้างและโคพันตัว ยาชญวัลกยะกล่าวว่า บิดาของข้าพเจ้าเห็นว่า ไม่ควรรับสิ่งใดโดยไม่ได้รับคำสั่งสอน
Bṛhadāraṇyaka 4.1.4
यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे बर्कुर्वार्ष्णः ।
चक्षुर्वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तद्वार्ष्णोऽब्रवीच्चक्षुर्वै ब्रह्मेति ।
अपश्यतो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
चक्षुरेवायतनमाकाशः प्रतिष्ठा ।
सत्यमित्येतदुपासीत ।
का सत्यता याज्ञवल्क्य ।
चक्षुरेव सम्राडिति होवाच ।
चक्षुषा वै सम्राट्पश्यन्तमाहुरद्राक्षीरिति ।
स आहाद्राक्षमिति तत्सत्यं भवति ।
चक्षुर्वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं चक्षुर्जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.४ ॥
ขอให้เราได้ฟังสิ่งที่ใครก็ตามกล่าวแก่ท่าน พารกุวารษณะกล่าวแก่ข้าพเจ้าว่า จักษุคือพรหมัน ดังที่ผู้มีมารดา บิดา และอาจารย์พึงกล่าว วารษณะก็กล่าวเช่นนั้นว่า จักษุคือพรหมัน ผู้ไม่เห็นจะมีอะไรเล่า แต่ท่านได้บอกที่อาศัยและที่ตั้งของจักษุนั้นแก่ท่าน มิได้บอกแก่ข้าพเจ้า แท้จริงนั่นมีเพียงเท้าเดียว ข้าแต่จักรพรรดิ บัดนี้ ยาชญวัลกยะ ขอท่านบอกแก่เราเถิด จักษุนั่นเองคือที่อาศัย อากาศคือที่ตั้ง พึงภาวนาว่าเป็นสัจจะ ยาชญวัลกยะ ความเป็นสัจจะนั้นคืออะไร ข้าแต่จักรพรรดิ จักษุนั่นเองตรัสว่า ข้าแต่จักรพรรดิ ผู้เห็นด้วยจักษุ เขาย่อมกล่าวกันว่า ท่านได้เห็นแล้วหรือ เขาตอบว่า ข้าได้เห็นแล้ว เมื่อนั้นสิ่งนั้นก็เป็นสัจจะ ข้าแต่จักรพรรดิ จักษุเป็นพรหมันสูงสุด จักษุไม่ละทิ้งผู้นั้น สรรพสัตว์ทั้งปวงไหลมาหาผู้นั้น ผู้ที่รู้เช่นนี้และภาวนาเช่นนี้ ย่อมกลายเป็นเทพและเข้าถึงเทพทั้งหลาย พระชนกแห่งวิเทหะตรัสว่า เราจะให้โคพันตัวพร้อมช้างและโคผู้ ยาชญวัลกยะกล่าวว่า บิดาของข้าพเจ้าเห็นว่า ไม่ควรรับสิ่งใดโดยไม่ได้รับคำสั่งสอน
Bṛhadāraṇyaka 4.1.5
यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे गर्दभीविपीतो भारद्वाजः ।
श्रोत्रं वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तद्भारद्वाजोऽब्रवीच्छ्रोत्रं वै ब्रह्मेति ।
अशृण्वतो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
श्रोत्रमेवायतनमाकाशः प्रतिष्ठानन्तमित्येनदुपासीत ।
कानन्तता याज्ञवल्क्य ।
दिश एव सम्राडिति होवाच ।
तस्माद्वै सम्राडपि यां काञ्च दिशं गच्छति नैवास्या अन्तं गच्छति ।
अनन्ता हि दिशः ।
दिशो वै सम्राट्श्रोत्रम् ।
श्रोत्रं वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं श्रोत्रं जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.५ ॥
ขอให้ท่านเล่าสิ่งที่ผู้ใดผู้หนึ่งได้กล่าวแก่ท่าน เราอยากฟัง ภารทวาชะแห่งสายคาร์ทภีวิปีตะได้กล่าวแก่เราว่า การได้ยินคือพรหมัน เหมือนผู้ที่มีมารดา บิดา และอาจารย์พูดฉันใด ภารทวาชะก็กล่าวว่า การได้ยินคือพรหมันฉันนั้น เพราะสำหรับผู้ที่ไม่ได้ยินจะมีอะไรเล่า ท่านยังกล่าวถึงที่อาศัยและที่ตั้งของพรหมันนั้นแก่ท่านแล้ว แต่มิได้กล่าวแก่เรา นี่เป็นเพียงหนึ่งบาท ข้าแต่จักรพรรดิ ดังนั้น ยาชญวัลกยะ ขอท่านจงบอกแก่เราเถิด การได้ยินคือที่อาศัย อากาศคือที่ตั้ง ความไม่มีที่สิ้นสุด พึงภาวนาไว้เช่นนี้ ยาชญวัลกยะ ความไม่มีที่สิ้นสุดนั้นคืออะไร ตรัสตอบว่า ก็คือทิศทั้งหลายนั่นเองข้าแต่จักรพรรดิ เพราะเหตุนั้น ข้าแต่จักรพรรดิ ไม่ว่าผู้ใดจะไปทางทิศใด ก็ไม่ถึงที่สุดของทิศนั้น เพราะทิศทั้งหลายไม่มีที่สิ้นสุด ทิศทั้งหลายนั่นแหละคือการได้ยิน ข้าแต่จักรพรรดิ การได้ยินนั่นแหละคือพรหมันสูงสุด การได้ยินย่อมไม่ละทิ้งผู้นั้น สรรพสัตว์ทั้งปวงย่อมไหลมาหาผู้นั้น เมื่อกลายเป็นเทพแล้ว ผู้นั้นย่อมไปถึงเหล่าเทพ ผู้ที่รู้เช่นนี้และภาวนาถึงสิ่งนี้ ท้าวชนกแห่งวิเทหะตรัสว่า เราจะให้ช้างและโคผู้หนึ่งพันตัว ยาชญวัลกยะกล่าวว่า บิดาของข้าพเจ้าเห็นว่า ไม่ควรรับไปโดยไม่ได้สั่งสอนเสียก่อน
Bṛhadāraṇyaka 4.1.6
यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे सत्यकामो जाबालः मनो वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तज्जाबालोऽब्रवीन्मनो वै ब्रह्मेति ।
अमनसो हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञावल्क्य ।
मन एवायतनमाकाशः प्रतिष्ठानन्द इत्येनदुपासीत ।
कानन्दता याज्ञवल्क्य ।
मन एव सम्राडिति होवाच मनसा वै सम्राट्स्त्रियमभि हार्यति तस्यां प्रतिरूपः पुत्रो जायते ।
स आनन्दः ।
मनो वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं मनो जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.६ ॥
ขอให้ท่านเล่าสิ่งที่ผู้ใดผู้หนึ่งได้กล่าวแก่ท่าน เราอยากฟัง สัตยกามะ ชาบาละได้กล่าวแก่เราว่า ใจคือพรหมัน เหมือนผู้ที่มีมารดา บิดา และอาจารย์พูดฉันใด บุตรของชาบาละก็กล่าวว่า ใจคือพรหมันฉันนั้น เพราะสำหรับผู้ที่ไม่มีใจจะมีอะไรเล่า แต่ท่านมิได้บอกที่อาศัยและที่ตั้งของพรหมันนั้นแก่เรา นี่เป็นเพียงหนึ่งบาท ข้าแต่จักรพรรดิ ยาชญวัลกยะ ขอท่านจงบอกแก่เราเถิด ใจคือที่อาศัย อากาศคือที่ตั้ง ความสุขสำราญ พึงภาวนาไว้เช่นนี้ ยาชญวัลกยะ ความสุขสำราญนั้นคืออะไร ตรัสตอบว่า ก็คือใจนั่นเองข้าแต่จักรพรรดิ ด้วยใจ ข้าแต่จักรพรรดิ บุรุษย่อมเข้าหาสตรี และบุตรที่คล้ายกับตนก็เกิดจากนางนั้น นั่นคือความสุข ใจนั่นแหละคือพรหมันสูงสุด ข้าแต่จักรพรรดิ ใจไม่ละทิ้งผู้นั้น สรรพสัตว์ทั้งปวงย่อมไหลมาหาผู้นั้น เมื่อกลายเป็นเทพแล้ว ผู้นั้นย่อมไปถึงเหล่าเทพ ผู้ที่รู้เช่นนี้และภาวนาถึงสิ่งนี้ก็เป็นเช่นนั้น ท้าวชนกแห่งวิเทหะตรัสว่า เราจะให้โคผู้ในหมู่ช้างหนึ่งพันตัว ยาชญวัลกยะกล่าวว่า บิดาของข้าพเจ้าเห็นว่า ไม่ควรรับไปโดยไม่ได้สั่งสอนเสียก่อน
Bṛhadāraṇyaka 4.1.7
यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति ।
अब्रवीन्मे विदग्धः शाकल्यः ।
हृदयं वै ब्रह्मेति ।
यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तच्छाकल्योऽब्रवीद्धृदयं वै ब्रह्मेति ।
अहृदयस्य हि किं स्यादिति ।
अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् ।
न मेऽब्रवीदिति ।
एकपाद्वा एतत्सम्राडिति ।
स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य ।
हृदयमेवायतनमाकाशः प्रतिष्ठा ।
स्थितिरित्येनदुपासीत ।
का स्थितिता याज्ञवल्क्य ।
हृदयमेव सम्राडिति होवाच ।
हृदयं वै सम्राट्सर्वेषां भूतानामायतनम् ।
हृदयं वै सम्राट्सर्वेषां भूतानां प्रतिष्ठा ।
हृदये ह्येव सम्राट्सर्वाणि भूतानि प्रतिष्ठितानि भवन्ति ।
हृदयं वै सम्राट्परमं ब्रह्म ।
नैनं हृदयं जहाति ।
सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति ।
देवो भूत्वा देवानप्येति ।
य एवं विद्वानेतदुपास्ते ।
हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ।
स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४.१.७ ॥
ขอให้ท่านเล่าสิ่งที่ผู้ใดผู้หนึ่งได้กล่าวแก่ท่าน เราอยากฟัง ศากัลยะผู้เฉลียวฉลาดได้กล่าวแก่เราว่า หทัยคือพรหมัน เหมือนผู้ที่มีมารดา บิดา และอาจารย์พูดฉันใด ศากัลยะก็กล่าวว่า หทัยคือพรหมันฉันนั้น เพราะสำหรับผู้ที่ไม่มีหทัยจะมีอะไรเล่า ท่านบอกที่อาศัยและที่ตั้งของพรหมันนั้นแก่ท่านแล้ว แต่มิได้บอกแก่เรา นี่เป็นเพียงหนึ่งบาท ข้าแต่จักรพรรดิ ยาชญวัลกยะ ขอท่านจงบอกแก่เราเถิด หทัยคือที่อาศัย อากาศคือที่ตั้ง พึงภาวนาไว้ว่าเป็นที่ดำรงอยู่ ยาชญวัลกยะ ความดำรงอยู่นั้นคืออะไร ตรัสตอบว่า ก็คือหทัยนั่นเองข้าแต่จักรพรรดิ หทัยนั่นแหละข้าแต่จักรพรรดิ คือที่อาศัยของสรรพสัตว์ทั้งปวง หทัยนั่นแหละข้าแต่จักรพรรดิ คือที่ตั้งของสรรพสัตว์ทั้งปวง ข้าแต่จักรพรรดิ สรรพสัตว์ทั้งปวงย่อมตั้งอยู่ในหทัยนั่นเอง หทัยนั่นแหละข้าแต่จักรพรรดิ คือพรหมันสูงสุด หทัยย่อมไม่ละทิ้งผู้นั้น สรรพสัตว์ทั้งปวงย่อมไหลมาหาผู้นั้น เมื่อกลายเป็นเทพแล้ว ผู้นั้นย่อมไปถึงเหล่าเทพด้วย ผู้ที่รู้เช่นนี้และภาวนาถึงสิ่งนี้ ท้าวชนกแห่งวิเทหะตรัสว่า เราจะให้ช้างหนึ่งพันตัวและช้างผู้เป็นจ่าฝูง ยาชญวัลกยะกล่าวว่า บิดาของข้าพเจ้าเห็นว่า ไม่ควรรับไปโดยไม่ได้สั่งสอนเสียก่อน